Theater / Leny Breederveld &#038; dochters
Leny Breederveld staat deze zomer met maar liefst drie toneelspelende dochters in de voorstelling Het Perron. Uit het programmaboekje van theaterfestival De Parade kan de bezoeker dat niet afleiden, want de dochters heten van achteren Groothof.
In de woonkamer van Breedervelds Amster­damse benedenhuis zitten ze rond de tafel: Leny, Marie, Lisa en Dora. Op volgorde van leeftijd. Allemaal afwachtende praters, zoekend naar de juiste woorden en met dezelfde droge humor die alles relativeert. &#8216;Nou, zo ging het dus,&#8217; zegt Leny vrolijk wanneer het viertal vertelt waarover de vele discussies gingen tijdens het maken van hun eerste gezamenlijke voorstelling. Ook die vierkoppige poging tot uitleg strandt in begripsverwarring.
Uiterlijk zijn de dochters van Breederveld heel verschillend, de een hoekiger van gezicht, de ander ronder, van donkerharig tot rossig blond. De bekende trekken van hun moeder komen bij alle drie op een andere manier terug. Als ze samen op het toneel staan, zie je niet meteen dat het één gezin is.
In hun bijna tekstloze Parade-stuk Het Perron speelt Leny Breederveld het centrale personage: een licht verwarde vrouw die de passanten op het treinperron steeds vreemder ziet doen. De voorstelling heeft iets dromerigs, alsof de vervorming van de perrontaferelen plaatsvinden in de fantasie van de verwarde vrouw. Leny wordt op het perron afgezet door haar dochter, een gehaaste jonge meid die moeders gauw nog een krentenbol toestopt voor onderweg. Die rol wordt gespeeld door Marie Groothof, Breedervelds oudste telg. De rest van de voorstelling is Leny een allenig figuurtje tussen ­onbekenden. Haar middelste dochter Lisa Groot­hof zet met explosieve gebaren een treinreizigster neer die zich rot ergert aan de vertragingen die in steeds wonderlijkere teksten worden omgeroepen. Jonkie Dora speelt een verliefd meisje dat alleen maar oog heeft voor de jongeman die haar komt ophalen (een van de studenten van de Mime Opleiding die in wisselende samenstelling aan de voorstelling meedoen).
Mime
Het is een van de aardigste voorstellingen geworden van dit Parade-seizoen, echt zo&#8217;n uit ­taferelen opgebouwd improvisatiestuk waaruit de beeldende achtergrond van de makers/spelers spreekt. Net als Leny indertijd hebben Marie en Lisa de Amsterdamse Mime Opleiding gevolgd. Dora zit nog op de Toneelschool, en is dus de enige die zich in teksttoneel schoolt.
De vier vrouwen zijn ook best trots op het resultaat. Toch zijn ze ook wat beduusd, nu ze met elkaar rondom Leny&#8217;s tafel zitten in de adempauze voor de laatste reeks voorstellingen in Amsterdam. Want zo knus als het klinkt: een moeder die samen met drie dochters theater maakt, zo weerbarstig bleek de praktijk. &#8216;Ik had gedacht dat we elkaar meer zouden vinden,&#8217; vertelt Leny. &#8216;Dat we in de voorstelling meer sámen zouden spelen. Nu sta ik eigenlijk los in de voorstelling, terwijl de anderen elementen spelen uit mijn fantasie.&#8217;
Samenwerken was moeilijk. Ze mogen dan hetzelfde vak beoefenen, in smaak en aanpak zaten ze niet altijd op één lijn. En al hadden ze zich nog zó plechtig voorgenomen om elkaar &#8216;als collega&#8217;s te benaderen&#8217;, aan de directheid waarmee familieleden elkaar corrigeren (&#8216;Je hoeft niet zo chagrijnig te doen!&#8217;) viel niet te ontkomen. Marie: &#8216;Een familieband knip je niet even door.&#8217; Nee, constateert Leny Breederveld terwijl ze haar dochters nog een kopje koffie inschenkt. &#8216;We waren minder eensgezind dan we van tevoren dachten.&#8217;
In de voorstelling ontbreekt de vader van Marie, Lisa en Dora. René Groothof werkt eveneens als acteur, hij werd bekend met de theater- en televisieserie Broertjes die hij samen met broer Frank maakte, en recenter viel hij op door zijn succesvolle familievoorstellingen.
Leny en René speelden samen bij toneelgroep Carrousel, trouwden, kregen kinderen en zijn intussen alweer een tijdje uit elkaar. De dochters van Leny groeiden op in een wijdvertakte theaterfamilie. Ook de zus en zwager van Leny zijn aan het toneel, en er lopen neven en nichten rond in de coulissen. Het Nederlandse theater kent wel meer van die toneelfamilies: verschillende generaties Croiset, Hans Dagelet met een hele sliert kinderen aan het toneel, en ook het kroost van het duo Sacha Bulthuis en Aus Greidanus waart momenteel op de podia rond. Kinderen die hun ouders opvolgen, heb je natuurlijk in alle beroepen, maar het heeft iets romantisch dat een hele familie kiest voor zo&#8217;n creatief zigeunerbestaan.
Carver
Het Perron is gemaakt in samenwerking met Carver, het gezelschap dat Leny Breederveld mede heeft opgericht en na twintig jaar intussen heeft verlaten. Carver heeft net gehoord dat de groep geen subsidie meer krijgt. De herneming van Carvers eerste succes Café Lehmitz, (waar Breederveld komend seizoen in speelt), zou wel eens het slotakkoord kunnen vormen. Het tekent de onzekerheid van het beroep, en zeker in deze tijd kun je je afvragen of toneel­ouders hun kinderen die onzekerheid gunnen. Leny Breederveld praatte altijd met genoegen over haar jongste dochter die tot een paar jaar terug nog een opleiding boekhouden deed: &#8216;Tenminste één met een degelijk beroep.&#8217; Stomverbaasd was ze toen ook Dora ineens zei dat ze auditie wilde gaan doen voor een toneelopleiding. En toen Breederveld haar vlak daarna voor het eerst zag spelen in een voorstelling van de regieopleiding, kwam ze met een mengeling van trots en wanhoop de zaal uit. Want ze wist dat ook haar jongste voorlopig niet naar de boekhouderij terug zou keren. &#8216;Ik zag iemand die op het toneel prettig is om naar te kijken. En dat heeft echt niet iedereen.&#8217;
Alle drie haar dochters bewegen zich met een zeker gemak op het toneel. Marie maakt zelf voorstellingen met haar eigen groep Schwalbe en staat straks weer indrukwekkend te performen in de geweldige peepshow Bimbo van het duo Boogaerdt/Van der Schoot, die door de jury van het Theater Festival is uitverkoren tot het beste van het afgelopen seizoen. Lisa was nauwelijks van school toen diverse (mime)groepen al op de fijne speelster aasden. Is dat nou een kwestie van aangeboren talent of vertrouwdheid met het theatervak? Zelf weten de meiden daar het antwoord niet op. &#8216;Je moet er gevoel voor hebben,&#8217; zegt Dora aarzelend. &#8216;Maar waar dat gevoel dan vandaan komt?&#8217; En eigenlijk weten ze ook niet precies wat hen naar het toneel heeft gedreven. Hun ouders hebben daar niet hun best voor gedaan. &#8216;Papa en jij waren allebei super neutraal,&#8217; zegt Marie tegen haar moeder. &#8216;Jullie hebben ons niet gestimuleerd om naar het toneel te gaan, maar het ook niet afgeraden.&#8217; Lisa: &#8216;Nou, toen ik er een tijdje over dacht om iets met biologie te doen, riep jij wel: &#8220;Ja, dat moet je doen!&#8221; Je vond het leuk dat ik iets totaal anders ging doen dan jullie.&#8217; Leny: &#8216;Het paste ook zo goed bij jou, jij was altijd helemaal gek op dieren!&#8217; Lisa: &#8216;Maar jij zei: &#8220;Ga lekker wat anders doen dan de rest van de familie.&#8221; En dat zei je ook toen Dora ging boekhouden.&#8217; Marie: &#8216;En toen ik naar de Filmacademie ging.&#8217; Leny: &#8216;Maar ik heb het jullie ook niet tégen gemaakt toen jullie toch voor het toneel kozen.&#8217; Dora: &#8216;Jullie hebben wel steeds gezegd: weet waar je aan begint.&#8217;
Clown aan tafel
Leny&#8217;s dochters waren geen meisjes die al vroeg riepen dat ze actrice wilden worden. &#8216;Ze stonden ook niet de hele dag tussen de schuifdeuren op te treden,&#8217; stelt Leny. &#8216;Je hoort wel eens verhalen van acteurs waarover de ouders zeggen: dat zat er al vroeg in. Maar dat had ik bij geen van drieën.&#8217; Marie: &#8216;We speelden vroeger wel veel toneelstukjes. Toch waren we geen clowns aan tafel.&#8217;
Ouders aan het toneel zijn misschien wel fnuikend voor kinderen die ervan dromen om later op een podium te schitteren. &#8216;Ik was altijd heel zenuwachtig als ik naar een voorstelling ging waar Leny in zat, of René,&#8217; lacht Lisa. &#8216;Broertjes, dat vond ik zo eng om naar te kijken! Dat je vader ineens iemand anders is, en hoe onvoorspelbaar hij dan was. Hij had ook altijd zo&#8217;n zielige rol.&#8217; Marie zal nooit vergeten hoe ze als klein meisje op televisie zag hoe haar vader in Medio Mei, de registratie van een Orkater-voorstelling, werd doodgeschoten. Leny: &#8216;Jij schrok daar verschrikkelijk van.&#8217; Marie: &#8216;Ja natuurlijk! En jij stond gewoon te strijken!&#8217;
Acterende ouders brengen het podium weliswaar dichtbij, maar daarmee is het niet vanzelfsprekender voor hun kinderen om er ook op te stappen. Dat Dora Groothof het aanvankelijk in een totaal andere richting zocht, had ook te maken met de familieleden die haar al voor gingen. &#8216;Ik had al twee zussen aan het toneel. En als ik hetzelfde zou gaan doen als mijn ouders, dan zou ik er altijd mee bezig zijn om hen te evenaren,&#8217; verwoordt ze haar twijfel. &#8216;Dat had ik ook,&#8217; beaamt Marie, &#8216;ik wilde niet klakkeloos hetzelfde gaan doen als mijn ouders.&#8217; Marie meldde zich na haar middelbare school bij de Filmacademie. &#8216;Daar zaten mijn twee neven al op, en toen ik daar auditie deed, werd ik toegelaten. Ik heb dat twee jaar gedaan, maar ik vond het leuker om in mijn filmpjes te spelen dan al het gedoe daaromheen. Toen heb ik oriëntatiecursussen gevolgd voor verschillende toneelscholen, en bij de Mime Opleiding voelde ik mezelf het meeste op mijn plek.&#8217; Dat ze daarmee in de voetsporen van haar moeder trad, heeft ze tijdens haar opleiding wel gemerkt. &#8216;Daar kreeg ik les van mensen die Leny heel goed kennen, en dan voelde ik dat ze naar mij keken als &#8220;de dochter van&#8221;. Ik heb wel eens bedacht hoe het zou zijn om níét uit zo&#8217;n theaterfamilie te komen. Het leek me fijn om daar helemaal los van te staan, dat je eenvoudiger kan zeggen: hier ben ík.&#8217;
Dora: &#8216;Op de Toneelschool zie ik mijn jaargenoten veel onbevangener alles opslurpen wat ze leren. Ik heb al zo veel theater gezien voordat ik op school kwam, en heb thuis bij zo veel discussies over theater aan tafel gezeten… Voor mij is het ingewikkelder om mijn eigen weg daarin te vinden. Ik hoor vaak dat ik op Leny lijk, in mijn motoriek, in mijn stemgebruik.&#8217; (&#8216;Echt waar?&#8217; roept haar moeder verbaasd uit, alsof ze de gelijkenis zelf helemaal niet ziet.) Dora: &#8216;Laatst had ik een tekst geschreven en dat vonden ze op school lijken op het werk van Carver. Blijkbaar is mijn smaak dan toch thuis al gevormd. Maar ik wil natuurlijk geen kopie van mijn moeder zijn, ik wil een autonome ­actrice worden.&#8217;
Lisa heeft niet zo&#8217;n last gehad van de druk van haar voorgangers, zelfs niet van de zus die nog op de Mime Opleiding zat toen zij er op kwam. &#8216;Ik hoorde voornamelijk dat ik zo anders ben dan Marie. We zijn ook totaal verschillende actrices. Wat zij doet in Bimbo, dat zou ik helemaal niet kunnen. Ze denkt veel conceptueler en is ook meer een maker. Ik ben als speler intuïtiever en meer van het samenspel.&#8217;
Geld, geld, geld
De moeilijke tijd waarin het theater nu verkeert met al die bezuinigingen maakt Lisa wel onzeker over de toekomst. Misschien ook omdat ze zwanger is &#8211; de volgende generatie dient zich alweer aan. &#8216;Ik wil iets zoeken waarmee ik geld kan verdienen als ik eens een half jaar geen werk heb.&#8217; Dora: &#8216;Wij hebben daar op school veel gesprekken over. Dat er op een ­andere manier campagne zal moeten worden gemaakt voor het theater. Ik denk ook dat je in deze tijd heel goed moet zijn als acteur om bij degenen te horen die aan het werk kunnen blijven. Maar ik heb er wel vertrouwen in.&#8217;
Leny: &#8216;Ik heb me pas de laatste jaren zorgen gemaakt. Vorig jaar had ik zeven maanden geen werk, maar het komend seizoen zit ik wel weer gebakken.&#8217; Dora: &#8216;We hebben als kinderen van jullie wel meegekregen dat het elk jaar weer onzeker was of alle plannen konden doorgaan. Maar jij zei ook: &#8220;Ik doe het leukste wat ik kan verzinnen en word er nog voor betaald ook!&#8221;&#8216;
Over de vraag wat hen toch zo trekt aan dat onzekere en intensieve theatervak, moeten ze alle vier nadenken. Leny: &#8216;Wat een schítterende stilte!&#8217; Dan zegt Dora: &#8216;Toen ik boekhouden deed, vond ik het leuk om alles heel goed en precies te doen. Maar ieder ander zou precies hetzelfde eindresultaat bereiken. Bij theater kan je iets heel nieuws creëren, dat voortkomt uit jouw fantasie. Je geeft het publiek iets moois, en dat schenkt veel meer voldoening.&#8217; Marie: &#8216;Je kunt je hart en ziel erin leggen.&#8217; Lisa: &#8216;Het maken van een voorstelling is ook elke keer weer anders. Je bent steeds opnieuw het wiel aan het uitvinden. Maar ik heb er ook een haat-liefderelatie mee. Het is zo keihard werken en tijdens het maakproces kom ik wel eens thuis en roep: &#8220;Dit was het laatste waar ik aan mee heb gedaan.&#8221; Maar als de voorstelling er eenmaal staat, ben ik er dan weer zó trots op. Het is alsof ik er als een magneet steeds weer naartoe word getrokken.&#8217; Marie grinnikt: &#8216;Dat klinkt bijna als een foute liefde.&#8217;

Marijn van der Jagt

Mama Leny hoopte op een boekhouder

Pop strijdt tegen AI-slop

Pop versus AI-slop

Verhaal van de Week

Woningnood

Jetten schiet tekort

Huisdieren als schaamlap

Hannah Prins

Het KNIL en de Molukken

Landverrader

Strijd op en onder het water

Slag om de Noordzee

Brussel in paniek

AI-wedloop

Ongelijke erfverdeling

Erftsunami

Amerika beschermt Israël

Aanval op het ICC

Homohaat ontleedt

Nicolaas Veul

Shakespear forever

Cultuurtip