Film / Oudere vrouwen met jongere mannen
De eerste keer dat Pippa Lee de man ziet met wie ze op het einde van de film zal wegrijden, heeft hij zich verschanst in zijn kamer. Zijn ouders geven een feestje voor hem, maar Chris weigert kennis te komen maken met de opgetrommelde mensen. De gasten zijn gemiddeld twee keer zo oud als hij.
Chris is vijfendertig en zijn ouders wonen in een wijk voor oudere mensen. Er wordt druk &#8211; maar discreet &#8211; gestorven. De spotnaam voor de wijk luidt Wrinkle Village, Rimpeldorp. De jongere vrouwen die er wonen, waren ooit het groene blaadje voor hun nu bejaarde echtgenoten. Pakweg dertig jaar geleden stapte Pippa als erg groen blaadje in het huwelijk met uitgever Herb Lee, maar nu is ze de vijftig voorbij. Haar knappe gezicht verraadt haar leeftijd, maar ze heeft het lenige lichaam van een twintigjarige. Haar man ziet er met zijn tachtig ook nog bijzonder vitaal uit, al heeft hij drie ernstige hartaanvallen achter de rug. In de loop van de film zal een vierde hem fataal worden.
De eerste ontmoeting tussen Pippa Lee en Chris Nadeau doet sterk denken aan de schitterende openingsscène van The Graduate (Mike Nichols, 1967). Een zoon komt naar huis en zijn trotse ouders geven een feestje voor hem. Ook deze zoon heeft niets met de gasten, die allemaal veel ouder zijn dan hij. Een van hen zal haar uitgehongerde oog op hem laten vallen en hem min of meer bevelen een verhouding met haar te beginnen. Haar naam is Mrs Robinson en Ben zal haar altijd Mrs Robinson blijven noemen, ook wanneer ze samen in bed liggen.
Uiteindelijk wordt Ben hopeloos verliefd op de dochter van Mrs Robinson, tegen haar uitdrukkelijke verbod in. Hij rukt dochter Elaine bijna letterlijk uit de klauwen van haar moeder. &#8216;Het is te laat!&#8217; roept de ziedende Mrs Robinson. &#8216;Niet voor mij!&#8217; antwoordt Elaine.
Pippa Lee en haar dochter hebben het beter getroffen met elkaar. Tussen die twee is het niet altijd koek en ei geweest, maar de plooien worden gladgestreken. Wanneer Pippa bij haar knappe, jonge &#8216;vriend&#8217; in de auto stapt om samen met hem &#8216;een verre reis&#8217; te maken, kan ze rekenen op alle begrip van haar dochter. &#8216;Mamma heeft de helft van haar leven voor ons opgeofferd,&#8217; zegt ze tegen haar beduusde broer. &#8216;Ze heeft vakantie verdiend.&#8217; Vervolgens omhelzen moeder en dochter elkaar innig.
Stud van dienst
De afgrond die gaapt tussen The Private Lives of Pippa Lee (Rebecca Miller, 2009) en The Graduate geeft een idee van de revolutie die zich de afgelopen jaren heeft voltrokken. The Graduate is een moderne versie van Sneeuwwitje, met Mrs Robinson als de gefrustreerde stiefmoeder die de begeerlijkste vrouw van het land wil zijn en dochter Elaine als de bekoorlijke Sneeuwwitje. Mrs Robinson mag als een vamp haar benen verleidelijk etaleren, maar in een aantal scènes verandert ze in een afzichtelijke heks. De jeugd en ongerepte schoonheid van haar dochter zijn haar een doorn in het oog. Ben is te naïef om dit te beseffen, maar het evenwicht wordt hersteld. Hij kiest voor Elaine, waarna Mrs Robinson een wanhopige en alcoholische oude dag wacht.
The Private Lives of Pippa Lee herschrijft de ijzeren wetten die zijn vastgelegd in de eeuwenoude sprookjes: moeders en dochters hoeven elkaar niet te haten, oudere vrouwen zijn niet per definitie tot eenzaamheid gedoemd en een jongere man kan voor een oudere vrouw kiezen, zelfs wanneer ze een dochter heeft die qua leeftijd beter bij hem past.
Ik behoor tot de generatie die geleerd heeft dat een man twee tot vijf jaar ouder moest zijn dan zijn vrouw, en tien tot twintig centimeter groter. Hij moest meer verdienen dan zij. Haar baan &#8211; veelal parttime &#8211; mocht zijn carrière niet in de weg staan. Afwijkingen van die norm waren het voorwerp van spot. Ze werden tegennatuurlijk genoemd.
Verder kregen we mee dat een man beter &#8216;conserveerde&#8217; dan een vrouw. Bij een vrouw sloeg het verval sneller toe, zeker na een of meer zwangerschappen, die haar tot vormeloosheid veroordeelden. Bij de man was het vervolgens tijd voor een midlife crisis en hunker naar jonger &#8216;vlees&#8217;. Het was zaak een man te kiezen uit rechtschapen hout, die zich niet tot zulke egoïstische wandaden zou verlagen. Een vrouw moest er grote zorg voor dragen zich niet te laten gaan. Maar ze mocht zich ook niet jonger voordoen dan ze was, want daarmee maakte ze zich belachelijk.
Mijn eerste man was elf maanden jonger dan ik, wat aan mijn moeder de opmerking ontlokte dat hij op zoek was gegaan naar een moederfiguur. De volgende was elf en een half jaar ouder dan ik, wat mijn moeder deed besluiten dat ik een vaderfiguur had gezocht. Mijn huidige man is tien en een half jaar jonger dan ik. Ik kan me geen commentaar van haar herinneren.
Een relatie met een jonger iemand is erg prettig, vooral wanneer je van hem houdt en hij van jou. Dat &#8216;detail&#8217; wordt in het leeftijdsdebat wel eens over het hoofd gezien. En nee, ik ben niet bang voor wat er over tien jaar te gebeuren staat wanneer ik mijn vierenzestigste verjaardag vier en hij drieënvijftig is. We zien wel als het zover is. Misschien komt het nooit zover.
De lifestyle artikelen in de bladen vertellen me dat ik een &#8216;poema&#8217; ben en mijn man een &#8217;toyboy&#8217;. Het zijn vernederende benamingen die hem herleiden tot een seksspeeltje en mij tot een bloeddorstig roofdier of &#8211; om het met een plastische Vlaamse uitdrukking te zeggen &#8211; tot &#8216;een oude schuur die in brand staat&#8217;. &#8216;Poema&#8217; en &#8217;toyboy&#8217; zijn eerder van toepassing op korte, heftige contacten, zoals onlangs tussen de vijftigjarige Madonna en de jonge adonis Jesus Luz. Toen onze relatie pril was, werd vrij algemeen verondersteld dat het ons louter te doen was om de seks. Een andere verklaring voor deze &#8216;anomalie&#8217; kon men niet bedenken. Mijn man werd beschouwd als de stud van dienst. Bijna tien jaar later is de sensatie goddank geluwd.
De poema is financieel en emotioneel onafhankelijk. Ze heeft geen man nodig om voor haar te zorgen of om haar kinderen te geven. De toyboy is een luxeartikel dat ze zich kan veroorloven, vergelijkbaar met een sportauto of een jacuzzi. Misschien is hij zelfs een statussymbool, net zoals oudere, succesvolle mannen graag uitpakken met een jongere sexy vrouw, die ze als een trofee aan de wereld laten zien.
Poema&#8217;s met hun toyboys worden gezien als het zoveelste bewijs dat vrouwen op steeds stevigere benen staan, zelfs wanneer ze op duizelingwekkende naaldhakken balanceren. Of misschien leveren ze het bewijs dat vrouwen &#8211; én mannen &#8211; zich minder van maatschappelijke normen hoeven aan te trekken. Die normen vervagen hoe dan ook. Wat relaties betreft, vervult de maatschappij minder en minder de rol van regelneef.
Jurk dichtritsen
&#8216;The life you love may be your own.&#8217; Zo luidt de ondertitel van The Private Lives of Pippa Lee. Je kunt het leven leiden dat je wilt. Je hoeft niet de gevangene of het slachtoffer te zijn van conventies. Grijp de kans die je geboden wordt. Jij en jij alleen beschikt over je leven.
Pippa Lee is een verre afstammeling van Edna Pontellier in Kate Chopins roman The Awakening (1899). Wanneer ze voor Chris kiest, zegt ze nadrukkelijk: &#8216;I am awake.&#8217; Jarenlang heeft Pippa haar wilde kant onderdrukt. Met doorgedreven zelfdiscipline heeft ze zich aangepast aan de wensen van haar man. Ze is de perfecte gastvrouw en een modelechtgenote geworden, al hebben mensen in de gaten dat ze haar eigenlijk niet kennen. De ontmoeting met Chris schudt haar wakker. Anders dan die arme Edna in The Awakening hoeft ze helemaal geen zelfmoord te plegen. Ze mag genieten en ze mag zichzelf zijn zonder dat ze daarvoor wordt gestraft.
Chris heeft geen baan en ook geen geld, maar dat zal de rijke Pippa een zorg wezen. Chris wordt door zijn ouders &#8216;half-baked&#8217; genoemd, maar zoals Keanu Reeves hem neerzet, denk je: die zal wel zijn verantwoordelijkheid gaan nemen. Pippa bemoedert Chris niet. Integendeel. Soms lijkt zij het gekwetste vogeltje dat bescherming zoekt in zijn liefdevolle, sterke armen. Pippa sleept trauma&#8217;s en schuldgevoelens met zich mee. Haar huwelijk met Herb beschouwde ze als een vorm van boetedoening. Hij was haar laatste kans om een goed mens te worden.
Weinig filmheldinnen die iets met een jongere man beginnen, is zoveel zorgeloosheid beschoren als Pippa Lee. Meestal speelt het verhaal zich af in een context die het seksuele verkeer tussen de oudere vrouw en haar jongere geliefde streng afkeurt of zelfs verbiedt, omdat de jongen minderjarig is. De geliefden doorbreken een taboe en moeten hun passie kost wat kost geheim houden. Steven in Notes on a Scandal (Richard Eyre, 2006) is pas vijftien, net als Michael in The Reader (Stephen Daldry, 2008). Hun minnaressen plegen een strafbaar feit. Sheba in Notes on a Scandal eindigt zelfs in de gevangenis. Nochtans nam Steven het initiatief en is het twijfelachtig of de affaire hem beschadigd heeft. Michael is voor het leven getekend, maar dat komt door de abrupte breuk. Het wordt allemaal nog traumatischer wanneer hij de gruwelijke details over Hannahs naziverleden verneemt.
Ik ben nooit een jongen van vijftien geweest, maar als ik films en romans mag geloven, kunnen die adolescenten behoorlijk in de ban zijn van dertig- tot veertigjarige vrouwen, die ze door kieren en sleutelgaten begluren. De vrouw krijgt het meestal snel in de gaten. Ze kan haar jonge aanbidder wegjagen, of ze kan het spelletje laten duren, of ze nodigt hem uit bij haar in huis om haar &#8216;rug af te drogen&#8217; of haar &#8216;jurk dicht te ritsen&#8217;.
Zelden gelijkwaardig
In sommige culturen, zo zegt men, is het gebruikelijk dat ouders hun opgroeiende zonen geld toestoppen om zich in een bordeel te laten inwijden. In Chéri (Stephen Frears, 2009) wordt de verwende en lamlendige Chéri door zijn moeder min of meer in de armen van de courtisane Léa geduwd. Zij moet hem het klappen van de zweep bijbrengen én hem zoet houden tot de tijd rijp is voor een huwelijk met een jongere vrouw. De relatie duurt veel langer dan de moeder had gepland en de twee raken verslingerd aan elkaar. Maar uiteindelijk zullen ze noodgedwongen scheiden. Léa leest in Chéri&#8217;s ogen dat hij haar oud begint te vinden én het is de hoogste tijd dat hij op zijn eigen benen leert staan. Bij Léa kan hij eeuwig een bemoederd kind blijven. Chéri komt tegen haar betutteling in opstand, maar slaagt er niet in zonder haar hulp iets van zijn leven te maken.
De partners in deze relaties zijn zelden gelijkwaardig. De oudere heeft meer geld, meer ervaring, meer status. Bewust of onbewust manipuleert ze de jongere man: ze stelt eisen, ze geeft hem bevelen, ze koopt hem om met geld of dure geschenken. De jonge man heeft de middelen noch de kracht om de situatie te veranderen. Dikwijls is hij een dromer die indruk maakt met een gedicht of een pseudodiepzinnige uitspraak. Hij lijkt zuiver en intens, maar eigenlijk is hij labiel of gestoord. &#8216;Half-baked&#8217; zoals de ouders van Chris het omschrijven.
In de film The Good Girl (Miguel Arteta, 2002) is Holden (Jake Gyllenhaal) zo half-baked dat Justine (Jennifer Aniston) hem zo snel mogelijk uit haar leven wil verbannen, zelfs al draagt ze zijn kind. Aanvankelijk hoopte ze samen met hem aan de sleur van haar leven te ontsnappen, maar na een tijdje met Holden lijkt die sleur haar best aantrekkelijk. Traditionele normen en waarden kunnen mensen in een keurslijf dwingen, maar ze bieden ook houvast. In films als Something&#8217;s Gotta Give (Nancy Meyers, 2003) en Prime (Ben Younger, 2005) wordt onderzocht hoeveel rek er in bestaande taboes zit. Niet echt veel, zo klinkt het antwoord. Het kan bijvoorbeeld spannend lijken om een dochter en een moeder met dezelfde man het bed te laten delen, maar uiteindelijk haalt iedereen opgelucht adem wanneer er weer netjes tussen generatiegenoten wordt geneukt.
Minder bereid te lijden
Betekent The Private Lives of Pippa Lee dan geen revolutie? Is de film niet meer dan een lichtende uitzondering? Ik denk van niet.
&#8216;Ik wil leven,&#8217; zegt Herb tegen Pippa. En hij vervloekt haar omdat ze hem het gevoel geeft oud te zijn. &#8216;Ik kan de aarde al in mijn mond proeven,&#8217; zegt hij bitter. &#8216;Je bént oud,&#8217; antwoordt Pippa nuchter.
Omdat Herb wil leven, is hij iets begonnen met een vrouw die nog jonger is dan Pippa, zoals mannen al jaren en jaren ongestraft doen. Het nieuwe is dat ook vrouwen hunkeren naar liefde en passie, zelfs wanneer ze de menopauze voorbij zijn. Na Herbs dood kan Pippa in de buurt van haar zoon gaan wonen en wachten op de kleinkinderen die van haar een toegewijde oma zullen maken. In The Mother (Roger Michell, 2003) weet May dat iedereen van haar verwacht dat ze zich schikt in haar lot als weduwe van zeventig. Allebei verwerpen ze de rol die voor hen klaar ligt. Net als Herb willen ze léven. &#8216;Ik begon te vrezen dat ik alleen nog door de begrafenisondernemer zou worden aangeraakt,&#8217; zegt May na een heftige vrijpartij met een veel jongere man.
Deze vrouwen weigeren aan een tragisch einde te komen of eenzaam weg te kwijnen. Pippa rijdt van het verleden weg in het gezelschap van een knappe jonge man; May onderneemt de tocht in haar eentje, nadat haar affaire met de minnaar van haar dochter geëindigd is in vernedering. In Wolke Neun (Andreas Dresen, 2008) laat de zestigjarige Inge haar man staan voor iemand die zestien jaar ouder is. Maar die man geeft haar het gevoel te léven.
In films zowel als in het echte leven lijken mensen minder bereid te lijden. Of ze lijden, maar ze willen het lijden niet nodeloos rekken. &#8216;Laten we in fast forward naar de scheiding gaan,&#8217; zegt Pippa tegen haar man wanneer ze zijn overspelige relatie heeft ontdekt. En vervolgens gaat ze in fast forward naar haar nieuwe liefde. Meer nog dan een keuze voor hem, is het een keuze voor de vrouw die ze jaren heeft onderdrukt. Die vrouw is zijzelf.
Rebecca Miller’s ‘The Private Lives of Pippa Lee’ (met o.a. Robin Wright Penn en Keanu Reeves) is vanaf deze week te zien in de bioscoop.

Kristien Hemmerechts

Poema’s en toyboys

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots