<div class="lead">
<p>Achtenzestig kantjes regeerakkoord is flink wat, zeker in dat kleine lettertype. Zo&#8217;n gedetailleerd regeerakkoord doet het politieke dualisme van de afgelopen decennia geen eer aan, en lijkt een terugkeer naar de ouderwetse gang van zaken in Den Haag. Zeker nu de oppositie het nakijken heeft.</p>
</div>
<p>Het derde kabinet-Rutte heeft in elk geval al één taboe doorbroken: het taboe op een maandenlang in alle stilte voorbereid gedetailleerd regeerakkoord. ‘Vertrouwen in de toekomst’ beslaat achtenzestig kantjes, maar is in zulke kleine letters gedrukt dat er per pagina veel meer woorden in staan dan in alle eerdere regeerakkoorden. Van de nationale canon die wordt uitgereikt aan jongeren die achttien worden tot het voorkomen van een Europees verbod op de pulskorvisserij, van het terugdraaien van de bezuiniging op groen onderwijs tot invoering van een witte lijst van bona fide hondenhandelaren, geen detail blijft onbesproken. Opmerkelijk want sinds de Fortuyn-revolte van 2002 durfden regeringspartijen eigenlijk geen afspraken meer te maken waarvan door wantrouwende burgers kon worden gezegd: alles is dichtgetimmerd, de Tweede Kamer krijgt te weinig ruimte, het doet het dualisme geweld aan, het is typische achterkamertjespolitiek. Maar als je vier partijen nodig hebt om aan een meerderheid van zesenzeventig zetels te komen en één vasthoudend Kamerlid (Joël Voordewind? Pieter Omtzigt? Pia Dijkstra? Vera Bergkamp?) het hele bouwwerk aan het wankelen kan brengen, tja wat doe je dan?</p>
<p>Gedetailleerde regeerakkoorden hebben niet altijd bestaan. De negentiende-eeuwse liberaal Johan Rudolf Thorbecke weigerde afspraken vooraf te maken en hield als minister-president de Kamer voor: ‘Wacht op onze daden!’ In de jaren vijftig van de vorige eeuw moest de antirevolutionaire voorman Jan Schouten niets hebben van onderonsjes met zijn geestverwanten in het kabinet. ‘Uw plaats is achter de regeringstafel en die van mij ervóór!’, liet hij minister van Economische Zaken Jelle Zijlstra weten. Pas in 1963 sloten de onderhandelaars van KVP, ARP, CHU en VVD ten huize van informateur Louis Beel het Akkoord van Wassenaar waarin de grote lijnen van het kabinetsbeleid werden vastgelegd. Het leek een vorm van democratisering: de fractievoorzitters in de Tweede Kamer kregen voortaan een vinger in de pap. Maar schijn bedriegt. De fractieleiders hadden er belang bij alles zo veel mogelijk tot achter de komma te regelen zodat ze door de bewindslieden niet voor verrassingen konden worden gesteld. De backbenchers, die weinig invloed op de coalitie-onderhandelingen hadden kunnen uitoefenen, waren vier jaar lang met handen en voeten aan het regeerakkoord gebonden. Ook de oppositie had het nakijken. Het Akkoord van Wassenaar was een gevoelige klap voor het dualisme. Vooral omdat in de jaren daarna het regeerakkoord steeds omvangrijker en lijviger werd. Recordhouder in aantal pagina’s was tot nu toe het tweede paarse kabinet. De onderhandelaars Jacques Wallage, Frits Bolkestein en Thom de Graaf hadden in 1998 tegen de honderd pagina&#8217;s nodig om hun onderlinge afspraken vast te leggen. Zelden kon het parlement zo weinig beginnen als onder Kok-II.</p>
<h3>Maar het kan ook korter</h3>
<p>Kritiek op de gedetailleerde regeerakkoorden was er ook. Dat begon onder CDA-premier Ruud Lubbers die in de jaren tachtig de touwtjes wel erg strak aanhaalde. Oud-minister van Defensie Willem Scholten, als informateur betrokken bij de vorming van het centrumrechtse kabinet Lubbers-I, schakelde om verzet vanuit de regeringsfracties bij voorbaat te smoren een select groepje fractieleden in bij de onderhandelingen. Ze kregen wel zwijgplicht opgelegd. Scholten zou zelfs nog even hebben overwogen de onderhandelaars voor alle zekerheid op te sluiten in de Haagse Juliana-kazerne. Het resultaat was het meest bindende regeerakkoord tot dan toe. Lubbers bestuurde vanuit zijn Torentje aan het Binnenhof het land als een Zonnekoning. Eens in de zoveel tijd vond op het Catshuis het Corenwijnberaad plaats, vernoemd naar een vooral onder protestanten populair alcoholhoudend drankje. Daar nam Lubbers samen met vertrouwelingen als minister Jan de Koning en fractieleider Bert de Vries de besluiten die vervolgens aan het gewone fractielid werden meegedeeld. Tot woede van oppositiepartij PvdA die vond dat het parlement op deze manier buiten spel werd gezet. Maar onder Wim Kok ging het in de jaren negentig even dirigistisch toe als onder Lubbers.</p>
<p><q class="pull-left">Het regeerakkoord van Rutte II (‘Bruggen slaan’) telde tachtig pagina’s maar was in een grotere letter gedrukt dan ‘Vertrouwen in de toekomst’.</q></p>
<p>De vendetta van Pim Fortuyn tegen de ‘paarse achterkamertjespolitiek’ maakte een voorlopig eind aan de steeds meer uitdijende regeerakkoorden. De eerste post-Fortuynpremier, CDA’er Jan Peter Balkenende, wilde alleen de hoofdlijnen van het kabinetsbeleid vastleggen. Wat hem betreft kon met één A4-tje worden volstaan. Zelfs de term regeerakkoord werd in de ban gedaan want die herinnerde te veel aan het bedrijven van ‘oude politiek’. Dus kreeg Balkenende I een ‘strategisch akkoord’ en Balkende II een ‘hoofdlijnenakkoord’. Balkenende IV ging zelfs eerst honderd dagen het land in om de burgers te vragen wat zij van het coalitieakkoord ‘Samen werken, samen leven’ vonden.</p>
<p>Hoogtijdagen voor het dualisme braken aan in 2010, toen Rutte zijn kabinet met steun van de PVV vormde. Wilders had van tevoren al gezegd dat de premier als het om Europa, de internationale politiek en de hervorming van de arbeidsmarkt ging, niet op hem hoefde te rekenen dus moesten geregeld zaken worden gedaan met de oppositie (het Kunduz-akkoord met D66 en GroenLinks, het pensioenakkoord met de PvdA). Het regeerakkoord van Rutte II (‘Bruggen slaan’) telde tachtig pagina’s maar was in een grotere letter gedrukt dan ‘Vertrouwen in de toekomst’. Bovendien werd het voortdurend aangepast. Het kabinet had een meerderheid in de Tweede maar niet in de Eerste Kamer dus was het aangewezen op de steun van de constructieve drie (het woonakkoord, het zorgakkoord, het Herfstakkoord) of GroenLinks (de invoering van het leenstelsel). Die situatie behoort nu tot het verleden. Voor het eerst sinds 2010 treedt een meerderheidskabinet aan, al beschikt het over de krapst denkbare meerderheid. Buma, Pechtold en Segers blijven in de Kamer om het eigen geluid van hun partij te laten horen. Maar hun fracties hebben zich tot in de kleinste details gebonden aan het akkoord ‘Vertrouwen in de toekomst.’ Met Rutte III zijn we terug in de tijd van Lubbers en Kok.</p>


Max van Weezel

Met Rutte III zijn we terug in de tijd van Lubbers en Kok

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips