<div class="lead">Werkgeversbaas Niek Jan van Kesteren maakt zich zorgen over de bezuinigingen, het Polenmeldpunt van de PVV en de houdbaarheid van het kabinet.</div>
<figure id="post-56619 media-56619" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2012/02/36bf1b4d-810c-4635-a9d9-60cdd34a6c25_VNONCWJB6_preview1.jpg" alt="Foto: Joost van den Broek" /><figcaption>Foto: Joost van den Broek</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
Bezoekers van de Malietoren, het hoofdkwartier van werkgeversorganisatie VNO-NCW in Den Haag, worden de laatste weken van februari getrakteerd op onverwachte beelden. Een groot televisiescherm in de marmeren hal toont een speciaal voor de eigen achterban opgenomen tweegesprek van VNO-NCW voorzitter Bernard Wientjes met socialistenleider Emile Roemer.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Het is een beschaafde conversatie over de dreigende ontslagen bij NedCar in Limburg, de acties van de schoonmakers en de bezuinigingen. Tot voor kort werden de SP’ers in werkgeversland nog vooral gezien als een bedreiging die buiten de deur moest worden gehouden. Maar sinds de SP in de peilingen zelfs de VVD heeft ingehaald, zet lobbyorganisatie VNO-NCW de deur op een kier: wie weet moet er straks met Roemer worden geregeerd.
In zijn werkkamer op de twaalfde verdieping zegt Niek Jan van Kesteren, algemeen directeur en politiek strateeg van VNO-NCW: ‘We hebben de laatste tijd inderdaad contact gezocht met de SP. Het is nog in een embryonale fase. Emile Roemer is een sympathieke man, maar er zal nog veel moeten gebeuren. Tussen ons en de SP’ers staat één ding in de weg: hun programma. Ze willen bijvoorbeeld een nieuw belastingtarief van 65 procent voor de hoogste inkomens. Voor ons is dat onbespreekbaar. Maar we houden er rekening mee dat het bij de volgende verkiezingen zal gaan tussen Rutte en Roemer. En dat de SP dan aanschuift bij de formatieonderhandelingen. We zouden gek zijn als we niet alvast met de SP zouden praten.’
De SP wil erg graag regeren. Emile Roemer zegt dat hij bereid is tot allerlei compromissen. Hij wil zelfs praten met de VVD. Is dat reëel? ‘Het zal erg lastig zijn voor de SP om zoveel water bij de wijn te doen dat ze echt met andere partijen kunnen regeren zonder hun eigen achterban kwijt te raken. Maar op gemeentelijk niveau laten ze zien dat ze best tot besturen in staat zijn. Of de SP de grootste wordt zal vooral afhangen van de PvdA. Als de PvdA verder opschuift naar links, kan de SP de grootste worden. Niemand zit te wachten op een SP-light.’
Niek Jan van Kesteren staat bekend als een de invloedrijkste mannen van Den Haag. Als directeur van de grootste werkgeversorganisatie van Nederland weet hij dat VNO-NCW kabinetten kan maken en breken. Het liefst opereert hij achter de schermen. ‘Ik kijk en luister naar wat er gebeurt,’ zegt hij zelf, ‘en geef dan een tikje naar links of rechts.’ In een van zijn zeldzame interviews, twee jaar geleden in Vrij Nederland, zei hij: ‘Dit kabinet is uitgeregeerd’. Twee weken later spatte de sociaal-christelijke coalitie uit elkaar. Nu is het weer alsof de duvel ermee speelt. Op maandagmorgen 20 februari zegt hij tegen Vrij Nederland: ‘De PvdA is bezig zichzelf op te heffen.’ Een paar uur later komt het nieuws dat Job Cohen aftreedt als partijleider.
Wat betekent het opstappen van Cohen voor de politieke verhoudingen in Den Haag? ‘Het vertrek van Cohen was te verwachten. Hij had zich voorbereid om in een stuk van Shakespeare te gaan spelen, en kwam terecht in een klucht. Maar zijn vertrek is geen oplossing. De PvdA blijft een partij in verwarring. De opvolger van Cohen zal een voorlopig karakter houden tot er een lijsttrekker is gekozen voor de volgende verkiezingen. Dat is een grote handicap voor de koers. De PvdA is vanouds een partij waar constructief mee te werken is. Of dat zo blijft, is voorlopig in nevelen gehuld. Wij zijn daar niet blij mee. Zeker niet op dit moment, nu Nederland zulke grote problemen moet oplossen.’
Is het lastig voor het kabinet dat Cohen is vertrokken? ‘De PvdA heeft al eerder gezegd: we steunen het kabinet niet meer, behalve in Europa. In dat opzicht maakt het vertrek van Cohen weinig verschil. Het kabinet staat helemaal alleen, met één vriend, Geert Wilders, die zich af en toe ook nog vreemd gedraagt.&#8217;
Zoals met de instelling van het Polenmeldpunt. &#8216;Rutte had zich beter van meet af aan van dat Polenmeldpunt kunnen distantiëren. Nu is het te laat. Ik begrijp werkelijk niet waarom er nog steeds geen minister naar Warschau is gereisd om de schade te beperken. De belangen zijn enorm. De Nederlandse export naar Polen alleen is al bijna acht miljard. En de Poolse arbeidskrachten zijn hard nodig voor de Nederlandse economie. Het zijn de Polen die ons door de crisis hebben gesleept. Je moet ook nooit op twee fronten tegelijk oorlog voeren. Dat doet het kabinet wel. Door de harde opstelling van Rutte en De Jager over de euro zijn alle Zuid-Europese landen kwaad. En doordat het kabinet geen afstand heeft genomen van dat Polenmeldpunt keren de Oost-Europese landen zich nu ook tegen Nederland, terwijl we ze hard nodig zullen hebben in Europa.&#8217;
VNO-NCW heeft zich heel lang verzet tegen een regering met Wilders, omdat dat schadelijk zou zijn voor de Nederlandse belangen. Zijn de verwachtingen uitgekomen? ‘We hebben ons in 2009 gekeerd tegen Wilders omdat het altijd verkeerd is dat de ene bevolkingsgroep tegen de andere wordt opgezet. Dat leidt tot een rancuneus en gevaarlijk maatschappelijk klimaat. Wij zijn voor tolerantie en openheid, ook vanwege het zakelijke belang van Nederland in de wereld. Tijdens de formatie hebben we ons bij de gedoogconstructie neergelegd omdat Paars Plus mislukte en Cohen een middenkabinet met VVD en CDA uitsloot. Het nieuwe kabinet heeft veel gedaan waar we blij mee zijn. Zoals de groeiende aandacht voor de buitenlandse handel en het stimuleren van technologische vernieuwing door het topsectorenbeleid. Dat is goed. Maar door de invloed van Wilders op het kabinet gaat de reputatie van Nederland in het buitenland geleidelijk achteruit. Het is een sluipend proces. Dat is zorgelijk.’
Heeft u direct contact met Wilders en de PVV? ‘Nee. Wij hebben daar weinig behoefte aan. En Wilders heeft belang bij zijn isolement.’
Het kabinet begint nu aan een tussenformatie. Wat verwacht u? Gaan ze eruit komen? ‘Rutte en zijn ploeg zitten in een precaire fase. Er moet een oplossing komen voor de financiële problemen en het kabinet mag niet vallen. Als het begrotingstekort te hoog oploopt zal er 10 miljard of meer moeten worden bezuinigd. Dat is een immense opgave. De politieke strijd zal gaan over de vraag of koste wat koste moet worden vastgehouden aan de drie procentsnorm voor het begrotingstekort, die voortvloeit uit de Europese afspraken. Het probleem is alleen dat het kabinet zich volledig klem heeft gezet door in Europa zo hard te hameren op het handhaven van financiële discipline bij anderen. In de politiek moet je altijd van standpunt kunnen veranderen als het nodig is. Het gaat erg moeilijk worden.’
Wat is de inzet van VNO-NCW? ‘Ons advies is: kies voor de lange termijn en bezuinig in 2013 niet meer dan strikt nodig is. Kijk naar noodzakelijke hervormingen op de lange termijn. Ontwikkel een heldere visie op de woningmarkt: op de hypotheekrenteaftrek, de aanpak van scheefwonen op de huurmarkt en het grootscheeps energiezuinig maken van woningen. Hervorm de arbeidsmarkt, de pensioenen en de gezondheidszorg zodat het tekort op middellange termijn daalt naar bijvoorbeeld 1%. En zie dan de ruimte te vinden in Europa om minder te hoeven bezuinigen.’
Moet de hypotheekrenteaftrek worden afgeschaft? ‘De hypotheekrenteaftrek afschaffen op dit moment is slecht voor de bouw in Nederland, en dat is tien procent van onze economie. Ik zeg: er moet een heldere visie komen op de woningmarkt op de langere termijn, waarin de hypotheekrente wordt meegenomen. Het gaat om het bieden van geloofwaardig zekerheid. Hoe precies, is minder belangrijk. Alleen maar herhalen dat er niet wordt getornd aan de hypotheekrenteaftrek is uitgewerkt. Dat gelooft niemand meer.’
Maxime Verhagen zegt dat alles bespreekbaar moet zijn, ook de hypotheekrenteaftrek. ‘Daar heeft hij gelijk in. Het kabinet zal zijn zekerheden moeten laten varen.’
Gaat het kabinet de tussenformatie overleven? ‘De VVD, het CDA en de PVV hebben er op dit moment geen belang bij het kabinet te laten vallen. Het probleem is ook: er is geen reëel alternatief. Als er nu verkiezingen zouden komen, wordt het heel moeilijk om een kabinet te vormen. Het CDA is nog lang niet hersteld, de PvdA verkeert in een identiteitscrisis, de SP staat nog erg ver af van andere partijen. Qua grootte zou de SP in de regering kunnen komen. Maar met wie zouden ze het nu eens worden over een regeerakkoord? Zoals ik het nu inschat zou het kabinet eruit moeten kunnen komen. Maar er kan tijdens het onderhandelingsproces heel snel slijtage optreden. Politiek is een irrationeel proces. Het kabinet zou ook tijdens deze onderhandelingen al kunnen vallen.&#8217;
Zelf bent u lid van het CDA. De traditionele middenpartijen staan op zwaar verlies. Denkt u dat CDA en PvdA zich ooit nog kunnen herstellen? &#8216;Ja, als ze de juiste man of vrouw weten te vinden om de partij te leiden. Maar dat zal altijd van meer incidentele aard zijn. Ik ga ervan uit dat we de politieke stabiliteit van de jaren tachtig en negentig niet meer terug krijgen. Het gaat in de politiek eigenlijk uitsluitend nog om de persoonlijke kwaliteiten van politici. Partijen als zodanig worden steeds minder belangrijk. Wie de meest talentvolle politicus in huis heeft, levert de premier. Dat betekent per definitie heftige schommelingen in de verkiezingsuitslagen.En dat betekent, nog meer dan voorheen, dat we met iedereen zaken moeten doen.&#8217;
U komt net terug van de jaarlijkse Bilderberg-conferentie, waar de grote bedrijven met elkaar hebben gesproken over duurzaamheid. Was dat een eyeopener? ‘Nee dat niet. Paul Polman, de topman van Unilever, hield een indrukwekkend verhaal, waarin hij duurzaamheid als ideaal verbond met duurzaamheid als businessmodel. Dat is de kern. De combinatie van beiden is effectief. Zo denkt VNO-NCW er ook over en dat leidt tot coalities die tot voor kort onmogelijk waren, zoals met Natuur &#038; Milieu en MVO Nederland. Er lopen op dit op dit moment ook gesprekken tussen ons en Greenpeace. ’
Bent u daar niet wat laat mee? Duurzaamheid is al tientallen jaren een belangrijk thema. ‘De afgelopen decennia is het debat over duurzaamheid te ideologisch geweest. Heel lang is gedacht dat economische groei en duurzaamheid niet samen konden gaan. Langzamerhand begint het besef door te dringen dat dat wel degelijk mogelijk is. Het bedrijfsleven schuift steeds meer op in de richting van duurzaamheid. En de milieuclubs realiseren zich ook steeds meer dat alleen maar nee zeggen tegen economische groei niet werkt. Zo komen we elkaar tegemoet. Daarmee verschuift het zwaartepunt van de politiek naar het bedrijfsleven. Grootschalige plannen van de overheid om duurzaamheid te bevorderen hebben vaak geleid tot een woud aan regelgeving, en tegenstand in de samenleving. We kunnen beter inzetten op technologische vernieuwing. Dat kan de overheid niet. Het bedrijfsleven moet daarom het voortouw nemen in de duurzaamheid. Maxime Verhagen heeft dat goed door. Zijn Green Deal is geen “grand design” maar een reeks praktische maatregelen die technologische vernieuwing de ruimte te geven.’
Volgens critici, zoals het ondernemersplatform De Groen Zaak, komt de Green Deal te laat en stelt ie veel te weinig voor. ‘Tja, wat is te laat en wat is te weinig? Het is wat in de realiteit mogelijk is en dat is het enige dat telt.’
Het kabinet geeft dubbele signalen af. De eerste maatregel was: lekker 130 rijden op de afsluitdijk. ‘Die maatregel was puur symbolisch. Ook op het gebied van mobiliteit moet technologische vernieuwing, zoals de ontwikkeling van elektrische auto&#8217;s, ruim baan krijgen. En dat er geen belasting betaald wordt voor het bezit van een auto, maar voor het gebruik er van.’
</div>
<figure id="post-56619 media-56619" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2012/02/a06680e2-e7c4-4c15-a104-2eaaf166cef9_HH_13173820_preview1.jpg" alt="Overleg met minister en vakbond: &#039;Zonder het poldermodel hadden we nooit zo&#039;n welvaart gehad.&#039; Foto: David van Dam/HH" /><figcaption>Overleg met minister en vakbond: &#8216;Zonder het poldermodel hadden we nooit zo&#8217;n welvaart gehad.&#8217; Foto: David van Dam/HH</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
Terwijl in Nederland een diepe recessie dreigt, ligt de vakbeweging aan duigen. Het pensioenakkoord heeft de FNV hopeloos verdeeld. Wat vindt u daarvan? &#8216;Het is treurig dat de vakbonden middenin de crisis de telefoon niet opnemen. Daar is Nederland niet mee geholpen. Juist nu zouden werkgevers en werknemers met elkaar aan tafel moeten om te praten over zaken als de nullijn voor salarissen en de komende bezuinigingen.&#8217;
Agnes Jongerius zei laatst in VN: De werkgevers hebben ons nooit nodig gehad om zaken met dit kabinet te doe, en nu klagen ze opeens dat ze niet met ons kunnen praten. &#8216;Dat is een ontkenning van de werkelijkheid. De facto geeft de FNV door interne verdeeldheid zijn invloed op nationaal niveau weg. Voor belangrijke afspraken tussen politiek, werkgevers en werknemers is een vakbeweging nodig met een mandaat van de leden. En dat is er nu niet.&#8217;
Is uw achterban er niet blij mee dat de vakbeweging op z&#8217;n gat ligt? &#8216;Ik ken weinig werkgevers die daar blij mee zijn. Het economische succes van Nederland in de afgelopen decennia komt in belangrijke mate voort uit de samenwerking tussen werkgevers, werknemers en politiek. Zonder het poldermodel hadden we nooit zo&#8217;n welvaart gehad. Daardoor zijn we een van de rijkste landen van de wereld, met de laagste werkloosheid. Maar de polder verkeert in een existentiële crisis. In de politiek worden de traditionele middenpartijen uit elkaar getrokken door de bewegingen op de flanken, de SP en de PVV. Dat zie je ook in de vakbeweging. De FNV wordt gegijzeld door een activistische minderheid die geen compromissen wil. De FNV worstelt nu met de vraag: moeten we een PvdA-bond of een SP-bond zijn? Daar zijn ze nog lang niet uit.&#8217;
De FNV bezint zich nu op de oprichting van De Nieuwe Vakbeweging. Wat verwacht u daarvan? &#8216;Ze praten vooral over een nieuwe organisatiestructuur. Maar daarmee is de verdeeldheid niet opgelost. Uiteindelijk gaat het altijd om macht. Abvakabo en Bondgenoten, de grootste FNV-bonden, hebben de afgelopen jaren het meest dwarsgelegen, zoals bij het pensioenakkoord. Bij die beide bonden heeft een klein groepje radicale kaderleden de macht. Ik loop al een poosje rond in Den Haag en in het polderoverleg. Ik weet één ding zeker: mensen geven de macht nooit op, tenzij ze ertoe gedwongen worden.&#8217;
In juni moet De Nieuwe Vakbeweging er zijn. Gaat dat lukken? &#8216;Dat denk ik niet. Er is nog niet het begin van overeenstemming. Het lijkt me waarschijnlijker dat Bondgenoten en Abvakabo zich afscheiden van de gematigde bonden en apart doorgaan, eventueel met FNV Bouw erbij. Dan moeten ze er alleen nog uitkomen wie ze naar Den Haag gaan sturen om overal “nee” tegen te zeggen. Vervolgens zal het een paar jaar duren voor ze er achter komen dat alleen maar dwarsliggen in Nederland niet werkt.&#8217;
</div>

Thijs Broer

Niek Jan van Kesteren: ‘We zijn gek als we niet praten met de SP’

Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd