Fictie / Austers fascinerende puzzel
In zijn jongste roman Onzichtbaar (De Arbeiderspers), stelt Paul Auster vragen die uit het werk van Albert Camus of Graham Greene lijken geplukt. Hoe moet een mens handelen wanneer hij &#8211; want in deze romans gaat het altijd om een &#8216;hij&#8217; &#8211; oog in oog staat met het kwaad? Hoe kan of moet hij zijn verantwoordelijkheid nemen? Wat maakt van hem een lafaard en wat een held? Wat betekent het om een goed mens te zijn?
De arme man die met deze loodzware problemen opgezadeld wordt, heet Adam Walkers. Die voornaam zal vast niet toevallig gekozen zijn, zoals weinig of niets in Austers werk toevallig is. Ooit droomde Walkers ervan een groot dichter te worden, maar dan ontmoet hij Rudolf Born. Born is een vreemde mengeling van charme en neurose. Hij schept er genoegen in mensen te manipuleren. Walker wordt een gewillig slachtoffer wanneer Born hem de kans biedt een literair tijdschrift op te richten en hem een paar nachten zijn knappe vrouw aanbiedt. Ze heet Margot, ze kookt verrukkelijk en ze vrijt als een godin. Wat kan een man zich meer wensen?
Het sprookje is te mooi om waar te zijn en het is ook nooit een sprookje geweest. Vanaf de eerste ontmoeting vertrouwt Walkers het zaakje niet. Op een avond kan hij de duistere kant van Born niet langer negeren. Born steekt met een mes een jongen dood. Moet Walkers hem bij de politie aangeven of niet?
Auster zou Auster niet zijn als hij de vraag niet ingewikkelder maakte. Om te beginnen, is Adam Walkers een schuilnaam. &#8216;Walkers&#8217; heeft zijn levensverhaal opgeschreven en vraagt een bevriend schrijver het manuscript te publiceren. Maar is Walkers betrouwbaar? Hij vertelt niet alleen over Born, maar ook over zijn liefde voor zijn zus Gwyn. Als tieners hebben ze elkaar ooit een nacht gepassioneerd bemind. Enkele jaren later woonden ze een maand lang samen als man en vrouw.
Het klinkt heftig, maar is het waar? Gwyn ontkent de incest; Adam is intussen overleden. Wie van de twee liegt? En als Adam de waarheid verteld heeft, is die relatie dan moreel verwerpelijk?
En hoe zit het met Born? Waar komt zijn cynisme vandaan? Is hij echt gewetenloos? Moeten we bijvoorbeeld stilstaan bij zijn theorie dat Hitler de Amerikaanse geschiedenis gebruikte als model voor de verovering van Europa? &#8216;Het uitroeien van de indianen wordt het uitroeien van de Joden, de expansie naar het westen voor het exploiteren van natuurlijke hulpbronnen wordt de expansie naar het oosten, het inzetten van zwarte slaven wordt het knechten van de Slavische volkeren.&#8217;
In het raadselachtige slotbeeld beuken mannen en vrouwen met hamers en beitels op stenen om ze te breken tot de stukken niet groter zijn dan kiezeltjes. &#8216;Ze waren aan het werk, ze waren geld aan het verdienen, ze waren bezig zich in leven te houden.&#8217; Zegt Auster dat mensen gevangen zitten in zinloze handelingen?
Uitgeverij De Arbeiderspers is met recht trots op haar primeur: deze vertaling verschijnt een maand eerder dan het Engelstalige origineel in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Met Onzichtbaar (overigens uitstekend vertaald door Ronald Vlek) heeft Auster een fascinerende puzzel gecomponeerd. Naar de oplossingen moet de lezer zelf op zoek gaan. Het is niet uitgesloten dat die er niet zijn.
Paul Auster
Onzichtbaar
De Arbeiderspers, 237 p., € 19,95

Kristien Hemmerechts

Te mooi om waar te zijn

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots