Klimaatcrisis

<p>De klimaatcrisis is geen vergezicht meer. Volgens het RIVM stierven er in Nederland als gevolg van de recente hittegolf 900 mensen meer dan normaal, de bossen bij Parijs brandden afgelopen week af, de binnenvaart loopt vast door lage waterstanden, dieren hebben het zwaar en oogsten lopen gevaar.</p>
<p>Ondanks de overduidelijke crisis is er geen sprake van een crisisaanpak. Het kabinet doet te weinig om klimaatverandering te stoppen, zegt Chris Julien, als filosoof verbonden aan de Universiteit Utrecht en activist bij Extinction Rebellion. Julien schrijft een boek over <em>ecopopulisme</em> – een politieke stijl die populistische methoden aan de klimaatstrijd verbindt – om klimaatverandering hoger op de agenda te zetten.</p>
<p class="p1">
<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div></p>
<p><em>Waarom zijn politici zo passief?</em></p>
<p>‘Als je uitgaat van de feiten en wat wetenschappers ons vertellen, dan kun je die vraag al een generatie lang stellen’, vertelt Julien. ‘We begrijpen steeds beter hoe complex het klimaatsysteem is en hoe ontwrichtend klimaatverandering is. Ik vergelijk het vaak met een tafel die je scheef zet. Alles begint te schuiven en botst uiteindelijk tegen elkaar op. Dat zie je nu ook. Hittegolven dringen ons dagelijks leven binnen en de effecten stapelen zich op.</p>
<p>‘Klimaatverandering is niet alleen een milieuprobleem, maar raakt ook aan voedsel- en waterzekerheid, en daarmee de toekomstbestendigheid van de samenleving. Als je dat erkent, erken je dat vrijwel alles anders moet. En die stap durven veel politici niet te zetten.</p>
<blockquote><p>‘De politiek zit vast in een wereld die niet meer bestaat’</p></blockquote>
<p>‘Bovendien moeten ze voor hun electoraat uitlopen. Ze moeten erkennen dat er ingrijpende veranderingen nodig zijn en mensen daarin meenemen. Politici zijn er juist aan gewend om de maatschappelijke consensus te volgen, en zijn vooral gericht op net iets meer zetels winnen dan de concurrentie, niet op het bedwingen van iets groots als klimaatverandering.</p>
<p>‘De politiek zit vast in een wereld die niet meer bestaat. Een wereld van controle, stabiliteit en voorspelbaarheid. We praten over de pensioenleeftijd, maar nauwelijks over de vraag of de economie die de pensioenen moet financieren het wel overleeft.’</p>
<p><em>Uit onderzoek blijkt dat zo’n 80 procent van de wereldbevolking voorstander is van strenger klimaatbeleid. Hoe verklaar je die kloof tussen maatschappelijke steun en een gebrek aan politiek handelen?</em></p>
<p>‘Een deel van de verklaring zit in de invloed van de fossiele industrie. Die lobby zet de boel stevig vast. Daarnaast is klimaat op een domme manier gepolitiseerd, alsof een stabiel klimaat een links of rechts standpunt is.</p>
<p>‘Uiteindelijk kom je ook uit bij de menselijke psychologie. We zijn geneigd te geloven dat het ergste ons niet overkomt. Zo nemen we onszelf mentaal in bescherming, maar het maakt ons ook traag. Zeker in het aangezicht van een crisis die zich snel ontvouwt. We houden elkaar gevangen in de waan dat het wel meevalt.</p>
<blockquote><p> ‘Er zit te weinig scheppende kracht en lef in de politiek’</p></blockquote>
<p>‘Die psychologische mechanismen zie je ook bij politici. Klimaatverandering is zo groot, zo overweldigend, dat het makkelijker is om het onderwerp te parkeren. Ik denk niet dat veel politici wakker worden met de vraag: “<em>Holy fuck</em>, hoe gaan we Nederland over tien jaar van voedsel en water voorzien?”’</p>
<p><em>Is ons politieke systeem überhaupt opgewassen tegen klimaatverandering?</em></p>
<p>‘Ik denk van wel. Het draagvlak is in ieder geval aanwezig. Maar mensen zijn wel minder snel bereid om offers te brengen als de grote vervuilers buiten schot blijven. Neem Tata Steel. Als die fabriek jaarlijks 33 miljard liter zoet water verbruikt, is het logisch dat iemand zich niet geroepen voelt om zijn tuin minder te besproeien.</p>
<p>‘Het echte probleem is de cultuur. Er zit te weinig scheppende kracht en lef in de politiek. Politici die de meeste aandacht krijgen, zijn de uiterst rechtse figuren die leipe shit roepen en het debat domineren. Ondertussen proberen veel linkse politici de klimaatcrisis keurig uit te leggen met spreadsheets en beleidsverhalen.’</p>
<h5>Ecopopulisme</h5>
<p>In plaats van zijn vertrouwen in zittende politici te stellen, pleit Julien voor een politieke aanpak die gebruikmaakt van oneliners en andere populistische technieken om mensen te enthousiasmeren voor de klimaatstrijd.</p>
<p>‘Populisme gaat over opvallend zijn, over concreet zijn’, vertelt Julien. ‘Dat is nodig omdat de klimaatcrisis juist zo ongrijpbaar is. CO₂ is een molecuul, het klimaat een statistische abstractie. Zelfs wanneer je de gevolgen vertaalt naar duizenden hittedoden, blijft het vaag. Populisme kan de uitdaging concreet maken.</p>
<blockquote><p>‘We moeten onze relatie met de levende wereld opnieuw vormgeven’</p></blockquote>
<p>‘De kern van de klimaatcrisis is namelijk niet alleen dat het klimaat verandert. Het gaat erom dat levende systemen worden verstoord: ecosystemen storten in, diersoorten verdwijnen en uiteindelijk komt ook ons eigen bestaan onder druk te staan. We moeten daarom niet alleen over klimaat praten, maar ook het leven centraal stellen.</p>
<p>‘Dat klinkt holistisch, maar het is juist heel concreet. De natuur en andere systemen om ons heen houden ons in leven. Als het leven om ons heen verdwijnt, verdwijnen ook de voorwaarden voor ons eigen voortbestaan.</p>
<p>‘We moeten onze relatie met de levende wereld opnieuw vormgeven en ons richten op een gezond en gelukkig bestaan. Dat is het begin van ecopopulisme. Populisme wordt nu geclaimd door nationalistische, racistische koortsdromen van extreemrechts. Dat hoeft niet zo te zijn. Het kan ook gaan over het beschermen van wat ons allemaal verbindt. Daar wacht een nieuwe politieke beweging.’</p>
<div class="info-box">
<h5>Rectificatie</h5>
<p>In een eerder versie van dit interview stond ten onrechte dat een hittegolf tot een tijdelijke stillegging van de spoedeisende hulp van een ziekenhuis in Gent leidde. Inmiddels is de fout uit de tekst verwijderd.</p>
</div>


Merel van Namen

Filosoof Chris Julien: ‘De klimaatcrisis aanpakken vraagt om populisme’

Ter Apel

<p>De schrijnende situaties op het voorterrein van Ter Apel zijn geen incidenten, maar de voorbode van een grotere, nog chaotischere opvangcrisis, waarschuwen ook het COA, de IND en de Algemene Rekenkamer. Uit onlangs verschenen rapporten rijst het beeld van oplopende wachttijden, nog meer capaciteitsproblemen en een gebrek aan opvangplekken voor asielzoekers en vluchtelingen met een asielstatus.</p>
<p>Afgelopen weekend staakten het Rode Kruis en VluchtelingenWerk hun werkzaamheden op het veld voor het aanmeldcentrum van Ter Apel vanwege onveilige situaties.</p>
<p>Sinds eind mei is de opvang vol. Een groep mensen die tevergeefs wacht op een aanmeldprocedure, zorgde de afgelopen weken voor oplopende gemoederen, vechtpartijen en twee steekincidenten. Inmiddels heeft het ministerie van Asiel en Migratie en het COA onder meer extra beveiligers en dagopvang geregeld, waarna het Rode Kruis en VluchtelingenWerk het werk weer hebben hervat.</p>
<p>Een woordvoerder van VluchtelingenWerk spreekt van ‘een pleister, maar niet meer dan dat’. ‘Feitelijk is er niets aan de onderliggende situatie veranderd’, stelde het Rode Kruis bij de terugkeer in Ter Apel.</p>
<p>Terwijl rechts-populistische politici wijzen naar de ‘instroom’ van asielzoekers, ligt het werkelijke probleem bij de uitstroom uit de opvang.</p>
<p>In de laatste rapportage van het COA, de zogeheten <em>De Stand van de Uitvoering </em>van afgelopen juni, schrijft de opvangdienst dat zo’n achttienduizend vluchtelingen met een asielstatus niet kunnen uitstromen, omdat gemeenten duizenden sociale huurwoningen tekortkomen. Hierdoor verblijven ruim 20 duizend vluchtelingen met een asielstatus in een azc, terwijl ze door zouden moeten stromen naar een woning.</p>
<p>Ook lopen ook de wachttijden van het asielproces gigantisch op. Gemiddeld verblijven mensen daardoor 536 dagen in een azc – in 2023 lag dat gemiddelde nog op 349 dagen. Een toename van zo’n 50 procent.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h5>Dalende instroom</h5>
<p>De instroom van asielzoekers daalt daartentegen al jaren. Vorig jaar vroegen minder mensen asiel aan in Nederland dan het jaar daarvoor, voor het tweede jaar op rij. Het aantal eerste asielaanvragen (de allereerste keer dat iemand een verzoek indient voor verblijf in Nederland, red.) daalde met een kwart, tot ongeveer 25 duizend.</p>
<p>De piek uit de jaren 2022 en 2023, met bijna 40 duizend eerste asielverzoeken, ligt daarmee al een tijdje achter ons. Het aantal asielverzoeken dat gehonoreerd wordt is voor het tweede jaar op rij fors afgenomen, tot 34 procent.</p>
<p>Ook het aantal nareizigers is ‘aanzienlijk gedaald’, blijkt uit het deze maand verschenen rapport <em>De Staat van Migratie</em> van de Rijksoverheid.</p>
<blockquote><p>Van de 36 miljoen vluchtelingen wereldwijd, vangt de EU er nog geen 700 duizend op</p></blockquote>
<p>De afname van het aantal asielaanvragen past een internationale trend. Wereldwijd waren er zo’n 36 miljoen vluchtelingen, maar ook dat waren er minder dan het jaar ervoor. De gehele Europese Unie vangt nog geen 700 duizend van hen op. En binnen de Europese Unie vangt Nederland slechts 4 procent van de vluchtelingen op, vele malen minder dan landen aan de zuidgrens van de EU.</p>
<h5>Ingewikkelde zomer</h5>
<p>Aan de instroom ligt het dus niet. De opvangcrisis ontstaat door een combinatie van andere factoren. Eerst is er een groeiend gebrek aan ruimte in azc’s, mede omdat sommige gemeenten niet willen helpen bij de opvang. Ook al moet de spreidingswet dit in de toekomst verbeteren, het is nog de vraag of alle gemeenten daar ook daadwerkelijk aan gaan meewerken.</p>
<p>Groter is het capaciteitsprobleem dat wordt veroorzaakt door een gebrek aan woonhuizen voor erkende vluchtelingen en oplopende proceduretermijnen bij de IND.</p>
<p>Voor het gebrek aan opvangplaatsen waarschuwde de bestuursvoorzitter van het COA, Joeri Kapteijns, afgelopen juni nog. Tegen het <em>AD</em> zei hij dat zijn organisatie eind augustus een tekort heeft van zo’n achtduizend opvangplekken. ‘Als die plekken er niet komen, gaan we een ingewikkelde zomer tegemoet.’</p>
<blockquote><p>De Algemene Rekenkamer voorspelt dat sommige procedures tot 2031 kunnen duren</p></blockquote>
<p>Door de invoering van het EU-migratiepact en de daarmee samenhangende asielwetten afgelopen juni, zijn die procedures stevig aangepakt en (voor nieuwe aanvragen) behoorlijk ingekort. Sinds medio juni is het de bedoeling dat aanvragers binnen drie tot zes maanden uitsluitsel krijgen.</p>
<p>Niettemin kunnen de wachttijden ‘nog veel verder oplopen’, waarschuwt de Algemene Rekenkamer. De minister en de IND richten zich namelijk massaal op het afhandelen van de nieuwe procedures, wat ‘maximaal 73 procent’ van de hele IND-capaciteit in beslag neemt. Daardoor is er minder tijd voor de ruim 50 duizend lopende procedures, die daarmee nog langer gaan duren.</p>
<p>‘De dienst doet er alles aan om de nieuwe behandeltermijnen te halen én de nog liggende aanvragen binnen drie jaar te behandelen’, laat een woordvoerder van de IND weten.</p>
<p>Maar de Algemene Rekenkamer is sceptisch en voorspelt dat in een pessimistisch scenario sommige, nu al lopende procedures tot wel 2031 kunnen duren.</p>
<p>Ook de IND zit ermee in zijn maag dat oude aanvragen minder prioriteit krijgen. ‘Dit is en voelt oneerlijk voor onze aanvragers en hier hebben we buikpijn van’, schrijft de dienst in <em>De Stand van de Uitvoering</em>.</p>
<h5>Grafiekje omlaag</h5>
<p>De IND kijkt ook met enige spanning naar de regeling voor de ruim 130 duizend Oekraïners in Nederland. Nu hoeven zij geen asiel aan te vragen om in Nederland te verblijven. Maar die regeling loopt af op 4 maart volgend jaar. Dit kan leiden tot een ‘forse verhoging van het aantal asielaanvragen’, waarschuwt de organisatie.</p>
<p>Bij de nieuwe – snellere – procedure kan de IND bovendien maximaal 25 duizend eerste asielaanvragen verwerken. Precies het aantal van vorig jaar. Komen er iets meer mensen bij, dan loopt ook onder de nieuwe procedure de wachttijd op. En die instroom, zei IND-directeur-generaal Rhodia Maas in <em>Nieuwsuur</em>, ‘is ook afhankelijk van de geopolitieke situatie’.</p>
<p>Afgelopen tien jaar waren er twee grote vluchtelingpieken in Europa, onder meer door oorlogen in het Midden-Oosten.</p>
<p>Terwijl uitvoeringsinstanties zich schrap zetten voor oplopende wachttijden en een gebrek aan opvangplekken, blijft de politieke en maatschappelijke discussie gericht op het terugdringen van ‘de instroom’ en het veiligheidsgevoel van omwonenden.</p>
<p>Zo sorteert Kamerlid Ulysse Ellian (VVD) al een tijdje voor op verdere discussies over de instroom. Tijdens een Kamerdebat medio juni wilde hij van asielminister Van den Brink (CDA) weten wanneer ‘het grafiekje naar beneden gaat’. Dat mag van hem namelijk niet ‘weer jaren gaan duren, want dat kan Nederland niet aan.’</p>
<blockquote><p>Onderzoek bewijst dat de komst van een azc niet tot onveiligheid leidt</p></blockquote>
<p>En met betrekking tot de veiligheid, het onderwerp dat centraal staat bij de anti-azc-protesten in onder meer Loosdrecht, bewijzen onderzoeken (van onder meer het ministerie van Justitie en Veiligheid) dat de komst van een azc niet tot meer onveiligheid leidt. Uitzonderingen zijn de centra die door haperende procedures (zoals Budel en Ter Apel) overvol raken. Incidenten zoals de moord op Lisa en de overbelasting bij Ter Apel worden onterecht in verband gebracht met de asielopvang als geheel.</p>
<h5>Goed nieuws</h5>
<p>Goed nieuws is er ook. Zo regelde de coalitie dat er (na jaren soebatten door eerdere coalities) stabiele financiering komt voor het COA en de IND. Het ontbreken daarvan zorgde voor snel op- en afschalen, waardoor de plotselinge toename van het aantal asielzoekers in 2022 resulteerde in de opvangcrisis waarin we nu nog steeds zitten. Een situatie die bijdroeg aan een snelle verrechtsing van het politieke landschap in 2023, en die een hoofdrol speelde bij het sneuvelen van de laatste twee kabinetten.</p>
<p>Als de opvangcrisis straks verergert, is de kans groot dat de politieke spanning oploopt en het frame van ‘massale instroom’ het opnieuw wint van de feiten.</p>
<p>Wellicht is een betere vraag of Nederland, één van de rijkste landen ter wereld, dat kleine aantal op de tientallen miljoenen vluchtelingen wereldwijd werkelijk niet aankan – of dat Nederland er gewoon niet aan wíl.</p>
<p>25 duizend mensen. Het komt in de buurt van een kleine gemeente. Minder dan de helft van de Johan Cruijff Arena wordt ermee gevuld.</p>


Joost Bekendam

Opvangcrisis gaat deze zomer weer escaleren

Column

<p>Laatst vroeg iemand mij of ik aan het trainen was voor de cover van <em>Men’s Health</em>. Ik had haar verteld dat ik weer serieuzer naar de sportschool ga en dat wekte kennelijk de indruk dat ik een mannelijke <em>playmate</em> wilde worden.</p>
<p>Niets is minder waar. Al jaren ben ik met een groep vrienden bezig met een wandeltocht naar Istanboel. We lopen een week lang 25 à 30 kilometer per dag, en vanaf het punt waar we aan het eind van die week zijn aangekomen, beginnen we een half jaar later aan de volgende etappe. We zijn nu in Slowakije en hopen over een jaar of 30, rond mijn tachtigste, onze eindbestemming te bereiken.</p>
<p>Waarschijnlijk halen we die nooit, maar Ithaka gaf ons de mooie reis, om met de dichter Kaváfis te spreken.</p>
<p>Na onze laatste wandeling, ruim een maand geleden, kwam ik voor het eerst met blessures terug. Ik besloot te gaan trainen om sterker te worden. Als ik nog leef, wil ik wel kracht genoeg hebben om Istanboel te halen en verder ook energiek door het leven te kunnen gaan. Schoonheid is fijn, maar je traint om sterk genoeg te zijn om dingen te doen die je leuk vindt. Topsporters trainen niet voor het lichaam, maar voor hun wedstrijden. Het lichaam is een (plezierig) bijproduct.</p>
<p>De cover van <em>Men’s Health</em> is een compleet belachelijke onderneming, die helemaal draait om dat bijproduct. Jaap Jongbloed was jaren geleden het oudste covermodel ooit. Hij wilde zogenaamd andere ouderen inspireren met zijn sixpack. Maar het is allemaal een grote leugenachtige illusie, die mannen ertoe brengt om zich in een paar maanden van ondervoeding en zware krachttraining klaar te stomen voor de fotoshoot. Volgens Jongbloed was de training ziekelijk en noemde zijn trainer het ‘gecontroleerd uithongeren’.</p>
<p>Dat dit allemaal niets met gezondheid en fitheid te maken heeft, bewijst Jongbloeds gedrag na de fotoshoot: ‘Die avond nam ik een glas whisky met een bord biefstuk met friet en alle vieze sauzen die ze hadden en achteraf ijs met cheesecake’. Prima natuurlijk, leve cheesecake en whisky, maar je uitsloven voor een paar kiekjes en daarmee stoppen zodra die pica’s binnen zijn, geeft een heel verkeerd beeld.</p>
<p>Grappig genoeg zeggen alle covermodellen dat ze hebben gewerkt aan ‘de beste versie van zichzelf’. Eerder een onzinnige, leugenachtige en gevaarlijke versie, die andere jongens en mannen het idee geeft dat ze er ook zo uit kunnen of moeten zien. Alleen hebben zij geen personal trainer tot hun beschikking en weten ze niet dat de covershoot een ijdele momentopname was. Wat al jaren met vrouwen gebeurt, is nu ook met mannen aan de hand, legt Tatjana Almuli uit in haar geweldige essay <em>Tot lijf gemaakt</em>: onzekerheid wordt omgezet in consumptie. Diep triest. Ons lichaam is prima en mooi zoals het is. Hou ervan en maak het sterk om er leuke dingen mee te doen, niet voor plaatjes en de goedkeuring van anderen.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Teun van de Keuken

Nee, ik ga niet op de cover van Men’s Health

Israël

<p>In de frisse voorjaarszon staat Khalil Hathaleen (39) tevreden langs de kant van het voetbalveld. Hij kijkt toe hoe zijn oudste dochter Mira (10) aan het voetballen is. Mira heeft, net als veel kinderen in Umm al-Khair – een dorp in de heuvels ten zuiden van Hebron op de bezette Westelijke Jordaanoever – last van nachtmerries en is vaak angstig. Sport helpt haar om even te ontsnappen aan de constante dreiging waarmee ze opgroeit. Hier op het veld, onder het waakzame oog van de dorpsoudsten, kunnen de kinderen hun frustraties en angsten loslaten.</p>
<p>Khalil schrikt op van het geluid van twee pantservoertuigen die de enige geasfalteerde weg van het dorp oprijden. Kolonisten en legervoertuigen scheuren wel vaker via deze weg richting de aangrenzende Israëlische nederzetting. Dat dit regelmatig gevaarlijke situaties oplevert, lijkt de kolonisten niet te deren.</p>
<blockquote><p>Verstijfd van angst kijken de kinderen naar soldaten en gewapende overheidsfunctionarissen</p></blockquote>
<p>Dit keer remmen de gepantserde wagens echter af bij het veld waar Khalils dochter en de andere kinderen aan het spelen zijn. De kinderen schrikken op en kijken verstijfd van angst toe hoe vijf soldaten en drie gewapende overheidsfunctionarissen uit de auto’s stappen. Zonder iets te zeggen lopen ze naar het veld en bevestigen een A4’tje, netjes verpakt in een insteekhoes, aan de ingang. Khalil ziet het met lede ogen aan en weet meteen hoe laat het is.</p>
<p>‘Jullie hebben het recht niet om het veld te slopen; het betekent zo veel voor de kinderen’, zegt hij, maar aan de tevreden blikken van de functionarissen ziet hij dat het vergeefs is. Zo snel als ze gekomen zijn, rijden de gepantserde wagens weer weg.</p>
<p>Mira komt huilend op haar vader afgerend. ‘Gaan ze morgen het veld slopen?’, vraagt ze. Khalil probeert haar uit te leggen dat het dorp twee weken heeft om tegen het bevel in beroep te gaan. Al weet hij, en met hem iedereen in het dorp, dat het beroep slechts uitstel van executie is. Israël heeft met de talloze verwoestingen in zijn dorp al laten zien dat het zich maar door weinig laat tegenhouden. Toch probeert Khalil zijn dochter, en misschien ook zichzelf, te overtuigen: het veld kan worden gered.</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-1077689" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/Umm_al_khair_4-bewerktopt1-3-1280x855.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/Umm_al_khair_4-bewerktopt1-3-640x428.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/Umm_al_khair_4-bewerktopt1-3-1280x855.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="855" /></p>
<h5>Sloopbevel</h5>
<p>Het is niet de eerste keer dat Israël een sloopbevel uitvaardigt voor een sportveld. In december vorig jaar werd het voetbalveld in het Aida-vluchtelingenkamp, aan de rand van Bethlehem, met een sloopbevel geconfronteerd. De autoriteiten bevalen de bewoners het veld binnen één week zelf te slopen, anders zouden de kosten op hen worden verhaald. De reden: het veld zou zonder de juiste vergunningen zijn gebouwd – een argument dat Israël standaard aanvoert. Dat de grond eigendom is van de Armeense Kerk en legaal wordt gehuurd door het Aida Jeugdcentrum, deed er voor Israël niet toe.</p>
<p>Het kunstgrasveld in Aida, dat half zo groot is als een regulier voetbalveld en naast de door Israël illegaal gebouwde muur ligt, wordt door honderden kinderen gebruikt om het overvolle vluchtelingenkamp te ontvluchten. Net als veel inwoners van vluchtelingenkampen op de Westelijke Jordaanoever zijn de ruim zevenduizend inwoners van Aida tijdens de Nakba gevlucht. De ooit tijdelijk bedoelde onderkomens zijn verdieping per verdieping uitgebouwd tot permanente, maar krappe woningen.</p>
<blockquote><p>De voorzitter van de Palestijnse voetbalbond noemde het sloopbevel een schending van het VN-Verdrag</p></blockquote>
<p>Het voetbalveld is een van de weinige plekken waar kinderen kunnen ontsnappen aan de slechte omstandigheden en het constante toezicht van Israëlische camera’s, vertelt de directeur van het sportprogramma van het Aida Jeugdcentrum aan <i>Middle East Eye</i>. ‘Waar moeten deze kinderen naartoe? Zelfs het eenvoudigste recht om voetbal te spelen wordt hun afgenomen.’</p>
<p>De voorzitter van de Palestijnse voetbalbond (PFA) noemde het sloopbevel een schending van het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind, dat Israël heeft ondertekend. De associatie ziet het besluit als onderdeel van een systematisch beleid om Palestijnse sport onder druk te zetten. De PFA documenteerde dat in de twee jaar na 7 oktober 2023 behalve 269 sportfaciliteiten in Gaza, ook op de Westelijke Jordaanoever twintig sportfaciliteiten deels of volledig zijn gesloopt.</p>
<p>Het sloopbevel in het Aida-vluchtelingenkamp bleef internationaal niet onopgemerkt. Een online petitie, gericht aan FIFA-voorzitter Gianni Infantino en UEFA-voorzitter Aleksander Čeferin, die hen opriep druk uit te oefenen op Israël, werd meer dan 360 duizend keer ondertekend. Ook besteedden verschillende internationale media en influencers aandacht aan het lot van het veld en de kinderen. De campagne wierp haar vruchten af. Čeferin nam meermaals contact op met de Israëlische voetbalbond (IFA) en ook Infantino zou via de Zwitserse overheid en de IFA hebben gelobbyd.</p>
<p>Eind januari werd, tot opluchting van de bewoners van het Aida-vluchtelingenkamp, bekend dat Israël het bevel had opgeschort. Zo werd één veld op de bezette Westelijke Jordaanoever, in elk geval voorlopig, gered.</p>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-juli-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new"><span class="article-embed__image" style="background-image:url(https://www.vn.nl/wp-content/uploads/fly-images/1078847/Escapisme-juli-2026-Webshop--520x520-cc.png);"></span><span class="article-embed__content"><span class="article-embed__read-more">Bestel 'm hier</span><span class="article-embed__title">Dit verhaal komt uit ons nieuwe nummer, met als thema ‘Escapisme’! Heb jij hem al in huis?</span><span class="article-embed__date">1 juli 2026</span></span></a>
<h5>Kolonisten</h5>
<p>Maar niet lang na dit goede nieuws komt Israël dus alweer met een nieuw sloopbevel, nu voor het veldje in Umm al-Khair. En dat terwijl Khalil en zijn dorpsgenoten enkele weken geleden nog lappen kunstgras hebben geplaatst op het stoffige, ruige stuk grond dat al 35 jaar als speelveld dient.</p>
<p>‘De meeste kinderen in Umm al-Khair spelen op blote voeten vanwege de moeilijke financiële omstandigheden’, vertelt Khalil. Het kunstgras moet van het veld een veilige plek maken voor de 55 kinderen die in het dorp wonen, weg van de kolonisten, met ruimte voor educatieve activiteiten, psychosociale steun en voetbalwedstrijden.</p>
<p>‘We proberen het veld altijd netjes en schoon te houden’, vertelt Mira terwijl ze naast haar vader op een bankje langs het veld zit. Maar echt ontsnappen aan de groeiende en steeds schaamtelozer wordende groep kolonisten is in Umm al-Khair niet mogelijk, zegt Khalil met een bezorgde blik.</p>
<blockquote><p>&#8216;Dat het veld illegaal is en niet over de juiste vergunningen zou beschikken, klopt niet&#8217;</p></blockquote>
<p>Mira’s neefje Thaer (11) komt aangerend en vertelt dat het veld een plek is die hem helpt zich mentaal beter te voelen. Al gaat vrijuit voetballen in Umm al-Khair niet vanzelf: ‘Als we spelen en de bal aan de kant van de kolonisten terechtkomt, pakken zij hem af. We zijn al ongeveer twintig ballen kwijtgeraakt.’ Hij voelt zich heel verdrietig over het sloopbevel: ‘Het voelt alsof ze mijn hobby en mijn toekomst kapot willen maken.’</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-1077691" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/Umm_al_khair_22-2-1280x854.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/Umm_al_khair_22-2-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/Umm_al_khair_22-2-1280x854.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="854" /></p>
<p>Vanaf het moment dat het voetbalveld werd aangelegd, begonnen de kolonisten, met behulp van de Israëlische politie, het leger en de kolonistenorganisatie Regavim, een lobbycampagne om het veld te laten slopen. Regavim schreef een brief aan de Israëlische minister van Defensie en het hoofd van de IDF om hen erop te wijzen dat het voetbalveld ‘illegaal’ is en een ‘bedreiging’ vormt voor de nabijgelegen nederzetting, vertelt Khalil. ‘Kolonisten kwamen op het hoogtepunt meerdere keren per dag het dorp in om bewoners te intimideren, te filmen en te bedreigen. Eerlijk gezegd waren we na weken van druk uitoefenen niet verbaasd toen het sloopbevel werd uitgevaardigd.’</p>
<p>Dat het veld illegaal is en niet over de juiste vergunningen zou beschikken, klopt niet, zegt Khalil. De grond werd ooit aangekocht door de van oorsprong bedoeïenenfamilies, die hier in 1948 tijdens de Nakba vanuit het dorp Tel Arad – in wat nu Israël is – naartoe vluchtten. Deze bedoeïenenfamilies kochten grote stukken grond van de Palestijnse eigenaren en begonnen er schapen te houden en olijven, druiven en graan te verbouwen.</p>
<p>Sinds 1981 staat het leven van de inwoners van Umm al-Khair zwaar onder druk door de vestiging van de Carmel-nederzetting. Wat begon als een militaire post, groeide, ten koste van de grond van Umm al-Khair, uit tot een grote nederzetting met 465 bewoners, een synagoge, torahschool, kinderopvang en gemeenschapshuis met speeltuin, gymzaal en bibliotheek. Volgens het Internationaal Gerechtshof zijn alle Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, waaronder Carmel, in strijd met het internationaal recht. Inmiddels is Umm al-Khair bijna volledig door de Carmel-nederzetting ingesloten. Toch blijven de kolonisten op zoek naar manieren om uit te breiden.</p>
<h5>Graafmachines en bulldozers</h5>
<p>De nieuwste buitenpost werd vorig jaar door kolonisten gevestigd op enkele tientallen meters van Umm al-Khairs gemeenschapshuis en het voetbalveldje. Wekenlang bewerkten kolonisten met graafmachines en bulldozers het land om het voor te bereiden op de caravans die ze er uiteindelijk zouden plaatsen.</p>
<p>Khalil en de andere bewoners weten dat hun telefoons tot de weinige middelen behoren waarmee ze zich enigszins kunnen beschermen. Het is voor Khalil en de andere bewoners een automatisme geworden om hun camera’s erbij te pakken wanneer kolonisten het dorp lastigvallen. Al is dat niet zonder risico, weet Khalil als geen ander.</p>
<p>Een klein jaar geleden werd Khalils broer, Awdah Hathaleen, gedood toen hij de beruchte kolonist Yinon Levi filmde. Levi was die dag vanaf ’s ochtends vroeg met een graafmachine in de weer om de waterleiding, die heel Umm al-Khair van drinkwater voorziet, te verbrijzelen. ‘Tegen het middaguur liepen de spanningen steeds verder op. We probeerden Yinon te stoppen, maar ineens trok hij een pistool’, vertelt Khalil. ‘Hij begon ermee om zich heen te zwaaien en te dreigen.’ Niet veel later schoot Yinon Awdah ‘gericht en doelbewust’ in zijn borst, zo is te zien op de beelden die Awdah zelf heeft gemaakt.</p>
<blockquote><p>Inmiddels wordt de nieuwe nederzetting door tientallen kolonisten bewoond</p></blockquote>
<p>Veel dorpsgenoten, onder wie kinderen, waren getuige van de moord op Awdah, die docent Engels en activist was en een grote rol speelde in het vreedzame verzet van Umm al-Khair. Zo werkte hij ook mee aan de Oscar-winnende documentaire <i>No Other Land </i>(2024). Terwijl het Israëlische leger het lichaam van Awdah tien dagen vasthield, zodat hij niet begraven kon worden, werd Yinon Levi na enkele dagen huisarrest weer vrijgelaten. Hij is nog niet veroordeeld.</p>
<p>Een maand na Awdahs dood plaatsten de kolonisten de eerste caravans in de nieuwe nederzetting. Hoewel een Israëlische rechtbank de kolonisten aanvankelijk verbood de caravans te bewonen, trok al een dag na die uitspraak de eerste familie erin, waarna het bevel enkele maanden later werd ingetrokken.</p>
<p>Inmiddels wordt de nieuwe nederzetting door tientallen kolonisten bewoond en in mei van dit jaar plaatsten ze, onder toeziend oog van het leger, nog vijf extra caravans. Behalve het voetbalveld, staan ook de 96 woningen van Umm al-Khair onder druk.</p>
<p><img decoding="async" class="size-image_1280 wp-image-1077697" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/ANP-550660413-2-1280x853.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/ANP-550660413-2-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/ANP-550660413-2-1280x853.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="853" /></p>
<p>‘Het hele dorp kan op elk moment worden gesloopt’, zegt Khalil, wijzend naar de huizen, die veelal zijn gemaakt van betonblokken en golfplaten daken met daarop watertanks. Alle woningen in Umm al-Khair, waaronder die van Khalil en zijn gezin, hebben al jaren geleden een sloopbevel gekregen. ‘Het huis van mijn ouders en het gemeenschapshuis zijn al twee keer gesloopt.’ Ook de kinderen weten dat hun huis op elk moment kan worden vernietigd, zegt hij. ‘Ze voelen zich zelfs thuis niet veilig.’ Terwijl Umm al-Khair voor bewoners met de dag meer begint te voelen als een gevangenis, ingesloten door nederzettingen, kunnen de bulldozers elk moment binnenrijden.</p>
<p>De situatie in Umm al-Khair is tekenend voor die van alle Palestijnse gemeenschappen in Gebied C op de bezette Westelijke Jordaanoever, waar Israël sinds de Oslo-akkoorden van 1995 als interim-overeenkomst tijdelijk het civiele en militaire bestuur in handen kreeg, vertelt Yair Dvir van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem.</p>
<blockquote><p>Mira vertelt dat ze ’s nachts bang is dat kolonisten haar familie komen lastigvallen</p></blockquote>
<p>Dvir en zijn collega’s onderzoeken mensenrechtenschendingen door Israël in de bezette gebieden en documenteerden na 7 oktober 2023 hoe 59 gemeenschappen in Gebied C met geweld werden verdreven. Ook het VN-coördinatiebureau voor noodhulp (OCHA) documenteerde in die periode een scherpe toename van het aantal vernietigingen op de gehele Westelijke Jordaanoever – 3.796 structuren met in totaal 6.632 ontheemden tot gevolg.</p>
<p>‘Umm al-Khair wordt al jaren geraakt door een gecombineerde aanval van alle staatsstructuren, maar de frequentie en intensiteit van deze aanvallen nemen toe’, zegt Dvir. Hij vertelt hoe kolonisten, financieel en praktisch gesteund door de overheid, steeds meer land innemen. ‘Vroeger raakten Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever vooral ontheemd door vernietigingen uitgevoerd door het Israëlische leger, nu ook door pogroms van kolonistenmilities, vaak met de deelname of passieve aanwezigheid van het leger.’</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<p>Volgens hem is Israël bezig met de ‘uitwissing’ van het Palestijnse collectieve bestaan. ‘Op de hele Westelijke Jordaanoever staan enorme billboards met de Arabische slogan ‘‘<em>Geen toekomst in Palestina</em>’’. Alle noodzakelijke middelen, inclusief geweld, zullen worden ingezet om te zorgen dat deze slogan werkelijkheid wordt.’</p>
<p>Mira vertelt dat ze ’s nachts bang is dat kolonisten haar familie komen lastigvallen of dat het huis door het leger wordt doorzocht. Haar neef Thaer maakte dat mee de avond nadat hun oom Awdah was doodgeschoten. Het leger haalde Thaers huis overhoop, blinddoekte zijn vader en arresteerde hem samen met een tiental andere mannen uit het dorp.</p>
<blockquote><p>&#8216;Het voetbalveld is de enige veilige plek waar ze nog kind kunnen zijn&#8217;</p></blockquote>
<p>‘Ik wilde eigenlijk profvoetballer worden’, vertelt Thaer, ‘maar vanwege de aanvallen van kolonisten en het leger heb ik besloten advocaat te worden.’ Kijkend naar de nederzetting zegt hij: ‘Ik voel me nooit veilig in Umm al-Khair.’ Kolonisten kunnen op elk moment het dorp binnenvallen. In mei gebeurde dat nog, vertelt hij: ‘Ze kwamen het veld op om ons te bedreigen.’ Hij wijst naar het bankje waar de kolonisten op zaten. ‘Het waren er ongeveer vijftien en ze zongen en schreeuwden dingen in het Hebreeuws naar ons.’</p>
<h5><b>‘Umm al-Khair Forever’</b></h5>
<p>Khalil maakt zich zorgen om de mentale staat van de kinderen. Zijn eigen kinderen komen regelmatig huilend thuis wanneer het leger het dorp weer is binnengevallen. ‘Als vader in Umm al-Khair moet je je kinderen drie keer zoveel geruststelling en emotionele steun geven als andere ouders. Je probeert er alles aan te doen om ze zich veilig te laten voelen en ervan te overtuigen dat het leven nog normaal kan zijn, maar de dagelijkse druk en het geweld maken dat bijna onmogelijk.’</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-1077695" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/Umm_al_khair_23-2-1280x854.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/Umm_al_khair_23-2-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/06/Umm_al_khair_23-2-1280x854.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="854" /></p>
<p>Hij ziet dat, wanneer kolonisten het dorp binnenvallen, de oudere kinderen hun moeders en jongere broertjes en zusjes proberen te beschermen. ‘Ze hebben een niveau van bewustzijn en volwassenheid ontwikkeld dat ver boven hun leeftijd ligt.’</p>
<p>Juist daarom is het veldje ook zo belangrijk: ‘Het voetbalveld is de enige veilige plek waar ze nog kind kunnen zijn; hier kunnen ze hun stress kwijt.’</p>
<p>Omringd door Israëlische vlaggen en nederzettingen zijn Mira en Thaer dagelijks op het veld te vinden. ‘Na school komen we hier om te spelen en soms organiseren we wedstrijden’, vertelt Thaer. Mira laat een paars voetbaltenue zien met daarop een afbeelding van haar vermoorde oom Awdah en de tekst ‘<i>Umm al-Khair Forever’</i>. Na zijn dood is het veld naar hem vernoemd en hebben alle kinderen een tenue gekregen dat ze met trots dragen.</p>
<p>Nu ook het voetbalveld dreigt te verdwijnen, dringen de gevolgen van de bezetting nog verder door in de levens van de kinderen. Maar, zegt Mira vastberaden: ‘Zelfs als ze ons veld afpakken, zullen we altijd proberen het weer terug te krijgen.’</p>
<div class="info-box">
<h5>Over de auteurs</h5>
<p>Carmen Verheijen (2000) is freelance journalist en masterstudent Conflict Studies. Ze schrijft over machtssystemen en deed onderzoek naar de dekolonisatie van westerse media. Ahmad Alrajabi (1994) is freelance journalist en producent in Hebron, Palestina, waar hij verslag doet van het dagelijks leven onder de bezetting.</p>
</div>


Carmen Verheijen

Ahmad Alrajabi

Zelfs voetballende kinderen zijn op de Westelijke Jordaanoever doelwit van terreur

<p>Zeven jaar geleden, toen de Joods-New Yorkse auteur en kunstenaar Molly Crabapple begon aan het onderzoek voor haar boek over de socialistische Joodse Arbeidersbond, kortweg de <em>Bund</em>, kwam het geen moment in haar op dat dat haar ‘weg naar roem en rijkdom’ zou zijn. Inmiddels is haar boek <em>Here where we live is our country’</em> (<em>Hier waar we wonen is ons land</em>) aan een zesde druk toe binnen twee maanden en prijkt het op <em>The New York Times Bestseller</em>-lijst. ‘Ik voelde wel dat het verhaal van de Bund iets teweegbracht, maar dat het zó zou exploderen, had ik niet voorzien’, zegt Crabapple.</p>
<p>Temeer omdat de Bund al zo’n tachtig jaar niet meer bestaat. De arbeidersorganisatie werd opgericht in het Rusland van de tsaar in 1897, beleefde haar hoogtepunt in Polen in de jaren tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog maar overleefde de Holocaust en het zionisme niet. Daarover later meer.</p>
<figure id="attachment_1081327" aria-describedby="caption-attachment-1081327" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1081327 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/Print2-1280x1684.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/Print2-640x842.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/Print2-1280x1684.jpg 1280w" alt="Illustratie gemaakt door Molly Crabapple van haar overgrootvader Samuel Rothbort, een jonge Bundist wonend in het dorp Volkovysk in het Tsaristisch Russische Rijk. " width="1280" height="1684" /><figcaption id="caption-attachment-1081327" class="wp-caption-text">Illustratie gemaakt door Molly Crabapple van haar overgrootvader Samuel Rothbort, een jonge Bundist wonend in het dorp Volkovysk in het Tsaristisch Russische Rijk.</figcaption></figure>
<p>Eerst terug naar het moment dat Crabapple de Bund op het spoor kwam. Dat kwam door haar overgrootvader, kunstenaar Sam Rothbort, geboren 1882, een toegewijde Bundist. Ze heeft hem nooit gekend, maar groeide wel op met zijn kunst. In <em>Here where we live is our country</em> schrijft ze dat hij als oudere man ‘de vermoorde wereld van zijn <em>shtetl</em>-kindertijd opnieuw tot leven probeerde te schilderen’. Een shtetl was (voor de Tweede Wereldoorlog) een Joods dorp in Oost-Europa, in Sams geval Volkovysk, dat toen in Polen lag en tegenwoordig in Belarus.</p>
<p>‘Van de honderden aquarellen die hij zijn “herinneringsschilderijen” noemde, sprong er eentje uit.’ <em>Itka de Bundiste, ruiten aan het ingooien</em> had Sam het werk genoemd. Een meisje, als silhouet afgezet tegen enkele huisjes, haar jurk dezelfde kleur als de schemerlucht erboven. Een ogenblik eerder had ze een steen door een van de inmiddels verbrijzelde ramen van een huisje gegooid. Aan de rand van het schilderij biedt haar vriend haar nog meer stenen aan.</p>
<p>‘Wat me is bijgebleven, is de ouderwetse onhandigheid van de naam van de heldin: Itka. Ik liet de Jiddische lettergrepen over mijn tong rollen. En Bundiste. Wat was dat?’</p>
<blockquote><p>&#8216;Ik ben niet opgeleid als historicus, ik heb überhaupt geen academische graad&#8217;</p></blockquote>
<p>Het liet haar niet los. Ze begon te spitten en graven in het verleden van de opa van haar moeder en publiceerde er voor het eerst over in 2018 in<em> the New York Review of Books</em>. Daarna besloot ze haar onderzoek uit te breiden om een boek over de Bund te schrijven.</p>
<figure id="attachment_1081330" aria-describedby="caption-attachment-1081330" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1081330 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/KaartjeKlein-1280x925.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/KaartjeKlein-640x462.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/KaartjeKlein-1280x925.jpg 1280w" alt="Kaart van Joodse vestigingsgebied in het Tsaristische Rijk: hier zaten de meeste Joden wettelijk opgesloten." width="1280" height="925" /><figcaption id="caption-attachment-1081330" class="wp-caption-text">Kaart van Joodse vestigingsgebied in het Tsaristische Rijk: hier zaten de meeste Joden wettelijk opgesloten.</figcaption></figure>
<p><em>Het is een zeer gedetailleerd, overweldigend boek geworden, en het is geschreven alsof je er echt bij was, honderd jaar geleden. Is dit wat je zeven jaar geleden voor ogen had?</em></p>
<p>Crabapple: ‘Aanvankelijk besefte ik niet wat ik aan het doen was. Pas na ongeveer een jaar drong tot me door dat ik de geschiedenis van de eerste helft van de twintigste eeuw aan het beschrijven was vanuit het perspectief van degenen die verslagen werden. Dat was beangstigend. Ik ben niet opgeleid als historicus, ik heb überhaupt geen academische graad. Ik dacht: oké, als ik dit ga doen, dan moet ik alles weten. Dus ben ik Jiddisch gaan studeren. Ik volgde twee keer een zeer intensief zomerprogramma aan het YIVO, het Instituut voor Joods Onderzoek in New York. Twintig uur per week, zes weken lang, Jiddisch leren op het hoogste niveau.</p>
<blockquote><p>&#8216;Het tsaristische Russische rijk was de ellendigste plek ter wereld om Joods te zijn&#8217;</p></blockquote>
<p>‘En ik bracht ontzettend veel tijd door in archieven. Ik heb talloze teksten vertaald die nog niet eens gedigitaliseerd waren. Ik reisde naar Letland, Litouwen, twee keer naar Polen en naar Oekraïne. Ik interviewde veel bijzondere ouderen. Ik denk dat er een soort bezetenheid in mij zat – alsof een muze, een demon me in zijn greep kreeg.’</p>
<p><em>Nu je alles van de Bund weet: hoe zou je ze omschrijven?</em></p>
<p>‘Het was een seculiere, socialistische en trots-Joodse revolutionaire partij die in 1897 werd opgericht in het tsaristische Russische rijk, de ellendigste plek ter wereld om Joods te zijn. Joden werden onderdrukt en voortdurend blootgesteld aan vooroordelen en geweld, zowel door de staat als door losse racisten.</p>
<p>‘De Bund werd opgericht om te vechten voor een democratische socialistische toekomst voor iedereen, maar ook om te strijden voor de bevrijding en waardigheid van Joden in Oost-Europa en voor het recht om in hun eigen woonplaatsen te blijven, waar ze al duizend jaar leefden. Voor het recht om vrije en waardige levens te leiden, inclusief het vieren van hun taal, het Jiddisch, en het recht om kranten, scholen en literatuur te hebben.’</p>
<figure id="attachment_1081328" aria-describedby="caption-attachment-1081328" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-image_1280 wp-image-1081328" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/Print1-1280x1757.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/Print1-640x878.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/Print1-1280x1757.jpg 1280w" alt="Remake van de aquarel 'Itka de Bundiste, ruiten aan het ingooien', die Crabapple triggerde onderzoek te doen naar de bund." width="1280" height="1757" /><figcaption id="caption-attachment-1081328" class="wp-caption-text">Remake van de aquarel &#8216;Itka de Bundiste, ruiten aan het ingooien&#8217;, die Crabapple triggerde onderzoek te doen naar de bund.</figcaption></figure>
<p>De Bund nam deel aan de Russische revoluties van 1905 en 1917, maar werd na de oprichting van de Sovjet-Unie buitenspel gezet omdat ze een minder autoritaire visie op socialisme hadden.</p>
<p>Ze hergroepeerden in Polen, waar ze een alternatieve wereld bouwden die vakbonden, een vrouwenbeweging en een kinderbeweging omvatte, met kranten, scholen en zelfs een sanatorium voor kinderen uit de sloppenwijken.</p>
<p>Ze deden mee aan verkiezingen, vormden milities om hun gemeenschappen te verdedigen, zonden mensen uit te vechten in de Spaanse Burgeroorlog, stuurden atleten naar de Arbeidersolympiade in Wenen. Eind jaren dertig was de Bund de populairste Joodse partij in Polen.</p>
<p>Tijdens de nazi-invasie speelde de Bund een belangrijke rol in het verzet. Na de Holocaust en de oorlog verzetten ze zich tegen het zionisme, dat de oprichting van de staat Israël als oplossing voor de onderdrukking van en genocide tegen Joden zag. Bundisten vonden: wij hebben recht vrij en veilig te leven op het land waar we al eeuwen leven, in de diaspora.</p>
<p><em>Tijdens je research vond de Hamas-aanslag plaats en begon de genocide in Gaza.</em></p>
<p>‘Ik zat rond die tijd meestal te werken in een bibliotheek in New York. In een klein kamertje, diep in mijn onderzoek naar de vernietiging van het Joodse getto van Warschau, terwijl er een genocide live werd gestreamed op het scherm van mijn telefoon en ik aan het whatsappen was met mensen die ik kende in Gaza. Ik zag de protesten die beneden plaatsvonden; die bibliotheek is een belangrijke plek voor protesten in New York. Vaak ging ik naar beneden om mee te demonstreren. Het was een soort dubbel zicht dat mij denk ik blijvend heeft veranderd.’</p>
<p><em>In welke zin?</em><br />
‘Ik was de genocide van mijn eigen voorouders aan het reconstrueren, terwijl ik toekeek hoe een staat de Holocaust gebruikt als rechtvaardiging voor genocide tegen andere mensen. Mensen om wie ik geef, mensen die geen vreemden voor mij zijn.</p>
<p>‘Ik was dat jaar in Palestina geweest, in de lente van 2023, als gast op het Palestijnse Literatuurfestival, en bleef daarna nog een paar weken. Ik deed onderzoek in Jeruzalem, maar bracht ook tijd door met vrienden in Ramallah op de bezette Westelijke Jordaanoever, een prachtige stad. De genocide verwoestte me emotioneel volledig, zoals het ons allemaal verwoest als normale, meelevende mensen, maar ook omdat ik zoveel Palestijnse vrienden en dierbaren heb.’</p>
<figure id="attachment_1081332" aria-describedby="caption-attachment-1081332" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1081332 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/Vilnius-1280x1809.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/Vilnius-640x905.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/Vilnius-1280x1809.jpg 1280w" alt="Een straat in Vilnius rond de eeuwwisseling, de stad waar de Bund ontstond. Rechts: Crabapple's overgrootvader op latere leeftijd." width="1280" height="1809" /><figcaption id="caption-attachment-1081332" class="wp-caption-text">Een straat in Vilnius rond de eeuwwisseling, de stad waar de Bund ontstond. Rechts: Crabapple&#8217;s overgrootvader op latere leeftijd.</figcaption></figure>
<p><em>In het boek schrijf je over een van de leiders van de Bund die in 1938 voorspelde dat een Joodse staat in Palestina geen klimaat van vrijheid, democratie en vooruitgang zou kennen, maar ‘een eeuwige strijd tegen de externe vijand, de Arabieren, en een eeuwige strijd met de interne vijand om elk stukje grond’ zou ontketenen. Wij zijn opgegroeid in een wereld waarin etnonationalisme en natie-staten normaal zijn, maar de Bund wees dat af. Is dat ook waarom het verhaal van de Bund, die principieel tegen het zionisme was, zo resoneert?</em></p>
<p>‘Ik ben opgegroeid in New York City, hier wonen mensen van overal ter wereld. Dat is de enige manier om in deze wereld te leven. Met elkaar. Het idee om onszelf op te delen in kleine enclaves, en andere mensen op basis van etnische zuiverheid en veiligheid uit die enclaves te verwijderen, is onzin. Er bestaat niets anders in deze wereld dan solidariteit, over alle verschillen en mensen die samenleven heen. Dat is waar de Bund voor streed: je hoeft niet te verbergen wie je bent, je hoeft niet te stoppen Joods te zijn, je hoeft je taal of cultuur niet te vergeten en je hebt ook het recht om thuis te blijven en te strijden samen met andere mensen die anders zijn dan jij.’</p>
<p><em>En als Joden in Israël zeggen dat zij na generaties daar wonen ook het recht hebben daar te zijn?</em></p>
<p>‘Ik denk niet dat dat betekent dat je het recht hebt om mensen te vermoorden en ze kapot te bombarderen, hun auto’s plat te branden en mensen te verkrachten en al dat verschrikkelijks te doen.</p>
<p>‘Het probleem met Israël is niet dat er Joden wonen, maar wat ze doen. Het begon als een project van landonteigening en verarming van Palestijnse boeren en het ontnemen van hun rechten, en daar is nooit mee afgerekend.</p>
<blockquote><p>‘Er is geen enkele rechtvaardiging voor welke regering of groep mensen dan ook om zulke misdaden te plegen&#8217;</p></blockquote>
<p>‘Veel landen zijn op afschuwelijke manieren begonnen – ik ben zelf Amerikaan en Amerika is gebouwd op genocide. In plaats van te proberen herstelbetalingen te doen of de misdaden te erkennen, heeft Israël de Palestijnen alleen maar slechter en slechter behandeld, tot ze nu deze verdomde genocide in Gaza uitvoeren en een groot deel van Zuid-Libanon bezetten, en blijkbaar een campagne van massaverkrachting in hun gevangenissen voeren.</p>
<p>‘Er is geen enkele rechtvaardiging voor welke regering of groep mensen dan ook om zulke misdaden te plegen; het is fucking afschuwelijk. Joden zouden daar als gelijke burgers kunnen leven. Ik zou graag een wereld zien waarin in plaats van versnippering, etnonationalisme, dictaturen en oorlog, je een Levant hebt die verbonden is en die kan bloeien. Joden hebben altijd in de Levant geleefd, maar dat geeft ze geen recht op gewelddadige suprematie.’</p>
<p><em>In je boek haal je ook hier en daar strijd aan die nu gevoerd wordt. Niet alleen de Palestijnse strijd, maar bijvoorbeeld ook die van Zwarte Amerikanen.</em></p>
<p>‘De ideologie van verzet en verantwoordelijkheid van de Bund doet me denken aan wat Zwarte denkers in de Verenigde Staten zeiden. Ken je Paul Robeson? Een buitengewone man, een communist, zanger en performer, maar ook een icoon van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging en een antifascist.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<p>Toen hij voor de McCarthy-commissie stond (die in de jaren vijftig mensen onderzocht en intimideerde die ‘verdacht’ werden van communistische sympathieën, red.), zei hij: ‘Mijn mensen hebben dit land gebouwd, dit land, met hun bloed, en ik ben hier geen vreemdeling en ik ga nergens heen. Dit is mijn thuis.</p>
<p>‘Dat soort uitdagend verzet, het weigeren om tot ‘de ander’ gemaakt te worden, het weigeren te accepteren dat je ergens niet thuis zou horen vanwege je ras of wat dan ook, staat centraal in zoveel bevrijdingsbewegingen, ook in Palestina. Dat is waarom de Bund vandaag de dag nog steeds zo’n weerklank vindt.’</p>
<p><em>Behalve auteur ben je ook kunstenaar en een fantastische illustrator.</em></p>
<p>‘Ik wilde een aantal van Sams aquarellen tot leven wekken en herinterpreteren in mijn eigen werk. Ik heb mijn kunstenaarschap van Sam gekregen, via mijn moeder, die ook illustrator is.’</p>
<blockquote><p>&#8216;Het boek is ook voor de linkse beweging, voor radicalen en rebellen&#8217;</p></blockquote>
<p><em>Ben je onder de indruk van je eigen boek?</em></p>
<p>‘Dat ben ik, dat ben ik. Ik denk dat ik deze mensen recht heb gedaan. Maar eerlijk, het maakte me ook gek. Ik ben zo vaak dronken geworden met mijn vrienden, we hebben zo veel intense gesprekken gevoerd. Echt, ik vroeg me vaak af of ik dit project ooit zou kunnen afmaken, waarom ik er ooit aan was begonnen. Maar de enige weg eruit was erdoorheen.</p>
<p>‘Ik wil dat het boek een deur is. Voor Joden, maar ook voor de linkse beweging, de radicalen, de rebellen, de strijders voor rechtvaardigheid en solidariteit, en voor andere mensen om hun eigen onderzoek te beginnen.’</p>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-juli-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new"><span class="article-embed__image" style="background-image:url(https://www.vn.nl/wp-content/uploads/fly-images/1078847/Escapisme-juli-2026-Webshop--520x520-cc.png);"></span><span class="article-embed__content"><span class="article-embed__read-more">Bestel 'm hier</span><span class="article-embed__title">Dit verhaal komt uit ons nieuwe nummer, met als thema ‘Escapisme’! Heb jij hem al in huis?</span><span class="article-embed__date">1 juli 2026</span></span></a>
<div class="info-box">
<h5>Over de auteur</h5>
<p>Fréderike Geerdink (1970) is onafhankelijk journalist, gespecialiseerd in macht (en in Koerdistan). Ze schrijft voor Nederlandse en internationale media, en is auteur van het boek<em> Alle journalistiek is activisme</em>. Ze geeft ook lezingen en is docent journalistiek.</p>
</div>


Fréderike Geerdink

Van het zionisme wilde de Joodse Arbeidersbond niets weten

Hans Against the Machine

<p>Het kabinet heeft onlangs een Productiviteitsraad opgericht. Het advies van deze zevenkoppige raad vormt straks de basis van de productiviteitsagenda van de regering, die de arbeidsproductiviteit in ons land fors wil opschroeven.</p>
<p>De arbeidsproductiviteit groeide het afgelopen decennium (slechts) 0,3 procent per jaar. Te weinig om zorg, onderwijs en pensioenen op peil te houden, waarschuwt het kabinet. Ofwel: er moet iets gebeuren, anders dondert de welvaartsstaat in elkaar.</p>
<p>Onheilspellender kan het bijna niet.</p>
<p>Productiviteit lijkt een eenvoudig en objectief begrip. Meer toegevoegde waarde per gewerkt uur is een stap in de juiste richting. Meer is altijd beter, minder is altijd achteruitgang.</p>
<p>Bij nadere beschouwing verandert dat duidelijke begrip in een verzameling raadsels. Productiviteit (en wat we daaronder verstaan) is vele maler complexer dan het op het eerste gezicht lijkt.</p>
<p>Omdat ik de Productiviteitsraad een vliegende start wens, en wil voorkomen dat we straks met een Raadselraad eindigen, geef ik vier richtinggevende overpeinzingen mee. Gratis en voor niets!</p>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/auteur/hans-stegeman/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new article-embed--author"><span class="article-embed__image" style="background-image:url(https://www.vn.nl/wp-content/uploads/fly-images/686857/Hans-Stegeman-Columnist-520x520-cc.png);"></span><span class="article-embed__content"><span class="article-embed__read-more">hans against the machine</span><span class="article-embed__title">Macro-econoom Hans Stegeman neemt het wekelijks op tegen de vastgeroeste ideeën die systeemverandering in de weg staan.</span><span class="article-embed__date">30 april 2024</span></span></a>
<h5>1. Productiviteit is niet wat het lijkt</h5>
<p>De eerste overweging ligt voor het oprapen. Productiviteit meten is op zich al een raadsel. Prijsontwikkeling, kwaliteitsschattingen en statistische ruis beïnvloeden de uitkomst. Die 0,3 procent productiviteitsgroei is geen natuurwet, maar een schatting. De raad zou daar niet te veel tijd aan moeten verspillen. Met betere statistieken is nog nooit een land welvarender geworden.</p>
<p>Veel belangrijker is de vraag wat we eigenlijk meetellen als productiviteit. Volgens de huidige maatstaven telt een tandarts die een gaatje vult wel mee, maar een dochter die jarenlang voor haar moeder zorgt niet.</p>
<blockquote><p>Wie alleen op productiviteit stuurt, loopt het risico datgene af te breken wat de samenleving draaiende houdt</p></blockquote>
<p>Sterker nog: als tekorten in de zorg ertoe leiden dat mantelzorgers steeds meer taken op zich nemen, kan de officiële arbeidsproductiviteit stijgen – de professionele zorgmedewerkers zijn tenslotte minder tijd per patiënt kwijt. In de tussentijd raken de mantelzorgers overbelast en krijgen patiënten minder professionele aandacht. Statistisch ziet het er <em>pico bello</em> uit, als samenleving worden we er slechter van.</p>
<p>Hetzelfde geldt voor onderwijs. Een leraar die kinderen leert lezen en rekenen laat zich nauwelijks vangen in productiviteitsstatistieken. Wie binnen dit soort sectoren op productiviteit stuurt, loopt het risico datgene af te breken waar de samenleving op draait.</p>
<h5>2. Wie profiteert?</h5>
<p>De tweede overweging: voor wie is die hogere productiviteit eigenlijk goed? Al decennia groeit de productiviteit harder dan de lonen. Een steeds groter deel van de opbrengsten vertaalt zich in winst, dividend en vermogen, en een steeds kleiner deel vloeit naar de werknemers en de samenleving.</p>
<p>De opkomst van AI dreigt dat proces te versnellen. Hogere productiviteit garandeert dus niet dat zorg, pensioenen of sociale zekerheid betaalbaar blijven of dat ze kwalitatief op orde zijn. Dat lukt alleen als de opbrengsten ook daadwerkelijk terugvloeien via lonen en belastingen.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h5>3. Soms is minder meer</h5>
<p>De derde overweging gaat over alles wat we níet meetellen. Vrijwel iedere economische activiteit kent negatieve bijwerkingen. Denk aan verspilling en vervuiling.</p>
<p>Nederland is inmiddels een vol land. Datacentra vragen energie en water. Intensieve landbouw belast natuur en gezondheid. Industrie vraagt ruimte en veroorzaakt uitstoot. PFAS zit inmiddels zelfs in moedermelk.</p>
<blockquote><p>Soms is welvaart gebaat bij minder productie</p></blockquote>
<p>In zo&#8217;n land betekent meer productiviteit niet automatisch meer maatschappelijke vooruitgang. Soms is krimp juist de grootste winst. Neem de gaswinning in Groningen. Decennialang gold de gaswinning als toonbeeld van productiviteit: hoge opbrengsten, weinig arbeid. Toen de kraan dicht ging, daalde de productiviteit op papier. Maar voor honderdduizenden Groningers steeg de kwaliteit van leven.</p>
<h5>4. Mijd tunnelvisie</h5>
<p>De vierde overweging is misschien wel de lastigste: hoe voorkom je dat productiviteit een tunnelvisie wordt?</p>
<p>De Productiviteitsraad is mede opgericht naar aanleiding van aanbevelingen van oud-ASML-topman Peter Wennink. Het bedrijfsleven is dan ook goed vertegenwoordigd in de raad. Dat vergroot de kans dat oplossingen vanzelf uitkomen bij meer chips, meer AI en minder regels.</p>
<p>Technologie kan enorm bijdragen aan hogere productiviteit. Maar een samenleving is geen fabriek. Meer aandacht voor patiënten kost tijd. Kleinere schoolklassen verhogen de kwaliteit, maar verlagen de productiviteit. Weerbare organisaties houden bewust reserves aan die op papier inefficiënt lijken. Democratie kost tijd. Al die zaken drukken de productiviteit, maar verhogen de welvaart.</p>
<p>We behandelen productiviteit als een maatschappelijk doel, terwijl het slechts een middel is. Alsof een hogere snelheid betekent dat je automatisch de goede kant op rijdt.</p>
<p>Nederland heeft een productiviteitsprobleem, daar ben ik het mee eens. We hebben te weinig mensen voor alle publieke voorzieningen. Natuurlijk moeten we afscheid nemen van laagproductieve activiteiten die weinig toevoegen, zoals eindeloos dozen schuiven en het werk in slachthuizen. Maar de oplossing begint niet bij productiviteit. Die begint met weten wat je wil doen.</p>
<p>Misschien is dat de belangrijkste opdracht van de Productiviteitsraad. De vraag is niet hoe Nederland productiever wordt, maar welke vorm van productiviteit onze samenleving daadwerkelijk vooruit helpt.</p>
<p>Anders produceren we onszelf rijk in cijfers, terwijl we ongemerkt armer worden in welvaart.</p>


