In de moderne volkstuin ligt de lat hoog

Hetty zegt: ‘Deze meneer begrijpt het nog steeds niet.’ Op een druilerige zondagmiddag staat ze samen met Coba en Benno voor een verloederde tuin. Hetty wijst op een paar enorme zuringplanten. ‘Kijk, ze staan alweer in bloei.’ Straks waaien al die zaadjes pffft naar de tuinen van de buren. ‘Een 3 maar weer,’ zegt Coba, een gepensioneerde verpleegster met blauwe honkbalpet.

Het drietal is van de tuinschouwcommissie. Die is drie jaar geleden ingesteld om de probleemtuinen aan te pakken. Drie keer per jaar krijgen alle tuinen een cijfer: een 1 staat voor goed, een 2 betekent: heeft onderhoud nodig. Wie een 3 scoort (‘tuin ziet er vervallen uit’), krijgt een gesprek met het bestuur. Nu de vereniging sinds kort weer een wachtlijst heeft, kan ze tuiniers die hun tuin laten verrommelen eindelijk de wacht aanzeggen. Niet door ze zonder pardon van het complex af te gooien. ‘Dat pikken de volkstuinders van tegenwoordig niet meer,’ zegt bestuurslid Peter. Hij probeert pachters van probleemtuinen zélf te laten inzien dat ze beter kunnen vertrekken. ‘Dat zijn emotionele gesprekken,’ vertelt hij. ‘Jij pakt mijn paradijsje af,’ zei een huilende vrouw op wie hij een jaar had ingepraat.

‘Brandnetels tussen de heg,’ noteert Coba drie tuinen verderop in haar multomap. ‘Heg te hoog.’ In haar eigen siertuin staat geen sprietje onkruid. ‘Geen brandnetel mag het daglicht zien,’ leerde ze van haar vader, die molenaar was. Twintig jaar tuinierde ze bij volkstuinvereniging Ons Buiten. Daar zaten echte volkstuinders. Heel anders dan op De Hoge Weide, waar de nieuwe garde de brandnetels soms expres laat staan om vlinders te trekken. En dan die kaardenbollen, die iedereen maar laat groeien. ‘Woekerende krengen,’ vindt Coba. ‘Maar Coba,’ zegt Benno, ‘daar komen puttertjes op af. Zo leuk.’ Hij is actuaris en legt zich toe op natuurvriendelijk tuinieren. ‘Niet te streng,’ zegt hij tegen Coba als ze weer een onvoldoende wil noteren. ‘Dit is een projecttuin waar Marokkaanse vrouwen met psychische problemen tuinieren.’ Onkruid is onkruid, vindt Coba. ‘Vooruit, een 2. Maar met een zuur gezicht hoor!’

Over een grote hoektuin waar een vrouw met rood aangelopen gezicht hompen klei staat te hakken, zijn ze het roerend eens. ‘Dit wordt nooit wat.’ Een reuze aardige vrouw, maar geen enkel gevoel voor structuur. Op aanraden van het bestuur heeft ze dit jaar haar hele tuin laten omploegen. Drie maanden later staat het onkruid alweer manshoog. ‘Ik denk dat ze liever koffie drinkt in het verenigingsgebouw,’ zegt Hetty.

Met je handen in de aarde wroeten is het mooiste wat er is, vindt Hetty. Zodra ze op de tuin is, waaien alle zorgen als vanzelf weg. En proef eens hoe haar zelf geteelde aardbeien smaken! Bij Paul is de behoefte op vakantie te gaan totaal verdwenen. Als hij op zijn krukje zit, tussen de knoflookplanten en bloeiende engelwortel, waant hij zich in Spanje. Fazanten, snippen en merels kwetteren en bolderen er lustig op los. Soms drukt hij zijn handen tegen zijn oren: hou nu maar even jullie snavels. ‘Niet te geloven toch, op steenworp afstand van de stad?’ Johanna en Hein zijn apetrots op hun zelf ontworpen prairie- annex bosvruchtentuin. ‘Ons landgoed’ noemen ze hun twee kavels met luxe huisje, waar ze vrijwel elke dag te vinden zijn. Sinds Johanna zeven jaar geleden een hersenbloeding kreeg en moest stoppen met werken, is de tuin hun lust en hun leven. De oude kersenboom zit alweer tjokvol mini-kersjes. Wel jammer dat er nu zo’n spuuglelijk gifgroen net overheen hangt, om het proletarisch oogsten tegen te gaan. ‘Vorig jaar hebben we zelf maar één kers kunnen plukken.’

Overspannen vertrokken

Op volkstuincomplex De Hoge Weide, tussen Kanaleneiland en verkeersplein Oudenrijn, spitten en schoffelen zo’n tweehonderd stadsbewoners. Jong en oud, hoog- en laagopgeleid, autochtoon en allochtoon. Oude mannen met een bos wortelen in de fietstas zie je niet meer op het park. Die hebben hun tuin opgegeven toen de volkstuinvereniging tien jaar geleden plaats moest maken voor de A2. Het nieuwe complex, verrezen tussen de moderne kantoren van bedrijvenpark Papendorp, lijkt in niets op de bekende volkstuinen langs het spoor. Op zo’n complex met krottige bouwsels zou bijna niemand willen zitten. ‘Dan zit je tussen bejaarden in zielige tuintjes,’ zegt een volkstuinder van begin dertig.

Op De Hoge Weide geen bingoavonden en dahliatentoonstellingen. Je vindt er uitsluitend duurzame huisjes van red cedar-hout, mét keukentje en wc. Elke tuin heeft dezelfde dubbele ligusterheg, die maximaal dertig centimeter boven het hekwerk mag uitsteken. Zodat de kantoormensen tijdens hun lunchwandeling van de tuinen kunnen genieten.

Voor de één fungeert de volkstuin als een soort romantische terugkeer naar een jeugd op het platteland. Voor de ander is het kweken van tomaten, stokrozen of kweeperen een volstrekt nieuwe ervaring. Sommigen zoeken er frisse lucht en ruimte voor hun kinderen. Anderen bivakkeren er voor hun rust. Alleen de Turkse en Marokkaanse tuinders hebben nog ouderwetse productietuinen.

Hetty is een van de twintig tuiniers van het eerste uur. Toen zij en haar man Theo tien jaar geleden op De Hoge Weide kwamen, was het een en al blubber, pinwortels en koolzaad. Bikkelen moesten ze. Niet alleen in hun eigen tuin. Ook de lege tuinen moesten toonbaar worden gemaakt: heggen knippen, gras maaien, stenen sjouwen. ‘Sommige tuiniers zijn overspannen vertrokken.’

Ze storen zich aan mensen die de kantjes ervan aflopen. Ze zien het al als ze op zaterdagmiddag aan komen sjokken: die vinden een uurtje wieden in de week wel genoeg. ‘Sommige nieuwkomers realiseren zich niet wat er bij een volkstuin komt kijken,’ zegt Hetty. ‘We tuinieren hier op vette klei. Die moet je constant in beweging houden. En voor je het weet staat het onkruid twee kontjes hoog.’

‘Moeten we deze tuin ook beoordelen?’ vraagt Coba bij de Voedselbanktuin. Ze kijkt zuinig naar het opschietend heermoes tussen de jonge slaplantjes. ‘Nee,’ vindt Hetty. ‘Die mensen doen verschrikkelijk hun best.’ Kisten vol aardappels, courgettes en sla gaan elke zomer naar de Voedselbank op Kanaleneiland. De gezamenlijk onderhouden Voedselbanktuin moet het complex een publieksvriendelijke uitstraling geven, net als het vogelbosje, de vlindertuin, de schapenwei en de composttuin. Dat past helemaal bij de volkstuin nieuwe stijl, waarvan De Hoge Weide een van de voorlopers is. Volkstuinen moeten moderniseren, hun bestaansrecht bewijzen. Anders worden ze weggebulldozerd door bouwlustige gemeentes. De moderne volkstuin is geen gesloten bastion waar een clubje tuiniers voor een habbekrats dure grond bezet houdt, maar een open stadspark waar iedereen welkom is. Liefst organiseren ze ook nog workshops milieuvriendelijk tuinieren, hebben ze bijenkasten, paddenpoelen en kleinvee.

Hup d’r op

Coba gaf zich vorig jaar op als vrijwilliger voor de Voedselbanktuin. Na een jaar gaf ze er de brui aan. Het clubje idealisten dat de tuin onderhoudt, vond het niet nodig de tuin in de winter om te ploegen. In plaats van te zaaien, kopen ze soms slaplantjes op de plantenmarkt. ‘Waanzinnig,’ vindt Coba. ‘Twee kwartjes per stuk. Voor dat geld koop je een hele krop bij de groenteboer.’

De schouwcommissie staat voor een weelderige, volle tuin. ‘Veel te hoog, dat struikgewas. De kantoormensen zien hier niets.’ De tuineigenaar krijgt toch een 1: ‘Ach, Paul doet zoveel voor de vereniging.’ Paul, een baanloze vegetariër met grijze krullen, fietst elke dag rond vier uur de brug over van Kanaleneiland naar De Hoge Weide. Ook als het vriest en hij bijna van zijn fiets wordt geblazen. Op natuurvriendelijke wijze probeert hij de konijnenpopulatie in bedwang te houden.

De knagers teisterden het complex al een jaar of vier. Ze vreten alle jonge plantjes op. Toen ze ook aan de fruitbomen en de seringen begonnen, vond Paul het welletjes. Een konijnenmannetje ruikt op twee kilometer afstand of een vrouwtje een nest heeft geworpen, weet hij. ‘Dan is het rennen en hup d’r op: weer een nest met negen, tien knagers.’ Hij kijkt verlangend uit naar de terugkeer van de vos, die hier in vroeger tijden heeft gejaagd. ‘Tot die tijd neem ik de honneurs waar.’

De konijnen moeten levend gevangen worden, en een paar kilometer verderop weer vrijgelaten, heeft de vereniging bepaald. Maar van dat laatste komt weinig terecht. Te veel gedoe. De enige tuinder die in het begin weleens een paar konijnen meenam, hield het voor gezien, toen hij in het huis- aan- huis blad las dat in zijn woonplaats een konijnenplaag was uitgebroken. Gelukkig heeft Paul nu een adresje. Er is een tuinder die hij altijd mag bellen als de kooien weer vol zitten. ‘Hij heeft het niet breed. Ik denk dat hij er de hele winter goed van eet.’ Tot ongenoegen van een groepje dierenvrienden op het complex. ‘Paul is een goed mens die geen dieren doodt,’ vindt Johanna. ‘Maar die konijnenslachter is gewoon wreed.’

‘Soms heb ik het gevoel dat ik vooral voor de wilde beesten bezig ben,’ zegt een vrouw. Ze is bonenplantjes aan het poten. Het zorgvuldig opgekweekte spul dat ze een week geleden had geplant, is spoorloos verdwenen. Woelmuizen. Die trekken alles wat jong en groen is aan de worteltjes naar beneden, naar hun ondergrondse holen.

Enkele tuinen verderop zijn Harry en Ingrid quinoa – een graansoort – aan het zaaien. Op het grasveld houden hun drie kinderen een gevecht met waterpistolen. Harry werkt bij de politie, Ingrid is orthopedagoog. Voordat ze drie jaar geleden twee kavels betrokken, hadden ze avonden getekend aan hun droomtuin. Eetbaar en sier door elkaar, een paar fruitbomen, een speelveldje, ze zagen het helemaal voor zich. Achter het huisje een grote tafel, waar Ingrid met de kinderen kon werken aan grote objecten van speksteen. Daar is het nog niet van gekomen. Te druk. De trampoline, een verjaardagscadeau voor de jongste dochter, hebben ze weer verkocht. ‘Een klein drama,’ zegt Ingrid. Ze wijst naar een stuk met landbouwplastic afgedekte grond. ‘We hadden net het gat gegraven toen de vereniging besloot dat trampolines niet meer mogen.’ Harry: ‘Sommige tuiniers hebben het niet zo op kinderen.’

Maaien met de zeis

Vandaag vraag ik de buren op de koffie, neemt Ingrid zich regelmatig voor. Toch maar niet: ‘Dat gaat weer van onze werktijd af.’ Waar zijn we aan begonnen, dacht Harry, toen hij de buurman in de weer zag met een pikhouweel. Zelf lieten ze een graafmachine aanrukken om de keiharde klei te bewerken. Het onderhoud van hun tuin slokt na drie jaar nog steeds alle vrije tijd op. ‘Meid, haal er effe een spuitje overheen,’ zegt Ingrids vader weleens, als ze klaagt over mollen die gangen door het gras graven. Dat mag niet en ze willen ook uit hun tuin kunnen eten. ‘Dus ga ik maar weer met een vlieraftreksel in de weer.’ Vrienden kijken het stel soms meewarig aan. ‘Liggen jullie ook weleens languit in het gras?’ Echt, het hele gezin geniet van de tuin. En ’s avonds als het schemert, is het silhouet van de ransuil in de perenboom magnifiek. Maar in oktober zijn ze er helemaal klaar mee. Ingrid: ‘Kunnen we eindelijk weer eens op bezoek bij vrienden of naar een museum.’

De lat ligt hoog op De Hoge Weide. Te hoog, zeggen drukbezette tweeverdieners. Tot hun opluchting is de oude parkbeheerder vorig jaar vertrokken. Soms stond hij plotseling achter je in de tuin: ‘Jij had al veel verder kunnen zijn.’ ‘Verdomme,’ zegt een jurist met een fulltime baan. ‘Je kunt toch niet verwachten dat iedereen twee keer in de week de plantjes komt gieteren?’ Dat gezeur over de heg die te hoog is. En dan de verplichte collectieve klussen – onderhoud van paden, bermen en thematuinen. Die vreten tijd. Ze doen braaf mee aan het algemeen werk, zeggen ze. Maar je wordt steeds weer gevraagd om iets extra’s te doen. Eendentrappetjes bouwen, een paddenpoel aanleggen, takken hakselen. ‘Alsof het nooit genoeg is.’

Wordt op ouderwetse tuincomplexen nog kwistig met kunstmest gestrooid en de gifspuit gehanteerd, op De Hoge Weide is gemakzuchtig tuinieren taboe. De tuinvereniging wil het keurmerk Natuurlijk Tuinieren behalen; zoveel mogelijk planten én dieren moeten een plekje krijgen op De Hoge Weide. Geen kunstmest, geen gif. Bermen maaien met de zeis in plaats van machinaal. De sloten beplanten met moerasplanten om een veilige broedplek voor de watervogels te creëren. Zelf je tuinafval composteren.

Een hoop extra werk, maar je krijgt er veel voor terug, vindt Ella, een tanige vrouw met kort grijs haar. Ze heeft de leiding over het algemeen onderhoud en is de drijvende kracht achter het natuurlijk tuinieren. De koekoeksbloem bloeit weer in de bermen, in de tuinen scharrelen egels, snippen en fazanten. Alleen de roofvogels die jagen op de ratten en de konijnen, laten het nog afweten. ‘Die komen hopelijk als de bomen hoger zijn.’

Dit voorjaar wist De Hoge Weide al drie van de vier stippen van het keurmerk te bemachtigen. ‘Nog eentje erbij, dan behoren we tot de toptuinen van Nederland,’ zegt Ella’s vriendin Anita. Als ze haar hand opendoet, zit er een klein koolmeesje in. ‘Kijk nou. Die brutalerd zat me gewoon aan te kijken op tafel.’

Ella en Anita werken als paarden om het keurmerk te behalen, zegt iedereen. Zelf staan ze er soms versteld van. ‘Mens wat een geploeter,’ zeiden ze tegen elkaar, toen ze nog als bezoekers rondwandelden op het tuincomplex in wording. Uiteindelijk gingen ze overstag voor een kant-en-klare bloementuin die plotseling vrijkwam. Nu zijn ze vier dagen per week bezig: paden branden, vijvers graven, rots- en stinzentuinen aanleggen.

Met stenen bekogeld

Gisteren kwamen er van de ploeg van twaalf die Ella zou komen helpen, maar drie man opdagen. De helft van de tijd stonden ze te kletsen. En om één uur was het: ‘Doei Ella, we gaan!’ Is ze met Anita nog tot half elf ’s avonds bezig geweest om de berg aarde die naar het vogelbosje moest, te verplaatsen. Soms voelen Ella en Anita de blikken in hun rug. ‘Daar heb je die gekken weer.’ En al zegt niemand het rechtstreeks, Ella weet heus wel dat er gefluisterd wordt dat ze anderen loopt te commanderen. ‘Ik ben een perfectionist,’ zegt ze. ‘Ja, dat legt ook druk op de rest.’ Naar de ledenvergaderingen gaat ze niet meer. ‘Ik word constant aangevallen.’ Ze moet gas terugnemen, zegt ze. ‘Anders word ik straks weggekeken.’

Bestuursleden die zich vreselijk uitsloven voor de vereniging, moeten oppassen, zegt een clubje tuinders dat voor het verenigingsgebouw aan de koffie zit. ‘Zonder dat ze er erg in hebben, gaan ze zich gedragen alsof het complex hun koninkrijk is. Dat gaat nooit lang goed. Dan komt er een coup en moet je het veld ruimen.’

Dat is Theo, een van de eerste tuincommissarissen, overkomen. Hij is al weken niet op de tuin geweest. Vanwege een knieoperatie, maar ook omdat hij zich steeds minder senang voelt op de Hoge Weide. Voor zijn pensionering was hij jarenlang chef bij V&D. Ja, hij kon mensen goed aan het werk zetten, maar er moest ook verschrikkelijk veel gebeuren. Sommige tuiniers – collega’s noemt Theo ze – vatten zijn Amsterdamse humor niet als hij ‘Jij bakt er ook niks van!’ riep. Dat collega’s soms bij zijn tuinhek stonden te brullen, omdat hij had gezegd dat een zitkuil echt niet kon, kon hij wel hebben. ‘Iedereen legt zijn ziel en zaligheid in zijn lapje grond. Als je daar wat van zegt, lopen de emoties snel op.’ Eén keer werd hij zelfs met stenen bekogeld.

‘Theo, je hebt een naam die je niet meer kwijtraakt,’ zegt zijn Marokkaanse overbuurman, de enige collega die hij nog vriend durft te noemen. Toen hij laatst een boom had gekapt voor een ernstig zieke collega, kreeg hij een reprimande, omdat hij de boomstronken zonder overleg in de composttuin had gegooid. En alle plannen die hij had gemaakt voor de thematuinen, zijn de grond ingestampt. Eén van hun twee tuinen hebben Theo en zijn vrouw Hetty al van de hand gedaan. Als Theo ziet hoe de nieuwe buren hun prachtige tuin laten verslonzen, zit hij zich te verbijten. ‘Ik denk dat je de hete aardappel door moet slikken,’ zegt Hetty, die personeelsfunctionaris is. Dat zegt ze ook op het werk, tegen mensen die kapot gaan van ergernis, maar toch geen afscheid kunnen nemen van het bedrijf.

Bijbelstudie

Voor de Turkse en Marokkaanse tuiniers zijn de regels op het complex een bron van onbegrip. Galip, een Turkse dertiger met een ringbaardje, verbouwt samen met zijn oude moeder pepers en munt. Hij zou dolgraag zelf een huisje bouwen, zodat ze kan schuilen als het regent. Maar alleen een voorgeschreven huisje, geplaatst door een aannemer, is toegestaan. ‘Dat kost twaalfduizend euro. Wij kunnen dat niet betalen.’ Een vuurtje stoken om het onkruid te verbranden is verboden: geeft te veel rook. Kippen houden mag niet meer. ‘Mollen, ratten, fazanten, alles vliegt en rent hier in het rond. Maar sommige mensen slaan op tilt van een paar kakelende kippetjes. Begrijp jij het?’

Met een beetje gif op zijn tijd zou het tuinieren stukken eenvoudiger zijn. Vooral omdat zijn tuin zit ingeklemd tussen twee slecht onderhouden tuinen. Al hun brandnetelzaad zaait zich uit tussen zijn pepers. Links zit een yup, die hij nog nooit heeft gezien. En rechts tuinieren de vrienden van dominee Bouma. ‘Die komen hooguit een kwartiertje per week. Laatst hebben ze al mijn bamboestokken gestolen.’

Dominee Henk Bouma is gereformeerd missionair werker op Kanaleneiland. Onlangs heeft hij zijn werkterrein uitgebreid naar De Hoge Weide. De jonge dominee, in spijkerbroek en zwart T-shirt met Arabische opdruk, eet halal. Zijn drie kinderen hebben Arabische namen. Daarmee wil hij laten zien dat hij veel respect heeft voor moslims. Maar hij wil ook graag dat zijn moslimvrienden het verhaal van Jezus horen. En waar kan dat beter dan op de volkstuin? Een prachtige plek om samen te genieten van Gods schepping. Zo staat het ook letterlijk in de Bijbel: ‘Zoek vrede voor de stad. Plant wijngaarden, plant bomen.’

Bouma heeft twee tuinen. De ene is voor zijn gezin en voor Bijbelstudie. Op de andere tuin staan acht houten groentebakken voor acht families: vier christenfamilies en vier moslimfamilies. Ze komen nog niet zo vaak als hij zou willen. ‘Dat moet groeien.’ De Turkse buurvrouw staat bij de heg met een grote bos uien. ‘Voor jou, Henk.’ ‘Buurvrouw, waarom zijn uw uien veel groter dan de mijne?’ vraagt hij. Ze lijkt het niet te horen. ‘Ik boos op jouw vrienden,’ roept ze. ‘Alles loopt jouw tuin in als jij weg bent. Mag niet. Wordt rommel.’

Een Marokkaanse tuinier kreeg een boete omdat hij zijn ligusterheg had weggehaald. ‘Waarom moet iedereen dezelfde heg? Het is hier net een begraafplaats.’ Dat is een eis van de gemeente, vertelt bestuurslid Peter. Zelf zou hij zijn heg best hoger willen laten groeien, zodat hij lekker met zijn blote kont in de zon kan. ‘Dat mag niet. De gemeente wil een ordelijk, uniform park, waar de kantoormensen ook van genieten.’ Maar hoe zit het dan met het verbod op kippen in de tuin? Peter wijst naar de tuin van de achterbuurman. Vier jaar geleden begon hij met een kleine boomgaard en vier kippetjes. Al snel scharrelden er 25 kippen tussen de bomen. ‘Als iedereen dat gaat doen, wordt het hier een gekkenhuis.’ Het kippenvoer trekt ratten aan. ‘Daar zit ook niemand op te wachten.’

Allemaal angst

‘Het is allemaal angst,’, zegt Bob. ‘Angst om de controle te verliezen.’ Bob, Surinamer van origine, was een van de eerste tuiniers met een kleurtje op De Hoge Weide. In het begin was er een groep tuinders die het complex wit wilde houden, vertelt hij. Alsjeblieft geen Joegoslaven, dat trok maar criminaliteit aan. En Marokkanen, die kwamen alleen maar om vuurtjes te stoken. Nu vinden ze het enig, al die buitenlanders die om de haverklap met geroosterd vlees of glazen thee aan de heg staan.

Er is weer gedoe over een speeltuin, de grote wens van ouders met jonge kinderen. ‘Ik heb geen zin in blèrende kinderen voor m’n heg,’ vindt een groep rustzoekers. Wie gaat toezicht houden? En wat als er straks ook vreemde kinderen uit Kanaleneiland komen spelen? ‘Ach,’ zegt Bob. ‘Is het zo erg als er eens een paar plantjes sneuvelen?’ Zelf is hij voor maximale openheid. ‘Het enige argument waarom wij peperdure grond voor een prikkie van de gemeente mogen pachten.’

Toen hij op een avond in zijn plantenkas kwam, lag er een grote hoop onder een deken. ‘Help, een dooie in m’n plantenkas,’ schrok Bob. Maar toen hij er tegen schopte, kwam de hoop in beweging. Sindsdien gebruikt Johan, volgens Bob een nette, discrete zwerver, zijn tuin om uit te rusten van een lange dag dwalen door de stad. Andere tuiniers waarschuwden de politie. ‘Het is míjn tuin,’ zegt Bob. ‘Ik heb geen centje last van Johan.’

Christos, een broodmagere Griekse muzikant van 76, maakt zich niet druk over het bestaansrecht van De Hoge Weide, de woelmuizen of de buren. Hij heeft andere dingen aan zijn hoofd. Zijn huis in de Meern is volgestouwd met zelfgebouwde doedelzakken, fluiten en hobo’s. Vroeger kreeg hij voor een Griekse doedelzak met een gemak een paar duizend euro. Nu raakt hij ze aan de straatstenen niet meer kwijt. ‘Nederlanders bezuinig, bezuinig,’ zegt hij. ‘Mooie tijd voorbij.’

Hij gebruikt zijn tuin om een beetje uit te rusten en op zijn fluit te spelen. Naar een tuinhuisje taalt hij niet: als het slecht weer is, mag hij altijd in het huisje van de buurman. In zijn tuin staan vijf makkelijke koolplanten, de rest is onkruid. Spitten of wieden doet hij nooit. ‘Ik apart man,’ zegt hij. ‘Maar áárdig apart man.’ Af en toe smeert hij zijn handen in met crème en trekt hij zijn oranje tuinhandschoenen aan. Dan knipt hij de brandnetels een beetje bij. Hij laat zijn ranke handen zien: ‘Moet soepel en schoon blijven. Voor fluit.’

In juni, voor de andere tuinders de drukste tijd van het jaar, vertrekt Christos met zijn vrouw en een bus met instrumenten en kleding naar Griekenland. Het hele dorp wacht op hun komst: een teken dat de zomer is aangebroken. In januari komen ze weer terug.

De mensen op de tuin zijn allemaal even vriendelijk, vindt Christos. Alleen, ze zouden best wat meer mogen lachen.