<div class="lead">
De Nederlandse advocate Carolien Buisman krijgt niet de mogelijkheid oppositieleider Victoire Ingabire in de gevangenis te spreken. Vorige week is Buisman het land uitgezet.
</div>
In februari van dit jaar kreeg advocaat Carolien Buisman het verzoek om de Rwandese oppositieleider Victoire Ingabire bij te staan. Ingabire, die na een volgens Amnesty en <a href="https://www.hrw.org/news/2012/10/30/rwanda-eight-year-sentence-opposition-leader" target="_blank">Human Rights Watch</a> politiek proces in 2012 tot vijftien jaar gevangenisstraf werd veroordeeld, heeft bij het Afrikaanse hof voor de mensenrechten een zaak aangespannen tegen Rwanda, omdat ze vindt dat haar proces niet eerlijk is verlopen. Rwanda is een autoritair geregeerd land: kritiek op het regime wordt nauwelijks getolereerd, zo blijkt uit opeenvolgende <a href="https://www.amnesty.org/en/countries/africa/rwanda/" target="_blank">rapporten</a> van mensenrechtenorganisaties.
Het is niet zo vreemd dat Ingabire een Nederlandse advocaat inhuurt, want ze woonde zestien jaar lang als vluchteling in Nederland. Haar echtgenoot en kinderen wonen nog steeds hier. Meteen nadat Buisman de opdracht kreeg, diende ze een verzoek in bij de Rwandese ambassade in Nederland voor een visum. Normaal duurt zo&#8217;n procedure bij de Rwandese autoriteiten niet lang. Maar deze keer kreeg Buisman keer op keer te horen dat haar zaak ‘in behandeling’ was. ‘Ik kreeg de indruk dat ze expres de toegang tot het land en dus tot Victoire Ingabire bemoeilijkten,’ aldus Buisman.
De zaak bij het Afrikaanse hof zou in maart dienen, maar een paar dagen voor de zitting liet Rwanda weten dat het zich niet langer aan het hof gebonden achtte als individuen klachten indienen. Eerder had het land juist als een van de eersten de verklaring getekend die dit wel mogelijk maakte. Maar de Rwandezen wilden niet meer dat mensen die een rol hebben gespeeld tijdens de genocide de mogelijkheid hebben door te procederen na hun veroordeling. Ingabire werd veroordeeld wegen terroristische samenzwering tegen de staatsveiligheid en het ontkennen van de Rwandese genocide van 1994. Of het hof de terugtrekking van Rwanda zal accepteren valt nog te bezien, begin juni komt hierover een uitspraak.
Ook nadat Rwanda zich had teruggetrokken, achtte Buisman het noodzakelijk haar cliënt in de gevangenis te ontmoetten. En nu een visum uitbleef, besloot ze via Kenia te reizen, daar een toeristenvisum aan te vragen en op die manier een kans te wagen. Op 9 mei arriveerde ze op het vliegveld van Kigali, waar ze zichzelf bij de douane meteen bekendmaakte. Na een verhoor van drie kwartier werd ze het land binnengelaten. Toen ze op 11 mei en nog een keer op 15 mei naar de gevangenis ging, kwam ze daar niet binnen. Vervolgens probeerde Nederlandse diplomaten te bemiddelen, maar dat liep op niets uit. Op 18 mei volgde een drieënhalf uur durend verhoor door de immigratie-autoriteiten. ‘Daar moest ik een document ondertekenen waarin ik toegaf dat ik op een toeristenvisum was binnengekomen, en dat klopt,’ zegt Buisman. ‘Daar hebben ze me op gepakt. En dat wordt nu in een campagne in de <a href="http://ktpress.rw/2016/05/what-happened-to-ingabire-victoire-lawyer-expelled-from-rwanda/" target="_blank">staatsmedia</a> tegen mij gebruikt. Maar de essentie is dat ik volledig open kaart heb gespeeld. Ik probeerde uit alle macht mijn cliënt te bezoeken, maar dat wordt me onmogelijk gemaakt.’
Na het gesprek bij de autoriteiten werd Buisman op haar hotelkamer gebeld. ‘Ik kreeg te horen dat ik een fout beging als ik door zou gaan met mijn werkzaamheden, dat ik moest ophouden mensen te ontmoeten en dat ik het eerste vliegtuig terug naar huis moest nemen.’
En zo geschiedde, op 19 mei verliet Buisman het land. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken ‘betreurt de gang van zaken’. Advocaat Buisman ‘had binnen redelijke termijnen een visum moeten krijgen om haar cliënt te kunnen spreken’. Maar om op een toeristenvisum te gaan ‘was niet de juiste weg’. Bij een volgende visumaanvraag zal Buitenlandse Zaken er bij de Rwandese autoriteiten op aandringen dat Buisman ‘een visum en de vereiste toestemmingen krijgt’ zodat ze Victoire Ingabire kan bezoeken.
Het is een pijnlijke geschiedenis. Nederland heeft de Rwandese autoriteiten altijd door dik en dun gesteund. Steeds weer wordt het Rwandese rechtssysteem de hemel ingeprezen. Nederland heeft de afgelopen jaren miljoenen euro’s gestoken in trainingen van justitie-medewerkers en de bouw van een gevangenis. Het Nederlandse ministerie van Justitie vindt dat het in Rwanda zo goed gaat, dat verdachten van deelname aan de genocide er zonder problemen naar kunnen worden uitgezet. Maar in november vorig jaar oordeelde de rechter dat genocideverdachten Jean Claude Iyamuremye en Jean Baptiste Mugimba niet mochten worden uitgeleverd, omdat het recht op een eerlijk proces niet was gegarandeerd: Rwandese advocaten zouden onvoldoende bekwaam zijn en over onvoldoende middelen beschikken.
Die kennis verkreeg de rechtbank door een rapport van de Nederlandse advocaat generaal Martin Witteveen, die bijna een jaar lang in Rwanda was gedetacheerd om te helpen het justitieel systeem op te bouwen en die met eigen ogen had gezien dat niet alles koek en ei was. Je zou denken dat ze bij Justitie waren geschrokken van de observaties van Witteveen, maar nee, er werd in beide zaken hoger beroep ingesteld. Dat dient op 6 juni in Den Haag.