<div class="lead">
Net geen jaar na de aanslagen in Parijs poetst men de leuzen van Marianne, het Franse zusje van het Vrijheidsbeeld op het Place de la République. Weg &#8216;même pas peur&#8217;, ze is weer hagelwit. Maar het kwaad is nog niet uitgebannen.
</div>
Hagelwit, tot maagdelijke staat gerestaureerd is de sokkel van Marianne, de Franse zuster van het Vrijheidsbeeld, op het Place de la République. Met gloednieuwe kleine fonteintjes rondom, alsof die de tranen moeten wegspoelen die hier onlangs hebben gevloeid.
Direct na de aanslag op Charlie Hebdo werd dit plein het emotionele centrum van Parijs. Op 13 januari 2015 torende Marianne uit boven de allergrootste demonstratie in de geschiedenis van de Vijfde Republiek. Eigenlijk was het geen demonstratie, want niemand kon een kant op. Het was een poging aanwezig zijn met zovelen tegelijk, dat er voor het kwaad geen plaats meer over zou blijven.
<q class="pull-left">Het was een poging aanwezig zijn met zovelen tegelijk, dat er voor het kwaad geen plaats meer over zou blijven.</q>
Na de horror van 13 november vorig jaar stroomde het plein opnieuw elke avond vol. Waar nu die fonteintjes pruttelen, brandden toen duizenden waxinelichtjes. Op de sokkel werd iedere vierkante centimeter waar geen robuust brons reliëf zit, gebruikt voor uitingen van de rouw, de woede, de angst en de anti-angst. Die brons reliëfs verbeelden de grote momenten uit het Franse verleden. Daartussen drong zich nu het heden, in graffiti, op kleine briefjes en grote plakkaten. De namen van de doden. Fotootjes. Covers van Charlie Hebdo. Overal waren bloemen in gestoken. &#8216;Les clowns ne meurent jamais&#8217;, had iemand geschreven, clowns gaan nooit dood. &#8216;Même pas peur&#8217;, stond er heel vaak, terwijl iedereen bang was.
Ongeveer exact 48 uur na de bloedbaden in de Bataclan en op de terrassen, ontstond er paniek in de menigte op het Place de la République. Het is nooit duidelijk geworden wat de aanleiding was voor dat moment, waarop ineens iedereen riep: ‘Ze schieten, ze schieten!’ Iedereen stoof alle kanten op. Ik zag doodsangst in de ogen van mensen om mij heen, en zij hebben, denk ik, hetzelfde kunnen zien in de mijne.
Marianne werd toen gehuld in rokken van spandoeken. In grote witte druipletters stond er ook: &#8216;Tu ne tueras pas&#8217;, gij zult niet doden.
Parijzenaars wier huizen kennelijk te klein waren voor hun verdriet, kwamen hier om te huilen. Er waren er ook die zongen. Velen waren gewoon stil, of ongewoon. Maar dat huilen leek het langst te duren.
Het Place de la République is twee keer zo groot als de Dam in Amsterdam, het verkeer raast hier vier banen dik langs. Dit is altijd een lawaaiplein geweest: vroeger scheurde dat verkeer bijkans over Marianne’s tenen heen, als ze niet op die metershoge sokkel had gestaan. Altijd hoort zij lallende zwervers, en breakdancers met hun ghettoblasters, maar ook sirenes, vuurwerk, dweilorkesten, scanderende massa’s, en galmend versterkte toespraken. En elke keer is het laatste, oorverdovende woord voor de brigade zuigende, sproeiende, vegende schoonmakers in loeiende machines.
Het zal altijd een lawaaiplein blijven. Vlak na het gehuil in november vonden hier alweer ongelooflijk heftige gevechten plaats tussen de politie en de gewelddadige tak van Nuit Debout, een Occupy-achtig verzet tegen de zoveelste poging het Franse arbeidsrecht te hervormen.
Maar wie dat huilen in zijn oren heeft, raakt het niet meer kwijt. Het plein ziet er zo nieuw uit, bijna steriel. Toch is het kwaad niet uitgebannen. Wat een mooie dag is het, zei ik op een oktoberochtend tegen mijn buurvrouw hier. &#8216;Ja ja&#8217;, antwoordde ze prompt, &#8216;Ik kan niet ophouden er aan te denken. Precies hetzelfde weer als het vorig jaar was. Precies hetzelfde.&#8217;
Terwijl ik me sta af te vragen hoe dicht onder het oppervlakte iets kan zitten, komen twee jongemannen op me af. De een draagt een camera, de ander zit aan hem vast via het snoer van de microfoon in zijn hand. Ze willen weten wat ik vind van de komst van een islamitisch tv-station in Frankrijk. Ook dat is het Place de la République: de meest voor de hand liggende plaats om een vox pop op te nemen. Dat ik hier niet meer woon, vinden ze geen probleem, de camera draait al. Ik zeg: hoe meer goeie tv-zenders, hoe beter. Ik zeg: er bestaat in Frankrijk ook een katholieke zender, dus waarom geen islamitische. Ik zeg: als er maar geen opgelegde meningen worden verkondigd. Het gaat erin als koek. Ongevraagd vertellen ze me dat er zelfs geen buitenlandse financiering aan te pas komt.
<figure id="post-341834 media-341834" class="align-center">
<figure id="post-341834 media-341834" class="align-center"></figure>
</figure>
Over het nieuwe, gladde plaveisel fiets ik nog een langzaam rondje om Marianne heen. En denk: nee, niet goed: naar die islamitische zender gaan vast alleen moslims kijken. Is dat emancipatie of isolatie? Ik had moeten zeggen: steek je energie in het binnendringen van de gevestigde media, waar het overigens met de diversiteit niet zo heel slecht gesteld is. Maar ben ik dan tegen een niet eens met buitenlands geld gefinancierde islamitische zender? Nee. Ik ben tegen isolatie, tegen het uiteenvallen van de samenleving.
‘De gesluierde vrouw van vandaag zal de Marianne van morgen zijn’, filosofeert president Hollande in een recent verschenen boek, ‘als het lukt om voor haar – de gesluierde vrouw van vandaag – de omstandigheden te creëren waarin zij zich kan ontplooien, dan zal zij zich van haar sluier bevrijden en een Française worden, waarbij ze religieus kan blijven als ze dat wil, in staat om een ideaal te dragen. Het komt erop neer dat we de gok nemen dat die vrouw de vrijheid zal verkiezen boven de onderwerping. Dat die sluier voor haar een bescherming kan zijn, maar dat ze die morgen niet meer nodig zal hebben om verzekerd te zijn van haar plaats in de samenleving.’ De vraag is welke gok een vrouw zal nemen, die leest dat de president &#8216;gesluierd&#8217; tegenover &#8216;Française&#8217; plaatst.
Aan de bovenrand van Marianne’s opgefriste sokkel staat het devies van de Republiek: Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap. Niet in graffiti maar in tijdloos steen. Broederschap, valt me nu op, staat op de achterkant.
<div class="info-box">
Pieter van den Blink maakte begin dit jaar de documentaire <a href="http://programma.vara.nl/parijs" target="_blank">Parijs een lang jaar</a>, waarin onder andere beelden van de grote demonstratie van 13 januari 2015. De documentaire (duur: 50 minuten) werd 7 maart 2016 uitgezonden door de VARA en is <a href="http://programma.vara.nl/parijs" target="_blank">hier</a> te zien bij Uitzending Gemist.
</div>

Pieter van den Blink

Om de Marianne, daar waar de Fransen huilen

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel