Boek &#038; site
Leon de Winter heeft Job Cohen vorige week vergeleken met een &#8216;onderduikjood&#8217;. Vijfenzestig jaar na de bevrijding beseft misschien niet iedereen meer wat dat betekent: onderduiken. Ja, beroemdheden duiken nog wel eens onder met een nieuwe geliefde. Maar het onderduiken van de Joden in de oorlog was van een andere orde, en dat moet ook de generatie die op 9 juni voor het eerst mag stemmen weten. Gezegend is het land waar het nodig is om de betekenis van onderduiken opnieuw uit te leggen, maar het mag toch niet worden vergeten.
&#8216;Andere Achterhuizen&#8217;, een project dat bestaat uit een boek en een website, is een schitterende manier om dat vergeten te voorkomen. &#8216;Verhalen van Joodse onderduikers&#8217; luidt de ondertitel; kennelijk vroegen de makers zich ook af of iedereen nog dezelfde associatie heeft bij het woord achterhuis. Wie naar www.andereachterhuizen.nl gaat, ziet een simpel getekende kaart van Nederland met daarin een aantal stippen. Als je een van de stippen aanwijst met de cursor, verschijnt een dun stippellijntje dat die stip verbindt met een of meer andere, en langs de stippellijn verschijnt hier en daar een klein, expressief tekeningetje. Een kind dat een boek leest, een schreeuwende man, een gewond been. Eén muisklik en de betekenis van de stippellijn en de tekening wordt duidelijk. De stem van een oude man of vrouw begint te vertellen over de onderduik. Wat de stem zegt, wordt verbeeld in een animatiefilmpje. Het stippellijntje blijkt de route die de onderduiker tijdens de oorlog heeft afgelegd, de tekeningetjes langs de lijn staan voor de meest memorabele momenten. &#8216;In die tijd kwam een van de kinderen van de familie waar we ondergedoken waren ons vertellen dat onze ouders waren weggehaald, en dat we geen brieven meer kregen.&#8217;
Krachtig is het grijze verleden gevangen in deze zwart-witbeelden plus fragiele stem. De fragmenten duren maar kort, een paar minuten hooguit. Het cliché wil dat je na afloop het gevoel hebt dat het veel langer was, omdat je telkens zo veel gedetailleerde informatie krijgt. Maar tegelijkertijd lijkt het ook korter dan een paar minuten, en heeft elk fragment de snelheid van een klap voor je kop. Als dit nu even op alle scholen op intranet kan worden gezet, is het straks op 4 mei weer ouderwets stil.
Langere versies van de vijftien onderduikverhalen staan in het gelijknamige boek van Peter Henk Steenhuis en Marcel Prins. Zonder poespas, in de eerste persoon enkelvoud. De dreun van het boek komt nog harder aan. &#8216;Ik was een kameleon, paste me aan. Want als ik opviel, pakten ze me,&#8217; vertelt een vrouw, een ex-onderduikjood. Ze vertelt ook dat ze na de oorlog niet meer kon knuffelen. Luidt het verwijt aan Job Cohen niet dat hij dat juist te veel doet?
Peter Henk Steenhuis en Marcel Prins, ‘Andere Achterhuizen. Verhalen van Joodse onderduikers’, Athenaeum, 280 p., € 16,95
www.andereachterhuizen.nl

Pieter van den Blink

Onderduikjoden

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips