<div class="lead">Brekend: gedreven door geld leveren psychiaters en psychotherapeuten duurder en slechter werk. Wie kopt &#8216;m in?</div>
Pas op, deze column bevat nieuws. De prestatiebekostiging voor psychiaters en psychotherapeuten, onder luid protest ingevoerd in 2008 om de zorg voor geesteszieken zowel goedkoper als beter te maken, heeft een averechts effect. Hoezo? Nou, naarmate behandelaren sterker reageren op de financiële prikkels van de prestatiebekostiging, wordt de zorg duurder én slechter. Dit blijkt uit onderzoek, afgelopen week gepubliceerd in economenvakblad ESB.
Tot zover het nieuws. Dan de beschouwing. Want waar gaat dit over? Mensen die in de zorg werken, doen dat toch vanuit een roeping? Intrinsiek gemotiveerd, vanuit het hart? Jazeker, dat is één manier om naar de zorg te kijken. Vanuit een ander perspectief is de zorg big business; de grootste sector van Nederland, goed voor jaarlijks ruim 90 miljard euro omzet, bijna een zesde van onze economie.
De geldstromen in de zorg zijn omvangrijk. Hoe regel je die geldstromen optimaal? Hoe zet je de ‘prikkels’ zo in dat dokters, verpleegkundigen, ziekenhuisdirecteuren, zorgverzekeraars en gemeenten zich zo gaan gedragen dat patiënten de best mogelijk zorg krijgen voor een zo laag mogelijke prijs? Wat werkt het best? Prestatiebekostiging? Uitkomstfinanciering? Vaste budgetten? Dat is een complexe én een politieke vraag. Het antwoord hangt vaak af van hoe iemand naar de zorg kijkt. Wie heilig gelooft in de intrinsieke motivatie vindt prestatiebeloning onzin. Wie de zorg ziet als business, zal neigen naar het optimaliseren van de prikkels.
Wat is wijsheid? Feit is dat beide perspectieven kloppen. Ja, er zijn dappere dokters die, intrinsiek gemotiveerd, het beste doen voor hun patiënt, ongeacht het financieringssysteem. En het is ook waar dat dokters reageren op financiële prikkels. Zo weten we bijvoorbeeld dat vrijgevestigde specialisten gemiddeld vaker behandelen dan specialisten in loondienst.
Ook mensen in de zorg maken gewiekst gebruik van de mogelijkheden van bekostigingssystemen. Maar dat geldt niet voor iedereen. Er zijn behandelaren die niet reageren op financiële prikkels. En wat blijkt? Juist die professionals geven kortere, goedkopere behandelingen met significant beter resultaat.
Dat is het opmerkelijke nieuws uit ESB van deze week. Op basis van een analyse van 188.000 behandelingen door de vrijgevestigde psychiaters en psychotherapeuten die in 2008 met het DBC-prestatiebeloningssysteem zijn gaan werken, concluderen de onderzoekers dat driekwart van de behandelaren zich ‘geldgedreven’ gedraagt. Ze organiseren hun diagnose en behandeling zó dat ze er zelf financieel zo goed mogelijk uitspringen.
Eén op de vier behandelaren in de ggz doet dit dus niet. En wat blijkt? Juist deze mensen behandelen hun patiënten gemiddeld 172 minuten korter, zijn 20% goedkoper en de patiënten zijn significant beter af. Het verband is sterk; hoe meer geldgedreven, hoe slechter het resultaat.
Heeft de prestatiebekostiging in de ggz nu gefaald? Dat lijkt er wel op. Behandelaren die gevoelig zijn voor de prikkels die de zorg goedkoper en beter moeten maken, leveren juist duurder en slechter werk. De gedachte dat dokters juist dankzij de financiële prikkels van de zorgverzekeraars innovatief zouden worden en hun werk beter en goedkoper zouden organiseren, blijkt een waan, in elk geval binnen de ggz.
Zo komen we met dit economisch onderzoek in de hand uit bij twee psychologische open deuren: 1) intrinsieke motivatie is van belang voor goed werk, en 2) externe prikkels ondermijnen de intrinsieke motivatie. Anders gezegd: wie werkt voor het geld, doet zijn werk minder goed dan wie werkt vanuit zijn hart. Dat lijkt me een les om rekening mee te houden bij het ontwerp van het volgende systeem dat de geldstroom tussen de behandelaren in de ggz en de zorgverzekeraars moet optimaliseren.

Kees Kraaijeveld

Verrassing! Psychiater met hart levert beter werk

Vrouwen misbruikt binnen Forum

De zomerrel op links

Woke versus klasse

Verhaal van de Week

Normale mensen zijn eng

Teun van de Keuken

Wat betekent bescherming?

Leven in de Noordzee

Onzekere toekomst

Onrust in het Midden-Oosten

iPhone-apartheid

Chard van den Berg

Eigendomcrisis

Noordzee

Veilige social media

Megaboete Meta

Democratie leeft

Verzet in India

Mag je niet missen

Cultuurtip