Om de mensheid te redden, moeten progressieve bewegingen leren van rechtspopulisten

Toen ik jaren geleden samen met collega’s van het Erasmus University College een module over klimaatverandering maakte, was dat voor ons ook leerzaam. Enerzijds omdat de klimaatwetenschap in rap tempo nieuwe ontdekkingen doet. Anderzijds omdat we merkten hoe makkelijk desinformatie hierover bij studenten terechtkomt.

Inmiddels zijn we op een cruciaal punt beland: als we niet ontzettend snel ontzettend veel maatregelen nemen, is het menselijk leven zoals we dat nu kennen binnen een paar decennia afgelopen. Tegelijkertijd werken de fossiele industrie en rechtspopulistische machtsblokken − met Donald Trump in het Witte Huis als katalysator − harder dan ooit om de aanpak van klimaatverandering, en daarmee dat menselijk leven, onmogelijk te maken.

Wat moeten we doen? Wat kunnen we überhaupt nog doen? En hoe kunnen we de achterban van de rechtspopulisten ervan overtuigen dat dat moet gebeuren?
Klimaatverandering is de meest serieuze bedreiging voor de mensheid ooit. Een bedreiging die de mensheid zelf heeft gecreëerd. Door het verbruik van fossiele brandstoffen stijgt het gehalte aan broeikasgassen in onze atmosfeer waardoor de aarde steeds meer warmte vasthoudt.

De zeespiegel stijgt daardoor hard waardoor steeds meer plekken op de wereld, inclusief grote delen van Nederland, onder water zullen komen te staan. Grote delen van de wereld zullen onbewoonbaar wonen. Van landbouwgrond tot drinkwater: overal zal schaarste aan zijn. Miljarden mensen zullen sterven door honger, dorst en conflicten over grondstoffen. Hierover is onder klimaatwetenschappers net zo veel discussie als onder geologen over de vraag of de aarde plat is: geen dus. De wetenschappelijke discussie gaat over de vraag wanneer de opwarming van de aarde het menselijk bestaan zoals we dat nu kennen zal vernietigen.

Desinformatiecampagnes

In de afgelopen vijftien jaar zijn wetenschappers steeds meer rekening gaan houden met een voorheen blinde vlek: in de poolgebieden zit meer dan 900 miljard ton methaangas, vooral in permafrost. En dat komt in rap tempo vrij omdat de permafrost hard aan het smelten is door de opwarming van de aarde. Waardoor die opwarming van de aarde nóg veel sneller gaat dan we al dachten. Want methaan is CO2 on steroids: op lange termijn twintig keer zo sterk. Niet aan het einde van de 21ste eeuw, maar over enkele decennia zijn we al de pineut, is wat steeds meer wetenschappers daarom voorspellen.

Het ontkennen van de door menselijk handelen veroorzaakte klimaatverandering werd onderdeel van het ‘publieke debat’.

Is het tij nog te keren? Volgens de meeste berekeningen wel. Maar alleen als we snel handelen, anders bereiken we over slechts enkele jaren al het point of no return. Zo ver hoeft het niet te komen, want wat we moeten doen, weten we al heel lang: decarbonisatie, dat wil zeggen omschakelen van fossiele energie naar energiebronnen die geen broeikasgassen uitstoten. En dat is heel goed te doen. Door serieus te investeren in innovatie en onderzoek, bijvoorbeeld. Door de fossiele industrie aan banden te leggen. Door uitgebreide openbaar-vervoernetwerken prioriteit te maken. Door publiek geld te gebruiken om alle woningen te isoleren.

Het ironische is dat de fossiele industrie, de grootste oorzaak van dit existentiële probleem, uit nota bene eigen onderzoek al in de jaren zestig wist dat de door mensen veroorzaakte klimaatverandering catastrofaal zal aflopen. De bazen van Exxon Mobil gingen toen ook meteen met deze kennis aan de slag. Toegewijd en keihard. Hoe? Ze investeerden miljoenen in desinformatiecampagnes om wereldwijd twijfel te zaaien over hun eigen bevindingen. De bazen van Shell ook. Het ontkennen van de door menselijk handelen veroorzaakte klimaatverandering werd zo onderdeel van het ‘publieke debat’. En de massamedia werkten mee. Door het handjevol, meestal door de fossiele industrie gesponsorde, wetenschappers dat de feiten ontkent evenveel gewicht te geven als de wetenschappelijke consensus.

