Schoon schip en een nieuw huis voor het Ro Theater

Our House heet de eerste voorstelling van het vernieuwde Ro Theater. En omdat de plek van handeling het eigen gebouw is van het Rotterdamse gezelschap, waar Alize Zandwijk in juli afscheid nam, leest de titel als een statement. Van nu af aan is dit óns huis. De laatste twee overgebleven acteurs van het voormalige Ro-ensemble zijn zojuist ontslagen: zelfs voor veelzijdige, bevlogen podiumbeesten als Sylvia Poorta en Jack Wouterse is geen plek meer. Daarmee voegt het Ro, dat in januari verdergaat als onderdeel van fusiegezelschap Theater Rotterdam, zich bij de trend in toneelland richting ad-hoc-verbintenissen met acteurs. De plekken verdwijnen waar acteurs zich binnen een ensemble kunnen ontwikkelen, zoals Malou Gorter na haar toneelopleiding deed bij Toneelgroep Amsterdam. Tegelijk zei Gorter in haar interview met Vrij Nederland het een goede zaak te vinden als acteurs bij een wisseling van de wacht samen opstappen met de artistieke leiding die hen heeft aangesteld. Vernieuwen moet je niet halfslachtig doen.

Lees ook'Steeds als ik me voorstel dat ik straks weer voor een zaal sta van vijfhonderd man, denk ik: help'11 september 2016

Daarvoor zijn we bij Bianca van der Schoot aan het juiste adres. Our House, haar visitekaartje als artistiek leider van het nieuwe Ro, maakt duidelijk dat zij geen concessie doet aan de radicale, performance-achtige stijl van theatermaken die zij de afgelopen jaren samen met Suzan Boogaerdt bij Toneelgroep Oostpool vleugels gaf. Het is een overrompelende theatrale installatie, gemaakt in samenwerking met beeldend kunstenaar David Bade en met studenten van de Amsterdamse Mime-opleiding, waar het fundament ligt van Boogaerdt & Van der Schoot.

Het statement uit de titel blijkt in de praktijk een vraag: wat betekent een huis eigenlijk voor een menselijk wezen? Het drieluik neemt de bezoekers mee door het gebouw. De proloog vindt plaats in een lege ruimte met stoelen langs de muren, die op videoschermen wordt opgemeten, als om te inventariseren hoeveel centimeters een zaaltje met publiek behoeft. Daarna belanden we temidden van de creërende spelers, die met een geweldige uitdragerij aan materialen allemaal ‘woonplekken’ voor zichzelf maken. Het is een non-stop activiteit waarbij ze alles wat onstaat blijven veranderen en vervormen, zodat onze bijna dierlijke nesteldrang hier verschijnt als onrust. Verlangen naar beschutting – een emmer op je hoofd biedt dat ook – wordt ondergraven door een drang naar meer, anders, groter, origineler. Tegelijk roept het doorgaande opbouwen en afbreken het beeld op van de mens als nomade, die zijn eigen plek op de wereld steeds opnieuw moet definiëren.

Wat betekent een huis eigenlijk voor een menselijk wezen?

Uit deze fascinerende ‘playground’ (zoals de serie heet waar Our House het eerste deel van is) wordt het publiek uiteindelijk verdreven doordat het wordt ingebouwd en afgeschut. De tocht eindigt via de gangen van het Ro-gebouw, waar David Bade met woekeringen van huisraad materialistische totems heeft opgebouwd, in de theaterzaal. Daar staan de spelers dan in een af glazen huisje, op de speelvloer tegenover het publiek. Gemaskerd als etalagepoppen groeperen ze zich in verstilde taferelen. Ze hebben een decor, kostuums, licht, maar welk drama hen verbindt, weten ze zelf ook niet precies. Een donkerslag veegt met een zuigend geluid hun taferelen steeds weg. Die donkerte is spectaculair zwart, zelfs geen uitgangsbordje licht op. Zo donker krijg je het alleen maar in een theater dat je eigen huis is.