Macht op vrijdag: Populisme bedrijven is het midden verliezen

De angst van de politici aan het Binnenhof voor ‘Franse toestanden’ was enigszins voorbarig. Sybrand Buma liet zich ontvallen dat aan de onderhandelingstafels over het klimaatplan niet alleen gevestigde organisaties als de ANWB en Aedes moesten aanschuiven, maar ook vertegenwoordigers van de Gele Hesjes. Volgens premier Rutte paste het Gele Hesje ons tot op zekere hoogte allemaal. Wij zijn echt niet de filiaalhouder van Shell en Unilever maar geven ook om de gewone man, luidde de boodschap.

Alleen bleven anders dan op de Champs-Élysées de boze betogers nagenoeg weg. In de residentie verzamelden zo’n tweehonderd personen zich rond het Mauritshuis, onder wie publiciste Ebru Umar en de gemankeerde politicus Jan Dijkgraaf. Een wandeling over de Rotterdamse Erasmusbrug trok niet meer dan honderd deelnemers, grotendeels bejaarden. Een poging van Friese Gele Hesjes om de Afsluitdijk te blokkeren, mislukte jammerlijk. (‘Met zijn tweeën doe je niet zoveel.’) Alleen vlak voor de jaarwisseling kwam het nog even tot onregelmatigheden bij het Haagse stadhuis.

Marketingbureaus houden het CDA voor dat de bezorgde burger het gat in de markt is.

Bovendien werd niet helemaal duidelijk wat de Nederlandse sympathisanten van de Gilets Jaunes met hun protest beoogden. De een wilde actie voeren tegen de Europese integratie, de ander tegen het Marrakesh-pact. Naast pleidooien voor invoering van het basisinkomen en voor terugdringing van de marktwerking in de zorg vielen ook leuzen op als ‘Eigen volk eerst’. Allemaal toonden ze afkeer van de linkse partijen, de vakbonden, rijke particulieren en de gevestigde media. Van een samenhangend program kon je moeilijk spreken.

Flirten met de Gele Hesjes

In Nederland zal de straat niet makkelijk de macht grijpen. Als er wat verandert, zal dat langs electorale weg gaan. En dat is niet ondenkbaar. De Provinciale Statenverkiezingen van 20 maart zouden weleens op een overwinning van de protestpartijen op het politieke midden kunnen uitlopen. In de peilingen staat de PVV nu op achttien, Forum voor Democratie op zestien zetels, samen meer dan dertig dus. De kans is groot dat de christelijk-liberale coalitie op 20 maart haar meerderheid in de Eerste Kamer kwijtraakt. Met een sterke afvaardiging van Geert Wilders en Thierry Baudet in de senaat wordt het land er niet regeerbaarder op.

Middenpartijen als VVD en CDA flirten opzichtig met de Gele Hesjes om de rechtse populisten de wind uit de zeilen te nemen. Maar doen ze daar verstandig aan? Het tijdschrift Christen Democratische Verkenningen is niet het eerste waar je naar grijpt als je gepeperde kritiek op het CDA wilt lezen. Maar onlangs verscheen een boeiend themanummer over Buma en het klimaatbeleid.

Diverse auteurs waarschuwen de Friese burgemeesterszoon dat hij niet te veel naar de rechtse kiezer moet lonken omdat hij dan het gevaar loopt de steun van het electoraat in het midden te verliezen. Oud-minister Gerda Verburg herinnert aan het droevige lot van de Beierse CSU die zo ver naar rechts overhelde dat een groot deel van de Stammwähler de voorkeur aan de Groenen gaf. Volgens Rien Fraanje en Henri Bontenbal laat het CDA zich gijzelen door politieke marketingbureaus als Motivaction, die de partij voorhouden dat de bezorgde burger het gat in de markt is.

Daardoor wordt van thema’s als klimaat en milieu snel gezegd: ‘Dat spreekt onze kiezers niet aan’. Partijhistoricus Pieter Gerrit Kroeger voorspelt dat de christen-democratie ‘door paniekerig het rechts-populisme te imiteren’ de hoger opgeleiden, vrouwen en jongeren kwijtraakt.

Schoenmaker blijf bij je leest, zou je de middenpartijen willen aanraden. Maar daarvoor is de invloed van de politieke marketingbureaus waarschijnlijk te groot.