Alsof je de ideeën van het handjevol mensen dat claimt dat de aarde plat is even legitiem maakt als de consensus dat de aarde niet plat is. Alsof je die paar historici die de Holocaust ontkennen opvoert als legitiem onderdeel van het historiografische debat.

De politiek had de macht om deze desinformatiecampagne een halt toe te roepen. Maar vanaf het begin gebeurde het compleet tegenovergestelde. De fossiele industrie krijgt al decennia subsidies, belastingvoordelen en deregulering. Er was zelfs ruimte om nepwetenschap te bestellen aan onze universiteiten voor hun desinformatiecampagne, zoals blijkt uit de vorig jaar verbroken samenwerking tussen een van de grootste faculteiten van de Erasmus Universiteit, de Rotterdam School of Management (RSM), en Shell. Daarmee verkreeg Shell onder meer het recht om het RSM-curriculum en de profielen van bachelor- en masterstudenten te ‘beïnvloeden’. Er is dus al decennia een krankzinnige samenzwering tussen de fossiele industrie en de politiek om economische belangen boven het voortbestaan van de mensheid te zetten.

Baudet dient de oliesjeiks

Het wordt nog krankzinniger: in augustus 2018 publiceerde de regering-Trump een klimaatrapport van 500 pagina’s. De bevindingen sluiten aan bij het wetenschappelijk debat: in het huidige tempo zal de aarde deze eeuw minstens vier graden Celsius opwarmen. En dat zal catastrofaal zijn. Maar het rapport concludeert desondanks niet dat de mensheid zo snel mogelijk haar CO2-uitstoot moet terugdringen. Integendeel: het rapport neemt voor het gemak aan dat het toch al te laat is om het tij te keren. En dat de beslissing van Trump om allerlei uitstootbeperkende wetgeving terug te draaien daarom gerechtvaardigd is.

Gezien de enorme politieke en economische krachten in de wereld die zich keren tegen het redden van de mensheid, is het verleidelijk om moedeloos te worden. Maar het is nog niet te laat. Want ook de grootste machten zwichten als er genoeg publieke druk is. De massale klimaatmarsen over de hele wereld hebben laten zien dat die druk groeit.

Maar de crux is om dat deel van de bevolking dat nog niet overtuigd is ook mee te nemen. En dat vereist een andere strategie. De rechts-populistische politiek is erin is geslaagd om van het klimaatdebat geen wetenschappelijk, maar een cultureel debat te maken. Laten we Nederland als voorbeeld nemen. Geert Wilders en Thierry Baudet claimen dat klimaatverandering überhaupt niet bestaat, en dat, voor zover die wel bestaat, de mens daar geen rol in heeft. Sterker nog: Baudet claimt dat CO2 juist goed is voor het klimaat. Het frame is dat gewone, hardwerkende mensen de prijs betalen voor de dure hobby’s van groene en linkse politici.

Daar kun je inhoudelijk niet tegenop. Het is alsof je met iemand debatteert over de vraag wat twee plus twee is. Jij zegt vier en laat als bewijs je rekenmachine zien. En je voert ook nog eens een wiskundige op die dat bevestigt. Je tegenstander wuift dat allemaal resoluut weg als ‘linkse hoaxes’ en roept dat twee plus twee vijf is. En als je dat ontkent, heb je een geheime agenda om gewone mensen te onderdrukken.

Het is dus zinloos om rechtspopulisten te factchecken op klimaatverandering. Om hun achterban te overtuigen, moet je ze verslaan met hun eigen middelen. Hier alvast een eerste handvat: ‘Waarom hebt u zo’n hekel aan Nederland, meneer Baudet? U werkt dag en nacht toegewijd om de Nederlandse lucht te vervuilen. Om ons land onder water te laten verdwijnen. Alles wat u zegt, dient de belangen van rijke wahabitische oliesjeiks die hun giftige ideologie over de hele wereld verspreiden. Voor wie werkt u nou echt?’ Om de mensheid te redden, moeten progressieve bewegingen leren van de rechtspopulisten.