Hans Stegeman

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

<h3>De Opinievernietiger</h3>
<p>Om de opiniepopulatie op een natuurlijke manier te reguleren, moet voor iedere drie opiniemakers één opinievernietiger worden geïntroduceerd in het medialandschap, bepleit Amber Wiznitzer.</p>
<h3>Het elfde gebod: Gij zult iedere week luisteren naar de mening van Gert-Jan Segers</h3>
<p>Amber Wiznitzer ontdekt in een EO-studio een versie van de Bijbel waar met potlood tien extra geboden aan zijn toegevoegd, in een handschrift dat sterkt lijkt op dat van Gert-Jan Segers.</p>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/auteur/amber-wiznitzer/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new article-embed--author"><span class="article-embed__image" style="background-image:url(https://www.vn.nl/wp-content/uploads/fly-images/590372/Amber-Wiznitzer-520x520-cc.png);"></span><span class="article-embed__content"><span class="article-embed__read-more">meer amber wiznitzer</span><span class="article-embed__title">Dit is de laatste column van Amber Wiznitzer, die aan de slag gaat bij NRC. Lees hier alle columns terug die Amber wel voor ons heeft uitgewerkt</span><span class="article-embed__date">17 juni 2024</span></span></a>
<h3>Man, man, man</h3>
<p>Van Rick Nieman en Sven Kockelmann tot Ruben Brekelmans en Vincent Karremans: een onderbouwde ranking van alle rechtse mannen met het woord ‘man’ in de achternaam.</p>
<h3>Mag ik dan bij <em>Pauw</em>?</h3>
<p>Exclusieve voorpublicatie uit <em>Met de Nek Aangekeken</em>: <em>Memoires van het Sjaaltje van Jeroen Pauw</em>.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h3>Je zou ook kunnen overwegen om even je bek te houden</h3>
<p>Tien handige tips voor saaie mensen die overwegen een chatcast te beginnen.</p>
<h3>In het echt ben ik best aardig</h3>
<p>Amber Wiznitzer biedt haar excuses aan aan alle mensen die ze ooit heeft beledigd in een column, maar windt zich in de loop van de excuuscolumn dermate op dat ze helaas opnieuw overgaat tot mensen beledigen.</p>


Amber Wiznitzer

De laatste column van Amber Wiznitzer

Cultuurtip

<p>Aan het begin van ‘Queer Amsterdam, de roze stad’, een tentoonstelling over de geschiedenis van de lhbtqia+-gemeenschap in de hoofdstad, trekt een bijzonder huwelijksverhaal meteen de aandacht. In Amsterdam wordt vaak trots teruggeblikt op het eerste roze huwelijk ter wereld in 2001. Toch ligt de primeur mogelijk al in de zeventiende eeuw.</p>
<p>In 1632, in dezelfde Nieuwe Kerk waar de expositie wordt georganiseerd, gaven Hilletje Jans en Willem Adriaensz elkaar het jawoord. Wat de predikant níet wist, was dat bruidegom Willem werd geboren als Barbara. Barbara had zijn haar kortgeknipt, droeg mannenkleding en diende zelfs als soldaat. Toen het geheim uitkwam, werd het huwelijk ongeldig verklaard.</p>
<p>Volgens de overgeleverde bronnen wist Hilletje niet dat ze met een vrouw was getrouwd. En Willem werd verbannen uit de stad.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h5>Trots en protest</h5>
<p>‘Queer Amsterdam, de roze stad’ biedt een indrukwekkend overzicht van de geschiedenis van de lhbtqia+-gemeenschap van Amsterdam, van de geheime homoseksuele affaires van koning Willem II tot de homo-emancipatie in de Nederlandse media. Beeldmateriaal van lhbti’ers als schrijver Gerard Reve, acteur Jos Brink, presentator Paul de Leeuw en cabaretière Claudia de Breij laat zien hoe zij met hun zichtbaarheid op televisie de weg vrijmaakten voor de generaties na hen.</p>
<p>De tentoonstelling richt zich op de volledige queer gemeenschap. In mini-documentaires vertellen mensen met onder meer een Turkse en Surinaamse achtergrond openhartig over de wrijving tussen hun seksualiteit en culturele achtergrond. De verhalen van trans en intersekse personen werpen licht op het onbegrip en de discriminatie waar ze mee te maken krijgen.</p>
<p>Ook worden donkere bladzijden opengeslagen. De aidsepidemie in de jaren tachtig krijgt ruime aandacht. Zo liggen er tientallen rouwkaarten en vertellen nabestaanden over het verlies van de vele mannen aan de ziekte.</p>
<blockquote><p>Ware gelijkwaardigheid is pas mogelijk als alle stemmen worden gehoord</p></blockquote>
<p>Naast de <em>downs</em> komen ook de <em>ups</em> aan bod. De totstandkoming van het Homomonument in 1987 (de eerste ter wereld), de eerste Pride in Amsterdam in 1996 en de Gay Games in 1998.</p>
<p>De expositie sluit krachtig af met video’s en unieke voorwerpen die het belang van saamhorigheid binnen de queer gemeenschap onderstrepen. Daarmee herinnert de expositie de bezoeker eraan dat ware gelijkwaardigheid pas mogelijk is als er een plek is voor iedereen en alle stemmen worden gehoord.</p>
<p>‘Queer Amsterdam, de roze stad’ is een aanrader voor iedereen die zich verbonden voelt met de (eeuwigdurende) strijd voor liefde en vrijheid.</p>
<div class="info-box">
<p>De tentoonstelling ‘Queer Amsterdam, de roze stad’ is te bezoeken in de Nieuwe Kerk in Amsterdam tot 4 april 2027.</p>
</div>


Vier eeuwen roze Amsterdam, van verboden liefde tot queer capital

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Ga offline met Vrij Nederland

<p>Speciaal voor deelnemers van Mei Social Vrij: één maand gratis Vrij Nederland. Ontvang ons blad en bepaal zelf welk verhaal je leest. Geen rare algoritmes, vervelende influencers of stomme advertenties.</p>
<ul>
<li>Je ontvangt <strong>het blad gratis</strong> op de mat</li>
<li>1 maand gratis digitaal toegang (<a href="https://www.vn.nl/download-de-app-van-vrij-nederland">download de app voor de beste online ervaring</a>)</li>
<li>Proeflidmaatschap<strong> stopt automatisch </strong>na 31 dagen</li>
</ul>
<p>Wij doen mee met Mei Social Vrij om mensen te stimuleren onafhankelijke journalistiek weer op papier te lezen. Lekker offline; zonder te worden afgeleid door appjes, pushberichten of social media.</p>
<p>Deze samenwerking loopt op dit moment niet meer. Volgend jaar weer een kans!</p>


Mei Social Vrij x Vrij Nederland

Mei Social Vrij

Wanneer iemand vraagt of je tijd hebt