Bedrijven in Europa – ook in Nederland –  verdienen miljoenen aan het indammen van de vluchtelingenstroom aan de Europese zuidgrens. Maar deze steeds verdergaande militarisering blijf in de politiek onbesproken.

Stop Wapenhandel is een luis in de pels die al sinds jaar en dag onderzoek doet naar de Nederlandse defensie-industrie. Soms staan ze even in het middelpunt van het nieuws, zoals twee weken geleden, toen de organisatie samen met Pax en het Juristen Comité voor de Mensenrechten een rechtszaak aanspande tegen het bedrijf Thales om de levering van hypermoderne radarsystemen voor Egyptische marineschepen tegen de houden – een zaak waarvan het beroep door de rechter ongegrond werd verklaard. Of met het nieuws in december vorig jaar: dat het heel goed mogelijk is dat er Nederlandse onderdelen zitten in bommenwerpers die Saoedi Arabië inzet in Jemen. SP en D66 riepen op tot een wapenboycot van de Golfstaat.

Maar vaker doen ze bij Stop Wapenhandel hun onderzoek in de luwte, zoals nu met het rapport Oorlog aan Grenzen dat ze dinsdag publiek maakten en dat door geen enkel medium werd opgepikt. De Nederlandse regering, zo stellen de onderzoekers, heeft een belangrijke rol gespeeld bij het inzetten van steeds meer militaire middelen tegen vluchtelingen. Staan steeds vaker militairen die grenswachten ondersteunen.

De Nederlandse regering heeft een belangrijke rol gespeeld bij het inzetten van steeds meer militaire middelen tegen vluchtelingen.

In 2013 werd het EUROSUR operationeel voor het eerst ingezet: een Europees grens-surveillance systeem waarbij beelden en data kunnen worden uitgewisseld tussen landen. Bij het optuigen van dit en andere systemen was ook de Nederlandse industrie volop betrokken. EASP en Vigilance vliegen in opdracht van de Europese grensbewakingsorganisatie Frontex surveillance-vluchten uit boven de Middellandse Zee. Scheepsbouwer Damen leverde schepen voor grensbewaking aan het Verenigd Koninkrijk, Albanië, Bulgarije en Roemenië. En onderzoeksinstituut TNO krijgt van de Europese Unie veel geld op het gebied van grensbewaking en controle.

Is het verboden? Nee. Maar uit het onderzoek blijkt dat er in Brussel door de bedrijven hard is gelobbyd om opdrachten binnen te halen, en zo ‘steeds draconischer beveiligingstechnologie’ weten te slijten. Zo is er Thales Nederland (in onder meer Hengelo) dat vorig jaar een expertvergunning ter waarde van 34 miljoen kreeg voor de verkoop van radarsystemen aan Egyptische marineschepen. Toen werd expliciet gesteld dat de vergunning werd verleend om ‘illegale migratie’ tegen te houden. Opvallend, omdat veel van die vermeende ‘illegale migranten’ afkomstig zijn uit oorlogen als die in Syrië en Soedan of uit dictaturen als Eritrea.

Daar komt nog bij dat bedrijven als Safran (heeft een vestiging in Haarlem) en  Airbus (hoofdkantoor Leiden), het Italiaanse Finmeccanica, en het eerder genoemde Thales leveren wapens die worden gebruikt in de verschillende conflicten in het Midden Oosten, en tegelijkertijd beveiligingsafdelingen hebben die de apparatuur levert om zo effectief mogelijk vluchtelingen tegen te houden. Onderzoeker Mark Akkermans: ‘Het is cynisch dat dezelfde militaire industrie die verdient aan oorlog en mensenrechtenschendingen ook profiteert van het tegenhouden van mensen die juist om die reden vluchten’.

Kan het ook anders? Akkermans: ‘Europa zou eens moeten beginnen met het stopzetten van wapenleveranties aan landen in het Midden Oosten en Noord-Afrika.’

Stop Wapenhandel werpt vragen op die nauwelijks op de politieke agenda staan. Of dat snel gaat veranderen? Ik vrees van niet.