Interview Femke Hiemstra
Ze was al een bekende naam in de wereld van de Nederlandse illustratie, maar nu is ze ook een rijzende ster in de voornamelijk Amerikaanse wereld van het &#8216;popsurrealisme&#8217;. In december exposeert Femke Hiemstra (1974) voor de derde keer in de galerie Roq La Rue in Seattle. En dit najaar verscheen haar kunstboek Rock Candy bij Fantagraphics Books, een grote Amerikaanse uitgeverij gespecialiseerd in alternatieve stripboeken en grafische romans.
De boekenkast in haar benedenwoning in Amsterdam-West staat vol inspiratieboeken over tinnen robotjes, mythologische afbeeldingen en kalligrafie. In een vitrinekast staan poppetjes van klei en vinyl en op een lange tafel ligt een beschilderd plankje met daarop de voorstelling van een libelle met een vrouwenhoofd, met op haar rug een vliegende eekhoorn met een glas absint in de pootjes en een zeekomkommerachtig wezentje met wortelpootjes.
&#8216;Dat moet een kwade ziel voorstellen,&#8217; zegt Femke Hiemstra. La Fée (Le Belle Saison Verte) heet het werk, en het is karakteristiek voor de kunst die Hiemstra maakt. Een magische optelsom van onschuldige en dreigende beelden, die samen een geheime rozenkruisersboodschap lijken te bevatten.
&#8216;Soms leg ik in een zin uit wat het voorstelt, maar liever ga ik daar niet op in. Ik maak geen rebussen. Er moet een mysterie overblijven.&#8217; Hiemstra heeft lange blonde haren, rood gelakte nagels, draagt een vestje met pantermotief en om haar hals een zilveren kettinkje met een doodskopje in de stijl van José Guadalupe Posada, de Mexicaanse illustrator die ze bewondert.
Het werk van Hiemstra is vol onverwachte combinaties. Naast de voorwerpen die kinderen oprapen en verzamelen als ze in het bos lopen &#8211; kastanjes, veertjes en vogelschedeltjes &#8211; zijn er de Michelinman-achtige wezentjes. Een lopende lucifer, een boksende lolly en een getatoeëerde banaan. En tenslotte is er altijd een donkere dreiging in haar werk. Een halfaapje met spookogen en levende skeletjes die in het rond dansen.
De kunstwerken van Femke Hiemstra combineren de rust van een kind dat madeliefjes plukt met de spanning van een paar ogen die het van een afstand aanstaren. Het geeft een mysterieuze Alice in Wonderland-achtige sfeer. Het zijn plaatjes die &#8211; als je er echt goed naar kijkt &#8211; je een leven lang bij blijven.
&#8216;Vroeger verslond ik de Gouden Boekjes,&#8217; zegt Hiemstra. &#8216;Kort geleden zag ik het boekje Konijntje Woelwater ergens liggen. Ik bladerde erin en zag weer dat nachtmerrieachtig beeld. Konijntje Woelwater schrikt van een boomstronk die eruit ziet als een draak. Als kind vond ik dat plaatje heel eng. Voor mij wás het een draak. Toen ik dat plaatje weer zag, was dat oude gevoel van vroeger weer helemaal terug.&#8217;
Droeve smeltende sneeuwpop
Femke Hiemstra maakt pas een paar jaar van deze bijzondere kunstwerken. Daarvoor was ze een succesvolle illustratrice. Na haar opleiding aan de Hoge School voor de Kunsten in Utrecht won ze verschillende prijzen voor haar illustraties. Op een atelier dat ze deelde met andere vormgevers, werkte ze aanvankelijk met acrylverf en Karisma-kleurpotloden. Ze realiseerde zich dat ze de enige was die niet met een computer werkte en besloot op een dag met de tijd mee te gaan. Acrylverf maakte plaats voor gekleurde pixels, waardoor ze economischer kon werken.
Tot ze vier jaar geleden in een winkel tegen een stapel oude jeugdboeken aanliep. &#8216;Dat papier van de kaft voelde zo fijn, dat ik heel erge zin kreeg om er op te tekenen en schilderen.&#8217; Hiemstra kocht de boekjes en begon de kaftjes te beschilderen. &#8216;Ik betrapte me erop dat ik weer fluitend aan het werk was.&#8217;
Ze maakte een paar zelfbedachte boekomslagen. Het resultaat waren denkbeeldige romans, zoals Le Dernier Désir, met de afbeelding van een droeve smeltende sneeuwpop die, bij wijze van laatste wens, een sigaar rookt. Of Ursus Astronomia, met een beer met een hoge hoed, waaromheen planeten en satellieten draaien. De verhalen moet je er zelf bij denken.
Hiemstra maakte scans van haar werk en plaatste ze op MySpace, de netwerksite die niet alleen door bands maar ook door tekenaars wordt gebruikt om werk uit te wisselen. Al snel kwamen de eerste enthousiaste reacties. Waaronder een uitnodiging voor een expositie in een undergroundgalerie in New York.
oenige houten figuurtjes
Zonder dat Hiemstra het zich realiseerde, paste ze als een ontbrekend puzzelstukje in de stijl die bekend staat als Pop Surrealism. Een stijl die eind jaren zeventig vorm kreeg in Los Angeles en geworteld is in de Amerikaanse beeldcultuur van de beatniks, surfers en punks. Denk aan de versieringen op hotrod-auto&#8217;s, surfplanken of tatoeages. &#8216;De stroming is zich aan het opsplitsen in low art en popsurrealisme. Ik vind het zelf lastig om daar precieze grenzen in aan te geven. De een zegt dat het allemaal low art is. De ander noemt het allemaal popsurrealisme.&#8217; Kenmerkend zijn de figuratieve voorstellingen die een &#8216;verhaal&#8217; vertellen. Veel kunstenaars begonnen als striptekenaar of met het zetten van tattoo&#8217;s en staan op gespannen voet met de highbrow kunstwereld.
Maar er is een kentering voelbaar. &#8216;Lowbrow&#8217;-kunstenaars als Takashi Murakami, the Clayton Brothers en Mark Ryden worden steeds meer voor &#8216;vol&#8217; aangezien. Liefhebbers van het genre vergelijken Hiemstra&#8217;s werk vaak met Ryden, die onder andere platenhoezen voor Michael Jackson ontwierp. &#8216;Maar zelf hou ik meer van de Clayton Brothers,&#8217; zegt Hiemstra.
Een bezoeker in New York bracht Hiemstra in contact met Kirsten Anderson, een autoriteit in het genre en schrijfster van Pop Surrealism: The Rise of Underground Art. Anderson was enthousiast over het werk van Hiemstra en fungeert nu als haar internationale agent. &#8216;Ze is een van mijn favoriete kunstenaars,&#8217; roept Anderson in het voorwoord van Femkes boek Rock Candy.
Via Anderson kreeg Hiemstra de opdracht een afbeelding maken voor het tweede Beasts!-boek, een onder illustratoren beroemd boek vol met magische dieren uit de verbeeldingswereld van kunstenaars. En dit gaf haar de gelegenheid om meer werk aan te bieden aan dezelfde uitgeverij: Fantagraphics, die het graag uitbracht. Het resultaat is het boek Rock Candy dat zich nu verspreidt in de wereldwijde popsurrealistische subcultuur. &#8216;Ik krijg al enthousiaste mailtjes uit Australië.&#8217;
Naast de prachtige afbeeldingen van haar op gevonden voorwerpen geschilderde voorwerpen, staat het boek vol met tekeningen en krabbels uit een van haar schetsboeken.
&#8216;Ik zou balen als ik een van mijn originelen kwijt zou raken, maar ik zou nog veel meer balen als ik een van mijn schetsboeken kwijt zou zijn. Omdat er zoveel ideeën in staan. Veel middeleeuwse dingen en zo. Wat oenige houterige figuurtjes. Prachtig. In mijn kunst zit een doorgewerktheid waar ik van hou. Maar iets in me houdt ook van dat onaffe. Bij het schetsen hoort een spontaniteit en ongebondenheid die ik prettig vind. Ooit hoop ik die twee werelden nog eens bij elkaar te krijgen. Ik heb het gevoel dat daar nog iets ligt. Ik kan mijn vinger er niet opleggen wat. Maar wie weet kom ik er ooit nog wel eens achter.&#8217;
Femke Hiemstra, ‘Rock Candy’, Fantagraphics, 176 p., € 26,99

Gerard Janssen

‘Voor mij wás het een draak’

Mislukt?

Kabinetscrisis

Verhaal van de Week

Partij voor de bühne

met veiligheid

Obsessie

Roddelpraat

Naaktfoto's

Ik vind iets

Merel Wielaert

Hooggerechtshof

Polen

Wiens schuld is dit?

Debat

Sterke leiders

Hans Against the Machine

oprichter Pussy Riot

Interview