Tijdens het Kamerdebat over de voorzichtige versoepeling van de coronamaatregelen bleek deze week dat de verkiezingscampagnes in volle gang zijn. Bij gebrek aan campagneactiviteiten in het land maakte de ene na de andere fractievoorzitter in de Kamerzaal een nummertje voor de eigen achterban.

De zelfbenoemde onderwijspartijen GroenLinks en D66 drongen aan op versoepeling van de regels voor het hoger onderwijs omdat studenten het zo moeilijk hebben, de ChristenUnie maakte zich sterk voor Fieldlab–experimenten in de kerken om de aan huis gekluisterde kerkgangers tegemoet te komen, de PvdA eiste steun voor de kleine ondernemers, de PVV probeerde de horeca te paaien door te roepen dat de terrassen zo snel mogelijk open moeten en dat Koningsdag, het geliefde volksfeest, straks gewoon gevierd moet kunnen worden. Want waarom kan dat allemaal niet en mogen de massagesalons wél open? Het zag eruit als een gevecht om de kruimels die de oppermachtige Mark Rutte had laten liggen, vanaf de zijlijn aangespoord door de talloze belangenorganisaties die dit polderland rijk is.

Maar er viel geen woord over de meest hulpeloze slachtoffers van de coronacrisis: de ongedocumenteerden.

mensen zonder papieren

Terwijl de Kamer zich druk stond te maken over tienminutenshoppen en massagesalons legde Arre Zuurmond, Ombudsman van de Metropool Amsterdam, de laatste hand aan de presentatie van het rapport ‘Onzichtbaar’, dat vrijdagochtend verscheen. Het is een onthutsend verhaal, over de tienduizend tot dertigduizend mensen zonder papieren (in heel Nederland zijn het er naar schatting tussen de 23.000 en 58.000) die in Amsterdam proberen te overleven, en extra hard worden geraakt door de coronacrisis.

In de praktijk hebben ze nauwelijks toegang tot rechtsbescherming, zodat ze in geval van misbruik of uitbuiting aan hun lot worden overgelaten.

Het schaarse werk dat ze konden vinden als schoonmaker of afwasser ligt plat zodat ze zelfs geen geld hebben om te eten, ze worden uitgebuit door huisbazen en op straat gegooid als ze hun huur niet meer kunnen betalen, ze hebben nauwelijks toegang tot de gezondheidszorg, in de opvang zijn veel te weinig plekken. Minderjarige asielzoekers worden zodra ze achttien zijn de opvang uitgekieperd, zodat ze in de criminaliteit of de prostitutie terecht dreigen te komen.

En in de praktijk hebben ze nauwelijks toegang tot rechtsbescherming, zodat ze in geval van misbruik of uitbuiting aan hun lot worden overgelaten. Dit draagt bij, stelt de ombudsman, aan ondermijning van de rechtsstaat.

In veel gevallen zijn de migranten uit Afrikaanse landen gekomen met vurige verwachtingen over een beter leven, hebben ze kapitalen betaald aan mensensmokkelaars, zijn de gemarteld en misbruikt in Libische kampen, met zware psychische en fysieke klachten tot gevolg, en moeten ze in Nederland ontdekken hoe uitzichtloos hun nieuwe leven is, terwijl de kans op terugkeer vaak nihil is omdat de ambassades van de landen van herkomst weigeren mee te werken, en de staatssecretaris van Justitie er de afgelopen vier jaar niet eens in is geslaagd een afspraak in Marokko te maken om over terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers te praten.

Zo is er een onzichtbare onderklasse ontstaan, waar vrijwel niemand zich om bekommert, behalve een handjevol organisaties in vooral de grote steden en gedreven mensen als Arre Zuurmond. In de documentaire ‘De onzichtbaren’ die deze week tegelijk met het rapport in opdracht van de Ombudsman verscheen, krijgt een aantal van hen een gezicht: een vrouw uit West-Afrika die in 1996 naar Nederland kwam in de hoop een hogere opleiding te kunnen volgen en sindsdien zonder enig vooruitzicht verkommert, terwijl ze lijdt aan reuma en diabetes. Faisol uit Indonesië die twaalf jaar geleden 15.000 euro betaalde aan een bemiddelaar voor een woning en werk in Nederland, waarna het een grote leugen bleek en hij zijn dagen in armoede moet slijten, zonder werk en zonder toekomst.

Het kan ook anders. In Duitsland, waar Angela Merkel ondanks hevige kritiek van de rechterflank de Willkommenskultur overeind hield, mogen afgewezen asielzoekers bijvoorbeeld wél werken en mogen ongedocumenteerde jongeren na hun achttiende wél studeren, zodat ze een bijdrage kunnen leveren aan de economie, en een enigszins menswaardig bestaan kunnen opbouwen, al dan niet gericht op terugkeer.

Maar in Nederland is de angst voor migranten zo wezenloos dat de VVD van Mark Rutte, de regeringspartij die al jaren de toon zet in het migratiebeleid, niets beters kan verzinnen dan opnieuw in het verkiezingsprogramma te pleiten voor strafbaarstelling van illegaal verblijf en zelfs van het faciliteren van illegaal verblijf in Nederland, ondanks het feit dat het aantal ongedocumenteerden al jaren drastisch daalt. Als het aan de voormalige liberalen ligt, is straks ook strafbaar wie ongedocumenteerde mensen probeert op te vangen.

En intussen praat de Tweede Kamer over massagesalons en tienminutenshoppen. Dat krijg je in een land waar de politiek de oren steevast laat hangen naar de belangenorganisaties: wie in Nederland niet aan tafel komt, heeft geen stem.