In Windsor Castle, het paleis van de Engelse koningin Elizabeth, hangt de Tribuna degli Uffizi, een schilderij dat de Duitser Johan Zoffanij (1733-1810) maakte van de Medici-kunstcollectie zoals die hangt en staat in de achthoekige koepelkamer van het Uffizi-museum in Florence. Het is een propvolle en uitbundige uitstalling van kunst uit de renaissance en oudheid, verzameld door de Medici-vorsten en hier verbluffend minutieus nageschilderd. De werken van Rafaël, Rubens, Reni, Carracci en Holbein worden op het schilderij met opgeheven neus gadegeslagen door eenentwintig mannen met de uitstraling van connaisseurs. Titiaans Venus van Urbino ligt pontificaal op de voorgrond, naar de Medici Venus wordt door vijf mannen in bewondering opgekeken.

Dit is duidelijk een mannenaangelegenheid. Vrouwen bevinden zich alleen als Maria of Venus op de schilderijen. Geen beter voorbeeld om te laten zien dat de kunstwereld in de achttiende eeuw, toen het schilderij door koningin Charlotte van Engeland werd besteld, door mannen werd bepaald.

‘Er is wel vaker iets aan de hand met de proporties als het om vrouwenemancipatie gaat.’

Goed dat Jitske Jasperse het heeft afgedrukt in haar boek over ‘vrouwen als opdrachtgevers, verzamelaars en kunstenaars’. Hier worden niet voor de hand liggende mecenassen als koningin Eleonora van Aquitanië, gravin Petronella van Holland, Margaretha van Oostenrijk en Joséphine de Beauharnais aan de vergetelheid ontrukt. En als voorbeeld van zelfbewuste kunstenaars verschijnen Levina Teerlinc, Clara Peeters, Edmonia Lewis en Emmy Andriesse.

koninginnen van de filosofie

Ook al gaat het boek over vrouwen, Jasperse wil niet dat vrouwen een bijzondere categorie gaan vormen. Ze wil het in haar boek louter over ‘kunstenaars’ hebben. Dat is uitstekend. Maar langs welke weg heeft het boek dan de zeer sneue titel Het vrouwelijk oog wil ook wat gekregen? Alsof dat oog nog steeds een bedelares is.

Er is wel vaker iets aan de hand met de proporties als het om vrouwenemancipatie gaat. Zo is er alle reden om meer plaats te maken voor vrouwen in de filosofie wanneer in een boek als Philosophy. 100 Essential Thinkers welgeteld twee vrouwen voorkomen (Mary Wollstonecraft en Simone de Beauvoir). Maar moet die aandacht komen van een boek met twintig portretten van vrouwelijke filosofen dat The Philosopher Queens heet? Wie wil er in de filosofie überhaupt zo dilettantistisch koning of koningin genoemd worden? Bovendien zegt de ondertitel dat het hier om ‘miskende vrouwen’ (unsung women) gaat, terwijl de inhoudsopgave spreekt van Iris Murdoch, Diotima van Mantinea, Hypatia, Hannah Arendt, Simone de Beauvoir, Mary Midgley en Angela Davis. Zijn dat miskende koninginnen?

In Women of Ideas worden verscheidene onderwerpen uit de filosofie aangesneden. Vrouwen zonder kartonnen gouden kroon.

Het kan ook anders. Bijvoorbeeld door het boek Women of Ideas samen te stellen, een hedendaagse vrouwelijke pendant van Men of Ideas, het vermaarde boek van Bryan Magee uit 1978 met zijn BBC-interviews. In Women of Ideas staan de door Suki Finn verzamelde interviews die gehouden zijn voor de podcast Philosophy Bites van Nigel Warburton. Warburton heeft al diverse boeken gepubliceerd van prikkelende aard, zoals Philosophy Bites Back, Philosophy Bites Again. Er worden capita selecta in aangesneden uit de filosofie: over smaak, onbewuste vooroordelen, walging (in gesprek met Martha Nussbaum), vertrouwen, burgerzin, het recht om uit te sluiten en vooruitgang in de filosofie.

Het zijn interviews zonder kartonnen gouden kroon.