<div class="lead">
Schrik niet als een Rus je vertelt dat juist zijn land slachtoffer is van de ramp met vlucht MH17. Zo gaat dat, in parallel universum Rusland.
</div>
Als buitenlandse journalist in Rusland voelt het vaak alsof je je in een parallel universum begeeft. Alles wat je geleerd hebt over hoe de wereld in elkaar zit is niet meer geldig: the baddies zijn goodies, the goodies zijn baddies en elk moment kan dat weer 180 graden draaien. Soms binnen een enkele dag. Zie het als een enorme spaceball, zo’n constructie op de kermis die eigenlijk bedoeld is om astronauten te doen wennen aan het effect van gewichtloosheid. De bal draait om z’n as in elke mogelijke richting: rechts, links, over de kop. Als je de bal uitstapt ben je totaal gedesoriënteerd. Soms een beetje misselijk.
Gisteren presenteerde het OM de eerste resultaten van het strafrechtelijk onderzoek naar de crash van MH17. En vanuit Russisch oogpunt stond Nederland toen al twee-nul achter: twee dagen eerder, op maandag, gaf het Russische Ministerie van Defensie een persconferentie waarin het bewijs na bewijs opsomde om aan te tonen dat de Buk die MH17 neerschoot toch echt vanuit gebied onder controle van Oekraïne, en niet de separatisten, heeft moeten komen. Opeens waren daar de radarbeelden, die Rusland eerder zei niet te hebben.
Maar er was geen tijd om daarbij stil te staan, noch bij het feit dat er niets meer gezegd wordt over een eerdere claim; dat MH17 is neergeschoten vanuit de lucht door een (Oekraïense) Su-25. Om een nieuwe theorie de wereld in te brengen hoef je niet per se de oude te verwerpen, the Kremlin has moved on, and so must you.
<q class="pull-left">Elke Rus was primed voor de boodschap: wat het Nederlandse OM straks ook zegt, er is hier sprake van een Westers complot.</q>
Een paar uur voordat de persconferentie in Nieuwegein begon, vertelde Poetins woordvoerder Dmitry Peskov al dat hij betreurde dat het MH17 onderzoek omringd werd door &#8216;speculatie en amateuristische theorieën.&#8217; &#8216;Bepaalde landen&#8217; hielden informatie achter, zei hij.
Zijn uitspraken waren karakteristiek vaag, maar elke Rus was primed voor de boodschap: wat het Nederlandse OM straks ook zegt, er is hier sprake van een Westers complot.
Een goede manier om de Russische reactie te voorspellen voordat het grote geschut erbij komt kijken, is om te luisteren naar Russische journalisten (die voor staatsmedia werken) bij buitenlandse persconferenties. Hun vragen zijn een eerste peiler van wat nog komen gaat. 
Terug naar Nieuwegein: of het OM kon vertellen waarom het niet de Russische radardata had meegenomen in het onderzoek. &#8216;Was het omdat die informatie niet in hun vooringenomen scenario paste?&#8217;, vroeg een Russische journalist van de staatszender Channel One. (Het antwoord was dat het OM de data nog helemaal niet had ontvangen van Rusland, maar aangezien de vraag zélf vooringenomen was, was dat minder interessant.)
Dat het onderzoek niet objectief was, werd later constant herhaald. Zo vertelde de voorzitter van het parlementaire comité voor buitenlandse zaken Leonid Slutsky de pers: &#8216;Ik geloof niet één van de bevindingen. Deze conclusies hebben maar een doel, en dat is Rusland verder te isoleren.&#8217; En in een nogal emotionele statement zei de woordvoerster voor buitenlandse zaken, Maria Zakharova: &#8216;Het lijkt wel de norm geworden voor onze westerse collega&#8217;s om op een arbitraire manier een schuldige aan te wijzen en het beoogde bewijs te verzinnen. Je vraagt je af: hoe lang kan dit nog doorgaan?&#8217;
Ben je al een beetje duizelig? De spaceball rit is nog niet voorbij.
Ondertussen resumeerden de staatsmedia de bevindingen zo: Nederlandse onderzoekers zien geen verband tussen MH17 en Rusland. In artikelen werd toevallig weggelaten dat een van de belangrijkste conclusies van het OM was dat de Buk vanuit Rusland kwam en ook naar Rusland is teruggevoerd een dag na de crash. Opeens werd daar last-minute een conferentie gehouden door Almaz Antey, de Russische fabrikant van de Buk raket. Dat deden ze vorig jaar ook al, op de dag dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid haar resultaten presenteerde. Wat Almaz Antey vertelde was niet nieuw: de raket is afgevuurd vanaf de Oekraïense kant. Maar de moderator gaf onbedoeld weg wat het eigenlijke doel was geweest: &#8216;Alleen luie publicaties zullen hier vandaag niet over schrijven,&#8217; zei hij.
En inderdaad: tegen het eind van de avond was de presentatie van het OM zelf maar een onopvallend licht briesje in de Russische informatiestorm.
Tijdens het avondnieuws (de manier waarop de meeste Russen aan hun nieuws komen) werd de Nederlandse presentatie afgedaan als amateuristisch en verdacht. Onderzoekers hadden niet naar de Russische kant geluisterd. Ze hadden tapgesprekken laten horen die &#8216;zogenaamd&#8217; door Russisch-sprekende mensen waren gevoerd, hadden indrukwekkende beelden laten zien van een geënsceneerde explosie en hadden niet eens uitgelegd waarom. Om toch met iets te komen na twee jaar langen veelal niets te hebben gedaan, lieten ze animaties zien die veel weg hadden van een kinderfilm. Alles voor de show, vertelde de presentator.
Intussen hebben Russen al zoveel theorieën gehoord over MH17 &#8211; van het bizarre verhaal dat het vliegtuig al op Schiphol was volgeladen met lijken tot de theorie dat de Oekraïners eigenlijk Poetin hadden geprobeerd neer te schieten &#8211; dat niemand meer weet wat recht en wat krom is.
Zoveel landen, zoveel theorieën, denken de meeste mensen. Maar je kan niet zomaar op het Nederlandse onderzoek vertrouwen want dat is anti-Russisch.
Dus, lieve Nederlanders, wees niet verbaasd als een Rus je ooit vertelt dat juist hun land het slachtoffer is van de MH17-tragedie. Mocht dat gebeuren, tel tot honderd en denk aan de spaceball.

Eva Hartog Skorobogatova

MH17 en de (omgekeerde) wereld, volgens de Russen

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips