Fotodocument / Gezellige machines
Robots confronteren ons met lastige vragen. Hoe bepaal je het verschil tussen een wezen dat zich empathisch gedraagt en een wezen dat empathisch is? Heeft een machine die zich precies als een mens gedraagt een ziel? Moet die mensenrechten krijgen? En als robots slimmer en sterker worden, creëren we dan niet onze eigen ondergang?
Wetenschapper en filosoof Marvin Minsky bouwde in de jaren zestig slimme wagentjes met elektronische ogen. Hij programmeerde ze om hun weg te vinden op onbekend terrein en kwam erachter hoe belangrijk emoties zijn. Een robot die een obstakel op zijn weg tegenkomt &#8211; waar in zijn &#8216;programma&#8217; geen rekening mee gehouden is &#8211; blijft net zo lang tegen het obstakel op botsen tot zijn batterij leeg is. Hij zou beter opstandig kunnen worden en de andere kant op rollen. Of hij zou &#8216;depressief&#8217; tegen de muur moeten gaan zitten om zijn batterij te sparen.
Het denkwerk van Minsky stond aan de basis van de film 2001: A Space Odyssey. HAL is daarin het computerbrein van het ruimteschip Discovery, dat op een geheime missie naar Jupiter is gestuurd. HAL is de gedroomde boordcomputer, die als een beschermengel over de bemanning waakt. Maar HAL krijgt het gevoel dat de bemanning hem niet vertrouwt. De argwaan van HAL wekt weer argwaan op bij de bemanning. Als HAL erachter komt dat de bemanning zijn hogere denkfuncties wil uitzetten, wordt hij doodsbang. Uit lijfsbehoud verandert de slimme ruimtemachine in een meedogenloze moordenaar.
Dit is iets wat in de meeste sciencefiction vaak terugkomt. Slimme machines zijn gevaarlijk. Ze keren zich tegen de makers. Ergens in de verre toekomst wacht onherroepelijk een strijd tussen de mensheid en de robots.
Shinto-religie
De argwaan voor intelligente robots met emoties is niet zo universeel als hij lijkt. Japanners bijvoorbeeld delen die angst niet. Japanners houden van robots. In Japanse sciencefiction zijn robots veel vaker helpers dan vijanden.
Sommigen verklaren de Japanse robotliefde vanuit de shinto-religie, waarin het gewoon is om aan levenloze dingen een ziel toe te kennen. Een steen of een boom kan net zo goed een ziel hebben als een mens. Een robot die speciale dingen kan, is voor een Japanner meer dan een zielloze machine. Vandaar ook dat in Japan het robottijdperk al voorzichtig is begonnen. Er brommen en rollen duizenden robots. Speelgoedrobots op Japanse kinderkamers, schoonmaakrobots in donkere gangen van wolkenkrabbers, hulprobots in verzorgingstehuizen en RealCare Baby&#8217;s, levensechte poppen die zich gedragen als baby&#8217;s, waarmee jonge stelletjes met een kinderwens kunnen oefenen.
In het Aizu Chuo-ziekenhuis in de stad Aizuwakamatsu rijden al drie jaar drie robots rond: een receptionistrobot die je om informatie kunt vragen, en twee robotgidsen die gasten naar de dichtstbijzijnde lift brengen en bagage kunnen dragen. Als de batterij opraakt, gaan de robots zelf naar een oplaadpunt. Intussen doen de robots dienst als rijdende bewakingscamera&#8217;s.
Een andere Japanse firma ontwikkelde een trainingsrobot voor tandartsen, met een realistische huid, ogen en natuurlijk een gebit. De robot beweegt en zegt &#8216;Au!&#8217; als de tandarts niet nauwkeurig werkt.
Van de i-Sobot, een stoere speelgoedrobot die woorden herkent, zijn er sinds zijn introductie drie jaar geleden 47.000 verkocht. En al jaren worden er PaPeRo&#8217;s verkocht. Je kunt zo&#8217;n schattig robotje als oppas gebruiken. Als je hem belt, stuurt hij een foto van wat hij op dat moment &#8216;ziet&#8217;. Ook speelt hij Triviant-achtige spelletjes, waarbij hij als digitale quizmaster fungeert. Het is niet ondenkbeeldig dat mensen die nu jong zijn straks in een verzorgingstehuis gezelschap hebben van dit soort machines die terugpraten en je tegelijkertijd in de gaten houden.
In Japan, waar de vergrijzing nog ernstiger is dan bij ons, is men daar al zeker van. Steeds meer aandacht besteden onderzoekers daarom aan de vriendelijkheid van de robots. De sleutel van een prettige mens-robot relatie ligt in het herkennen en spiegelen van gezichtsuitdrukkingen. Er zijn al robots die gezichtsuitdrukkingen kunnen overnemen. Als je boos naar de robot kijkt, kijkt de robot boos terug.
Crisis
De financiële crisis strooit nu even zand in de robottandwieltjes. Het bedrijf Systec Akazawa, dat de charmante PLEN-speelgoedrobotjes bouwde, is in januari failliet verklaard. Het robotbedrijf Tmsuk is ook in de problemen gekomen. Hun Roborior &#8211; een camera op wieltjes die dienst doet als bewaker en oppas &#8211; verkoopt slecht en de verdere ontwikkeling is stopgezet. De robots hebben het zwaar. Maar er is weinig reden voor automatonofoben en andere robothaters om opgelucht adem te halen, want ze zullen terugkomen, de robots.

Gerard Janssen

Robotliefde

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel