<div class="lead">
De oppositie in Zimbabwe ruikt haar kans, nu de steun voor de regering-Mugabe ook onder haar trouwe steunpilaren afbrokkelt. Voor morgen staat een grote demonstratie op het programma, waarin vervroegde en eerlijke verkiezingen worden geëist. Ook de legertop zou Mugabe inmiddels graag zien vertrekken.
</div>
‘Ik denk dat het nú gaat gebeuren,’ appte een vriend begin deze week, die de ontwikkelingen in Zimbabwe op de voet volgt. Voor het eerst verschenen berichten dat ook Zimbabwaanse soldaten sympathie uiten voor het volksprotest dat al <a href="https://www.vn.nl/waarom-zimbabwanen-het-nu-wel-zat-zijn-zimbabwe/" target="_blank">ruim twee maanden</a> gaande is tegen de regering van de 92-jarige dictator Robert Mugabe. Soldaten hadden hun salaris niet ontvangen, net als eerder andere ambtenaren van hun geld verstoken bleven, klaagden <a href="http://www.enca.com/africa/soldiers-police-to-join-zim-protests" target="_blank">enkele militairen </a>anoniem. ‘En wij hebben ook een familie te onderhouden.’
Eind juli hadden de ‘Oorlogsveteranen’ al hun steun aan Mugabe <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2016/07/22/veteranen-zimbabwe-breken-met-mugabe-3351344-a1512861" target="_blank">opgezegd</a>. Met een ongekend felle verklaring, waarin ze hem een ‘dictator’ noemen. Deze groep, een van de belangrijkste steunpilaren van het regime, leverde de voetsoldaten voor de verjaging van blanke boeren, waardoor sinds 2000 ruim vierduizend van de 4.500 ‘blanke’ boerderijen zijn onteigend, zonder financiële compensatie. Als de regering ook de steun verliest van de militairen, met de politie haar voornaamste overgebleven steunpilaar, kan het hard gaan.
De oppositiepartijen ruiken hun kans. Voor vrijdag hebben de grootste oppositiepartijen een grote demonstratie aangekondigd in de hoofdstad Harare om vervroegde verkiezingen te eisen – maar dan onder werkelijk eerlijke omstandigheden, wat sinds de jaren negentig niet is gebeurd.
<h5>Arrestaties</h5>
De aankondiging klinkt minder bijzonder dan zij is: demonstraties worden al jaren tegengehouden, of uit elkaar geslagen. Vanwege de risico’s en het gebrek aan resultaat, blijven de Zimbabwanen vaak weg. Daardoor beginnen potentiële organisatoren er liever niet aan, uit angst voor gezichtsverlies.
Maar vorige week vrijdag is er al gedemonstreerd, nog wel met toestemming van de rechter. Ondanks die toestemming trad de politie weer hard op en verrichtte ze 68 arrestaties. Tijdens een inderhaast bijeengeroepen persconferentie spraken drie leiders van de grootste oppositiepartijen er schande van en kondigden ze direct de demonstratie van komende vrijdag aan.
Het was een <a href="https://www.enca.com/africa/zimbabwe-opposition-parties-vowed-to-hold-another-demonstration" target="_blank">bijzonder gezicht</a> drie politici naast elkaar te zien, die nog maar sinds kort gezamenlijk optreden. Morgan Tsvangirai, de 64-jarige leider van de Beweging voor Democratische Verandering (mdc) zat naast Joice Mujuru (61), leider van de partij Zimbabwe People First en haar bondgenoot Didymus Mutasa (81).
Mujuru en Mutasa hebben Mugabe decennia lang trouw gesteund. Mujuru, sinds 2004 vicepresident, werd echter iets te populair in de partij, vonden Mugabe en de andere vicepresident, Emmerson Mnangagwa in 2014. In december dat jaar werd ze uit de regering én uit de partij gezet, op vage beschuldigingen van het plannen van een coup tegen Mugabe, na een maandenlange campagne waarin ze stelselmatig als ‘corrupt’ werd weggezet. Vervolgens werd de partij gezuiverd van 140 andere prominente partijleden die als haar aanhangers werden gezien – onder wie Didymus Mutasa. Hij was als minister van Landbouw altijd een van de felste voorvechters van de radicale landhervorming: in een rechtszaak die elf verjaagde Nederlandse boeren aanspanden tegen Zimbabwe, trad Mutasa op als getuige namens Zimbabwe en verdedigde hij de ‘landroof’ met voor blanken discriminerende uitspraken.
<q class="pull-right">En nu zat Tsvangirai broederlijk naast twee mensen die een regering steunden die hem permanent het leven zuur had gemaakt</q>In maart dit jaar richtte Mujuru de partij Zimbabwe People First op, met Mutasa als prominent lid. Ineens willen beiden breken met het Zanu-PF-beleid dat ze altijd hadden verdedigd, zoals het ‘black economic empowerment’-programma, omdat dit investeerders zou afschrikken. En nu zat Tsvangirai broederlijk naast twee mensen die een regering steunden die hem permanent het leven zuur had gemaakt: de mdc-leider is in elkaar geslagen door ordetroepen, werd beschuldigd van hoogverraad in een zich lang voortslepende rechtszaak met in elkaar geflanst ‘bewijs’ en hij verloor zijn vrouw tijdens een mysterieus verkeersongeluk, dat volgens velen een aanslag op hemzelf was.
De mdc en de Zimbabwe People First lijken echter te beseffen dat ze samen een machtsfactor kunnen vormen. Uit het geruchtencircuit blijkt dat ze niet de enige zijn die daar rekening mee houden. De legertop van Zimbabwe zou binnenskamers de vrees hebben uitgesproken dat als de straatprotesten aanhouden dit tot de val van de Zanu-PF-regering kan leiden – wat de militairen koste wat kost willen voorkomen. Mugabe zou om die reden hebben aangegeven binnen enkele maanden af te treden, ten gunste van ‘kroonprins’ Mnangagwa, zodat de macht tenminste in Zanu PF-hand blijft. Om de andere bloedgroepen in de partij tevreden te stellen, zou hij vervolgens legercommandant Constantino Chiwenga en ‘first lady’ Grace Mugabe tot vicepresident benoemen. Internationaal zou er al steun voor dit scenario zijn, wat leningen kan opleveren om de economie te reanimeren. Het <a href="https://zimnews.net/update-chiwenga-grace-mnangagwa-to-rule-soon-mugabe-retiring/" target="_blank">bericht</a> komt van de nieuwssite Spotlight Zimbabwe, die zich baseert op uitlatingen van twee anoniem blijvende ministers die bij de beraadslagingen zouden zijn geweest.
Het vroegtijdig aftreden van Mugabe is al vele malen voorspeld, maar nooit eerder klonk het zo geloofwaardig.

Marnix de Bruyne

Waarom het vertrek van Robert Mugabe nu misschien écht aanstaande is

Lesje begroten van Wennink

Verhaal van de Week

Prinsjesdag

Essay

Gooi die nazi-omroep uit het bestel!

Teun van de Keuken

Brommers in zee

Kort verhaal Rob van Essen

Elke tijd kent zijn splijtzwam

Niet wolf, wel wolf

Mikpunt van de twijfelbrigade

Hans against the machine

We legde de vraag voor aan vijf deskundigen

Is een kiesdrempel een goed idee?

De nieuwe Connie Palmen

Cultuurtip