Amerikaanse in Afghanistan
‘Zuid-Afghanistan zou een bloedbad zijn als de Nederlanders, de Canadezen en de Britten er niet waren. Links wil dat niet horen. Ik krijg e-mails van progressieve Canadezen die de Canadese missie in Kandahar afkeuren omdat het geen vredesmissie is, maar een oorlogsmissie. Ik schrijf terug: wij hebben jullie nodig want de Taliban staan voor de poorten van Kandahar. Wat die aardige Canadezen niet begrijpen, net zo min als de vredesbeweging in Amerika, is dat Afghanistan geen Irak is. Ik was ook tegen de oorlog in Irak. Maar de Taliban vertegenwoordigen geen binnenlandse opstand tegen het Westen of de regering in Kaboel, het is een invasie vanuit Pakistan. Het zijn Afghanen, die georganiseerd, bevoorraad en gefinancierd door Pakistan, hun eigen land binnenvallen.
Natuurlijk is er lokale medeplichtigheid. Dorpelingen gedogen de Taliban, vaak uit praktische overwegingen. Het heeft niets met ideologie te maken. Ik vind Kandaharians zelfs opmerkelijk anti-ideologisch. Er is wel een soort nostalgie naar het oude Taliban-bewind. Onder de Taliban voelde men zich veilig omdat er op plaatselijk niveau geen corruptie was. Nu worden de mensen uitgekleed door de warlords die zich als roversbenden gedragen en is het leven chaotisch. Dit is een probleem dat fundamenteel niet militair kan worden opgelost. Er is wel een noodzakelijke militaire component. Die moet ruimte scheppen voor goed bestuur, voor een overheid die functioneert, die de diensten versterkt die burgers van een overheid verwachten. Of dat haalbaar is? Ik vrees van niet.
De warlords hebben zich diep ingegraven, dankzij de grove fouten die de Amerikanen hebben gemaakt. Toen Karzai van de Amerikanen geen steun kreeg om de warlords te verwijderen, heeft hij het opgegeven. Daar heb ik veel kritiek op. Karzai had moeten doorzetten. Nu kun je geen onafhankelijke, gekwalificeerde mensen meer vinden, omdat het gevaarlijk is om voor de overheid te werken. Ik schrijf in mijn boek over Muhammad Akrem Khakrezwal. Hij was hoofd van politie in Kandahar en later in Mazar-I-Sharif en Kaboel. Een moedige man, de meest bekwame overheidsfunctionaris in heel Afghanistan. Hij werd vorig jaar juni in Kandahar vermoord. Hij was mijn vriend. Ik heb mijn boek aan Akrem opgedragen.
Op het Navo-hoofdkwartier in Kaboel hoorde ik een mooi verhaal over hoe Nederland aan Uruzgan kwam. Toen de Nederlanders een provincie moesten kiezen, hebben ze op de kaart gekeken en hun vinger op Uruzgan gelegd omdat het niet zo ver van Kaboel ligt en dat leek hun wel veilig. Of het waar is, weet ik niet. Je moet wel erg dom zijn om op basis van een landkaart Uruzgan te kiezen.
Uruzgan is de meest geïsoleerde en achterlijke provincie. Uruzgan is gecompliceerd, moeilijk te doorgronden. President Karzai komt er vandaan, maar ook de Taliban hebben er wortels. Mullah Omar schijnt in Deh Rawod te zijn geboren, al ben ik daar niet van overtuigd. Ik denk dat de Taliban oorspronkelijk van plan waren Uruzgan als uitvalbasis te gebruiken. Najaar 2002 hoorden we in Kandahar de eerste berichten dat de Taliban weer actief waren. We schrokken pas echt wakker toen de Taliban het volgende voorjaar een aanslag pleegden op een konvooi van het Internationale Rode Kruis Comité. In Uruzgan hadden Taliban-strijders een hinderlaag opgezet op de weg van Kandahar naar Tarin Kowt. Ze hebben toen een ingenieur geëxecuteerd. Het was een strategische zet. Door de weg onveilig te maken, hadden ze vrij spel in Uruzgan.
In december 2003 heb ik op uitnodiging van het Amerikaanse leger een briefing gegeven aan de 25ste infanteriedivisie die op het punt stond om naar Kandahar uitgezonden te worden. Ik heb toen uren met kolonel Richard Pederson gesproken en hem aangeraden om de weg naar Uruzgan te verbeteren en intensief te patrouilleren. Hij zei: een weg bouwen, dat is niet mijn missie. Maar de vijand een vrijplaats ontzeggen valt wel onder uw missie, zei ik. En laat hij nu de weg asfalteren. Het is niet aan mij te danken hoor, vele andere factoren zullen een rol hebben gespeeld. Maar in plaats van direct vanuit Uruzgan naar de stad Kandahar op te trekken, moeten de Taliban nu een omtrekkende beweging maken. Want het doel is Kandahar, de inneming van de stad, daar gaat het om.
Ik heb vanaf mijn eerste dag in Kandahar campagne gevoerd tegen de warlords. Bij de regering in Kaboel, bij Karzai persoonlijk en bij de Amerikanen. Als Amerikaanse, die gewoon zonder bescherming onder de bevolking leeft, weet ik hoe fnuikend de praktijken van de warlords zijn. Met de gouverneur van Kandahar, Gul Agha Shirzai, leefde ik van meet af aan op voet van oorlog.
Toen ik als verslaggever in Kandahar aankwam, hoorde ik dat de Amerikanen hem als gouverneur hadden geïnstalleerd, tegen de uitdrukkelijke wens van Hamid Karzai. Ik heb daar een reportage over gemaakt. Maar mijn eindredacteur was niet geïnteresseerd, hij wilde ‘waar is Mullah Omar’-verhalen. Shirzai had een hele slechte reputatie als warlord en hij was volkomen onbetrouwbaar. Hij werkte zogenaamd samen met de Amerikanen, maar tegelijkertijd werkte hij voor de Pakistaanse geheime dienst. Onder zijn bewind zijn mensen ook gemarteld. Shirzai haatte mijn vriend Akrem, het hoofd van de politie in Kandahar, omdat Akrem het tegen hem opnam. Uiteindelijk is Shirzai als gouverneur verwijderd. Maar het kwaad was al geschied. Zijn mensen hadden zich op allerlei bestuursposten ingegraven.
Vergeleken met de Amerikanen, zijn de Europeanen en de Canadezen een hele verbetering. De leiding van de ISAF-strijdkrachten probeert echt iets te begrijpen van de lokale situatie, van de verschillende stammen. In Kaboel heb ik twee lange gesprekken gehad met generaal Richards, de Britse bevelhebber van de Navo-troepen. Hij is geïnteresseerd, heeft veel vragen. Niet dat met mij praten zo belangrijk is, het is een voorbeeld van de Europese aanpak. Richards heeft een groep experts om zich heen verzameld die hij raadpleegt. Zoiets hebben de Amerikanen nooit gedaan.
Natuurlijk ga ik terug naar Kandahar. Alleen een complete oorlog zou me weerhouden. Arghand, onze coöperatie, draait goed. Iedereen werkt hard. Winkels in Amerika willen onze zeep graag verkopen, er is zelfs een wachtlijst. Dit is een heel klein project van zeven mensen, een druppel op de spreekwoordelijke plaat. Niettemin, het is concreet, het werkt en je moet ergens beginnen.
Voor mijn eigen veiligheid ben ik niet bang. Wat ik moeilijk vind, is de stress waaronder de mensen van wie ik houd, dagelijks leven. Dat voel ik mee. Elke ochtend op het werk bespreken we eerst wat zich die nacht heeft voorgedaan in de stad. Toen de bus met tolken werd opgeblazen, liepen de vrouwen die voor Arghand werken, door het bloed en de lichaamsdelen. De stad Kandahar loopt vol met mensen die op de vlucht zijn voor de gevechten. Voor het eerst zie ik ook gezinnen die hun huizen in Iran of Pakistan hebben aangehouden, teruggaan. We liggen onder vuur, we worden belegerd. Ons bedrijf lijdt er onder.
Het grootste probleem voor boeren is de gebrekkige infrastructuur. Ze kunnen hun fruit niet op tijd naar de markt krijgen. Daarom bedacht ik om het fruit op een duurzame manier te verwerken in zeep. We hebben een contract met boeren in het Panjawai-district om de rozenbloesems bij het districtscentrum op te halen zodat ze de tocht naar Kandahar niet hoeven te maken. Nu is het zo onveilig dat wij de reis niet kunnen maken.
USAID, het Amerikaanse overheidsorgaan voor ontwikkelingswerk, heeft 119 miljoen dollar ter beschikking voor agrarische bedrijven en boeren om alternatieve gewassen te verbouwen. Ter plekke heeft het Amerikaanse bedrijf Chemonics de opdracht om dat geld uit te geven. Die mensen zitten op hun gat op hun kantoor, ze zijn bang. Met heel veel moeite heb ik geld voor Argand gekregen. Niet omdat ik een alternatief biedt aan boeren, maar omdat ik een vrouw ben.
Ik heb er weken over gedaan om aan alle voorwaarden voor de aanvraag te voldoen. Ik geef toe, ik heb nooit business gestudeerd, maar ik heb wel een universitaire opleiding. Dus als ik er al moeite mee heb, dan maakt een vriend van mij, een zakenman in Kandahar die een goed plan heeft voor een melkfabriek, helemaal geen kans. Dit is te gek voor woorden.
De meest effectieve manier om het opiumprobleem aan te pakken, is om in ieder dorp een boerenleenbank op te zetten. Boeren moeten geld kunnen lenen, niet alleen voor hun gewassen, maar ook voor zoiets als het huwelijk van een zoon, wat een familie tussen de vijf- en tienduizend dollar kost. Nu kunnen ze alleen bij de opiumhandelaar terecht. Tegen een woekerrente. Als je de papavers in de velden van de boer vernietigt, pak je de zwakste schakel van de ketting aan. De boer moet dan het volgende jaar dubbel terugbetalen. Dat dwingt hem om zijn productie te verhogen. En als de Taliban je aanbieden om je papavers te beschermen, grijp je die kans aan.
Ik heb met verbijstering naar de televisiebeelden gekeken van president Bush met Karzai en Musharraf. Ik vond het beschamend zoals Bush reageerde. Hij deed alsof hij twee kwajongens uit elkaar haalde. Alsof hij scheidsrechtertje speelde bij een bokswedstrijd. Alleen Amerika kan druk op Musharraf uitoefenen om het probleem van de binnenvallende Taliban-strijders aan te pakken. Als ik de Nederlandse regering was, zou ik woedend zijn. De Taliban-strijders die uit Pakistan komen, vormen een directe bedreiging voor het leven van Nederlandse soldaten.’
SARAH CHAYES
Sarah Chayes (Washington DC, 1962) groeide op in Cambridge. Ze studeerde geschiedenis en Midden-Oosten-studies aan Harvard University. Voor National Public Radio (standplaats Parijs) versloeg ze de oorlogen in de Balkan, het Joegoslavië Tribunaal en de val van de Taliban. In Kandahar zei ze de journalistiek vaarwel. Ze werd directeur (2002) van Afghans for Civil Society, een NGO opgericht door de broer van president Hamid Karzai. In 2005 startte ze Arghand, een coöperatie die met lokale agrarische producten zeep maakt voor de export (www.arghand.org). In september publiceerde ze The Punishment of Virtue: Inside Afghanistan after the Taliban (Penguin Press).

Freke Vuijst

Sarah Chayes

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel