Autobiografie op leeftijd
We worden met zijn allen ouder en we blijven langer actief en dus is het ook volstrekt logisch dat schrijvers op almaar hogere leeftijd werk op de markt brengen. Toch is het even opkijken wanneer je een boek in handen houdt dat door een negentigjarige geschreven is. Maar het is ook hoopvol. Wie &#8211; zoals ik &#8211; afgeschrikt wordt door het doembeeld van dementie kan uit Somewhere Towards the End van Diana Athill (1917) moed putten. Ook op hoge leeftijd kunnen heldere zinnen en een volstrekt coherente tekst uit een pen rollen. Als we Athill mogen geloven, is het leven zelfs nog best aangenaam. Seks behoort tot het verleden, maar er komt meer tijd en ruimte voor andere dingen.
Athill heeft jaren gewerkt voor uitgever André Deutsch. Die betaalde haar erg weinig. Op de een of andere manier vergat ze telkens opnieuw opslag te eisen, waarschijnlijk omdat ze te veel genoot van haar werk. Vandaag kan ze zich geen verzorgingstehuis veroorloven, maar dat vooruitzicht &#8211; of gebrek aan vooruitzicht &#8211; schrikt haar niet af. Iedereen in haar familie bereikt een hoge leeftijd en sterft dan plotseling. Athill rekent erop dat het bij haar precies zo zal gaan.
&#8216;Ik heb pas laat ontdekt dat ik kon schrijven,&#8217; noteert Athill met ontwapenende openhartigheid. Ik weet niet of ik haar op basis van dit boek gelijk zou geven, al werd het met de Costa Biografieprijs bekroond. Athill vertelt eerder dan dat ze schrijft. Ze wil de levenswijsheid die ze heeft vergaard met haar lezers delen. Haar stem doet een beetje denken aan die van de late Doris Lessing (1919), die zich ook af en toe aan het verkondigen van levenslessen bezondigt. Misschien is het een hebbelijkheid van tachtigplussers.
Hoe ouder je wordt, schrijft Athill, hoe vrijer je je voelt. Wanneer je jong bent, wordt je zelfbeeld bepaald door andere mensen. Langzaam maar zeker word je onzichtbaar en die onzichtbaarheid bevrijdt je van het oordeel van anderen. Athill is een overtuigende illustratie van die theorie. Zo vertelt ze zonder complexen of gêne over haar liefdesleven. Ze werd gedumpt door de man met wie ze vast van plan was te trouwen en daarna had ze vooral relaties met getrouwde mannen. Die waren zo ongelukkig in hun huwelijk dat ze zich onmogelijk schuldig kon voelen over &#8216;het bedrog&#8217;. En ze was opgelucht dat ze niet voor hen hoefde te zorgen. Daar hadden ze hun ongelukkige echtgenote voor.
&#8216;Wat mij verbaast,&#8217; schrijft ze, &#8216;is dat een mensenleven zoveel contrasten bevat: storm en rust, verdriet en vreugde, kilte en warmte.&#8217; Als Athill het bij het rechte eind heeft, dan kunnen we beter zowel aan meevallers als aan tegenvallers niet te veel belang hechten. Ze zijn allebei tijdelijke fenomenen.
En dan zijn er de weetjes die Athill prijsgeeft over de auteurs met wie ze gewerkt heeft. Over Jean Rhys en V.S. Naipaul heeft ze uitgebreide portretten geschreven. Met Rhys heeft ze haar handen destijds zo vol gehad dat ze ook hier niet kan zwijgen over deze ontzettend veeleisende en hulpeloze auteur. &#8216;Ik ben een beetje dronken, laat ik zeggen: heel erg dronken,&#8217; was een van Rhys&#8217; favoriete uitspraken. Van Anthony Burgess herinnert Athill zich vooral zijn hekel aan bedden. Een bed was voor hem zoiets als een doodskist. En dus liet hij zich elke avond in een stoel of op de grond door slaap overmannen. Burgess deed zijn fobie uit de doeken in de inleiding bij een boek dat bedoeld was als lofzang op bedden. Athill maakte uitgever André Deutsch attent op die tegenstrijdigheid. &#8216;Niemand leest ooit de inleiding,&#8217; antwoordde Deutsch. &#8216;Wat telt, is de naam in grote letters op de cover.&#8217;
Diana Athill, ‘Somewhere Towards the End’, Granta, 182 pagina’s, € 11,95. De Nederlandse vertaling, ‘Goed Oud’, komt 16 juni uit bij Nijgh &#038; Van Ditmar, 192 pagina’s, € 18,50

Kristien Hemmerechts

Storm, rust, verdriet, vreugde

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots