<div class="lead">
Als moslima’s die een hijab dragen half zo fel reageerden op de ‘kopvoddentax’ als demonstranten die Zwarte Piet willen behouden, stond Nederland flink in de fik.
</div>
De vraag om bepaalde symbolen te veranderen of verbannen, wordt als hevig verwarrend ervaren. Eerst de zoete negerzoenen, toen Zwarte Piet, nu Monsieur Cannibale in de Efteling.
Vorige week werd een zwarte man in Louisiana neergeschoten door agenten. <a href="http://nos.nl/op3/artikel/2115689-protesten-in-vs-na-doodschieten-zwarte-man-door-agenten.html" target="_blank">NOS.nl</a>: ‘Dat zorgt (opnieuw) voor veel protesten.’ De nadruk op herhaling wordt aan de protesten verbonden, niet aan de herhaling van het geweld dat deze protesten veroorzaakt. Zo ontstaat al gauw het gevoel dat het hier om zeuren gaat en niet om een herhaling die een hardnekkig fenomeen (de giftige cocktail van politiegeweld en racial profiling) blootlegt.
Sander van Walsum ‘(wit, man, 58)’ schreef <a href="http://www.volkskrant.nl/binnenland/mijn-morele-kompas-lijkt-te-haperen~a4331655/" target="_blank">een stuk</a> in de Volkskrant over de overzichtelijke tijd van zijn jeugd versus de verwarring van nu. Hij vroeg om mededogen en geduld: zo zou Zwarte Piet ook zonder protest vanzelf zijn veranderd. Eenzelfde houding trof ik aan bij de leden van mijn rechtse eetclub. Ze vonden unaniem dat Zwarte Piet moest veranderen, maar Quinsy Gario hoefde dat toch niet zo fel te brengen?
Niemand is blij met de verharding van het debat die Sander van Walsum beschrijft. Ook Quinsy Gario niet. Het verschil met een Van Walsum is echter dat die verharding voor Gario gelijk oploopt met het veroveren van een stem in het publieke debat. Voor Gario is de constatering: ‘het debat is verhard’ ambiguer dan voor Van Walsum. Die laatste werkt al sinds 1986 in de journalistiek. Hij heeft al langer een publieke stem. Zijn verlangen naar een rustiger tijd betekent voor hem: een tijd van meer stille luisteraars, niet van minder eigen geluid. Een tijd die voor Gario slechts stilte betekent.
<q class="pull-right">Omdat onze cultuur in wezen dus goed (bedoeld) is, zijn er slechts wat overgebleven vuile elementen – zoals Zwarte Piet – die vanzelf zullen verdwijnen. </q>
Van Walsums geloof in natuurlijke progressie ontroerde me. Hiermee zeg ik niet dat de auteur mij ontroerde – zo op de man wil ik niet lezen. De ontroering ontstond zoals deze mij overvalt wanneer ik een hipstercafé met bloemetjesbehang binnenstap: even verlang ik met zachte jaloezie naar een wereld die voor mij persoonlijk nooit heeft bestaan. Ik was nog geen tiener toen The End of History and The Last Man van Francis Fukuyama verscheen (in ’89 als artikel, in ’92 als boek). Het idee: we zijn er, de westerse beschaving behoeft slechts nog wat perfectionering, heeft Van Walsums generatie even gerustgesteld. Snel daarna volgden Samuel Huntingtons The Clash of Civilizations, en weer later verraste 9/11, waardoor de aandacht voor ‘er zijn’ verslapte en vooral het ‘wij’ nadruk kreeg. Wij zijn er wel. Omdat onze cultuur in wezen dus goed (bedoeld) is, zijn er slechts wat overgebleven vuile elementen – zoals Zwarte Piet – die vanzelf zullen verdwijnen.
In Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate stelt Harvard-professor Leila Ahmed dat voormalig gekolonialiseerde samenlevingen die luxe combinatie van behoud en vooruitgang niet is gegund. Wanneer we naar misstanden in die culturen kijken, verwachten we dat deze inherent zijn aan die cultuur. Daardoor zijn problemen niet los te behandelen: de cultuur van de ander moet geheel op de schop. Zo worden vrouwenrechten en islam vaak onverenigbaar geacht, terwijl het uitblijven van stemrecht voor Europese vrouwen begin twintigste eeuw niet als ‘Europees probleem’ werd gezien. Ook stelden negentiende-eeuwse feministen niet dat Europese vrouwen bevrijd konden worden van hun Victoriaanse korset door de kledingstijl van een andere cultuur over te nemen.
Van Walsum beschrijft zijn opgroeien: ‘De islam genoot weinig belangstelling.’ Nu nóg heeft niemand het erover. Men heeft het over moskeebouw, hoofddoeken, hangjongeren en terreur. Dat zijn concrete fenomenen, maar wat daarmee wordt beoogd, is het verbannen van ‘de islam’.
Als moslima’s die een hijab dragen half zo fel reageerden op de ‘kopvoddentax’ als de demonstranten die Zwarte Piet willen behouden, stond Nederland flink in de fik.
Verwarring en verharding komen niet van buitenaf. We zijn het allemaal zelf. En dat ‘we’ is nogal breed.

Simon(e) van Saarloos

Wij zijn goed, dus wij verbeteren vanzelf. De islam daarentegen…

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots