Voorwoord

We zijn te obsessief bezig met onze veiligheid, zegt Sander Heijne. De wens om ons grondgebied te beveiligen mag nooit ten koste gaan van onze rechten.

Automatische concepten

Toen ik onlangs staande werd gehouden door een handhaver – ik fietste met mijn telefoon in mijn hand – wist ik dat ik mijn vergrijp onmogelijk kon rechtvaardigen. Natuurlijk is het veiliger om geen nieuwe podcast aan te zetten terwijl ik fiets. En natuurlijk is de verkeersveiligheid belangrijker dan mijn luistergenot.
Ik besloot niet in discussie te gaan. Een debat met een diender over veiligheid is niet te winnen. Bovendien had ik op dat moment een ander belang. De boete op telefoongebruik tijdens het fietsen bedraagt 179 euro. En dus toonde ik berouw en beloofde beterschap. Het werkte. Na enkele schuldbewuste knikjes op de vermanende woorden die de handhaver sprak, liet hij het bij een officiële waarschuwing.
In de politiek werkt de term veiligheid minstens zo verlammend. De politicus die tijdens een verkiezingsdebat pleit voor minder veiligheid, kan net zo goed direct zijn biezen pakken. En dus stemde vrijwel de voltallige Tweede Kamer na de Russische inval in Oekraïne in met een enorme verhoging van het defensiebudget. Net zoals politici geheime diensten na 9/11 steeds verdergaande bevoegdheden gaven om burgers te bespioneren.
Veiligheid boven alles. Wie kan daar nu tegen zijn? Het menselijk leven is een grote zoektocht naar veiligheid. Een concept als ‘veiligheid’ appelleert aan onze diepste gevoelens. Als kind zoeken we het bij onze ouders. Als volwassenen bij elkaar, in de gemeenschap en uiteindelijk bij de staat. En juist hierin schuilt een gevaar. Want één vraag blijft vaak onderbelicht, als het over veiligheid gaat.
Wat betekent het eigenlijk om veilig te zijn?
<blockquote>De eenzijdige focus op veiligheid heeft onze politie tot handlanger van Trump gemaakt</blockquote>
Vooropgesteld, ik ben geen pacifist. Natuurlijk moet een zichzelf respecterende democratie in staat zijn om zich te verdedigen. Ook militair. En ja, hierbij hebben inlichtingendiensten vanzelfsprekend een belangrijke rol. Maar het gemak waarmee militairen en politici nu bereid zijn burgerrechten te offeren aan de wederopbouw van de krijgsmacht, baart zorgen.
Daarom staat Vrij Nederland deze maand in het teken van onze veiligheidsobsessie. We laten zien hoe de eenzijdige focus op veiligheid de Nederlandse politie tot handlanger van Trump heeft gemaakt. Samuel Peperkamp beschrijft hoe achter onze obsessie voor veiligheid ook gevaren en risico’s schuilgaan. En Pussy Riot-zanger Maria Alyokhina legt getuigenis af van wat het betekent om te leven in een staat die wordt geleid door de chef van een veiligheidsdienst.
Alyokhina werd meerdere malen gearresteerd en verbleef twee jaar in een strafkamp in het Oeral- gebergte. Haar verhaal leert ons dat we niet naïef moeten zijn over de dreiging die uitgaat van Vladimir Poetin. Maar ook dat we onze wens om ons grondgebied te beveiligen nooit ten koste mogen laten gaan van de burger- en mensenrechten die onze vrije en veilige manier van leven garanderen.