Op een bepaalde manier is beleggen een wedstrijd in slim zijn, slimmer zijn dan de markt, door waarde te zien waar anderen die nog niet zien. Je koopt op een lage koers, met de inschatting dat die omhoog zal gaan − alleen de werkelijkheid moet je dan nog gelijk geven. Elke generatie denkt slimmer te zijn dan de vorige.

Verreweg de meeste beleggers zijn 45 jaar of ouder. Maar in 2020 zijn jongeren massaal de beurs opgegaan. ‘Van de nieuwe rekeningen die in 2020 zijn geopend was de helft voor tieners en twintigers,’ aldus het persbericht waarin 2020 werd samengevat door DeGiro, de grootste beleggersbank van Nederland en Europa. Dat leidt tot hevige activiteit. In de zomer van 2020 waren particuliere beleggers verantwoordelijk voor 25 procent van alle activiteit op de beurs. Een jaar eerder was dat nog 10 procent. Op de beurs zijn nu 1,75 miljoen huishoudens actief. Een stijging van 17 procent, de grootste stijging sinds de jaren negentig.

De stierlijke verveling van de eerste lockdown was voor veel mensen aanleiding om zich in financiële markten te verdiepen. De belangstelling om te gaan beleggen was zo groot dat op het hoogtepunt 30.000 mensen weken op de wachtlijst van DeGiro moesten staan voordat ze een beleggersrekening konden openen. Een groot deel daarvan zijn jongeren. Waarom zijn zij het afgelopen jaar massaal de beurs opgegaan? En wat zijn de gevolgen daarvan?

Robin Hood investors

Wat te doen met je tijd als werk, kroeg en sport wegvallen? Voor velen was het antwoord vorig jaar: beleggen. De gigantische crash in maart, waarbij de beurs in enkele weken ruim 30 procent kelderde, was voor veel mensen hét instapmoment. Zoals voor Robin van ’t Schip (28), die in zijn baan als LEAN-agent verantwoordelijk is voor het verbeteren en optimaliseren van bedrijfsprocessen.

Van ’t Schip: ‘Hiervoor hield ik mij amper bezig met de financiële markten. Alleen door de enorme nieuwsgolf van de eerste rendementen die ik via-via hoorde werd mijn interesse gewekt. Omdat de beurs zo erg was gedaald leek de enige weg omhoog.’

‘Aandelen kopen wordt steeds makkelijker met alle technologische ontwikkeling.’

Technologie speelt ook een belangrijke rol. ‘Aandelen kopen wordt steeds makkelijker met alle technologische ontwikkeling,’ ziet financieel historicus William Quinn, gespecialiseerd in speculatieve bubbels. De afgelopen jaren zijn er tientallen apps en beleggingsinstrumenten bijgekomen. Hierdoor kun je met een paar tikken op je telefoon aandelen verhandelen. Niet alleen traditionele banken als ABN en ING maken het steeds gemakkelijker en goedkoper. Er komen ook steeds meer apps bij zoals Peaks en Bux. Vooral jongeren worden aangetrokken door de nieuwe technologische mogelijkheden.

In de VS is de invloed van de jonge app-beleggers zo groot dat het een veelgehoorde verklaring is geworden voor vreemde beursactiviteit op Wall Street. De ‘Robin Hood investors’, vernoemd naar de Robinhood app uit Silicon Valley, worden steeds vaker aangedragen als verklaring voor grote bewegingen in de markt. De app heeft inmiddels 13 miljoen gebruikers, een stijging van 30 procent in een jaar tijd. De gemiddelde leeftijd is 31.

Stock TikTok

Instagram, YouTube, Reddit, podcasts en TikTok, daar halen jongeren hun informatie vaak vandaan. Er zijn inmiddels 1,2 miljard video’s met de hastag ‘investing’ op TikTok. ‘Stock TikTok’ wordt deze uithoek van het TikTok-universum ook wel genoemd. Influencers delen in flashy videos hun aandelentips.

Joaquim Moody (27) is trend analist bij TrendWatching. Ook zijn zoektocht in de financiële markten begon op sociale media. ‘Eerst ben ik op YouTube gaan zoeken, zoals onze generatie natuurlijk doet. Toen ben ik een hele sloot boeken gaan lezen. Nee, ik moet luisteren zeggen eigenlijk. Ik luister die boeken.’

Inmiddels maakt Moody ook zelf video’s op YouTube over dit onderwerp. Met zijn kanaal ‘Money met Joaquim’ wil hij beginnende beleggers op weg helpen door inzichten die hij tijdens zijn eigen zoektocht heeft opgedaan te delen. Maar, moet hij erbij zeggen, ‘de beste manier om iets echt begrijpen, is om het uit te leggen aan iemand anders. Bovendien vind ik het gewoon leuk om te doen.’

Robin van ’t Schip zit in verschillende online communities en op YouTube om aandelen te vinden. ‘Ook zit ik sinds kort op Twitter omdat veel grote beleggers zoals Chamath Palihapitiya daar actief op zijn en veel informatie delen.’

Er is nog relatief weinig onderzoek gedaan naar de effecten van deze manier van financiële informatie vergaren. Maar net zoals de nieuwscyclus steeds sneller is geworden door internet, lijkt alles op de beurs ook steeds sneller te gaan en extremere uitslagen naar boven en beneden te hebben.

Gamification

In Nederland is Robinhood niet actief, maar ook hier is de beurs steeds toegankelijker dankzij beleggingsapps. Qooore is een van de nieuwe apps. Het heeft meer weg van een videospel dan van een beleggingsapp. Kleurrijke en hypergestileerde vormgeving, met geanimeerde poppetjes op flitsende discovloeren, spatten van het scherm af. Je kan van aandeel naar aandeel swipen alsof het video’s op TikTok zijn. Tussendoor worden allerlei memes en andere internetgrappen gebruikt om informatie over aandelen als Facebook en Tesla te geven. Qooore maakt veel gebruik van verslavende Silicon Valley nudge-technieken en is daarmee volledig toegespitst op de jongere generaties.

Het is onderdeel van de gamification van de beurshandel die zich in rap tempo voltrekt. Online is een ecosysteem ontstaan van ‘beurs entertainment’.

De Amerikaanse internetberoemdheid David Portnoy, oprichter van mediabedrijf Barstool Sports met podcasts en blogs over popcultuur en sport, houdt zich inmiddels ook bezig met de beurs. ‘Wall Street-mensen houden er niet van – ze noemen het gelegaliseerd gokken,’ zei Portnoy tegen persbureau Bloomberg. Volgens Portnoy is daar niets mis mee. ‘Zoals sportweddenschappen entertainment zijn, zo is de aandelenmarkt dat ook.’

Loss porn

Veel mensen hebben geen videospel-achtige beleggingsapp nodig om een spelletje van de beurs te maken. Een chatforum als Reddit is al voldoende. En het kan weinigen ontgaan zijn dat het grote effecten kan hebben, zoals de bizarre koersstijging van het aandeel GameStop bewijst. Memes, yolo-kreten en halve-grappen op het Reddit-forum r/WallStreetBets (8,2 miljoen leden) hebben ervoor gezorgd dat het aandeel met meer dan 8000 procent is gestegen in een aantal maanden.

Door massale oproepen om aandelen en opties in het aandeel te kopen, hebben ‘degenerates’, zoals leden van het Redditforum zichzelf noemen, de koers omhoog gejaagd. Zo wilden ze de Wall Street hedgefondsen die inspeelden op een koersdaling op hun knieën dwingen. Het hedgefonds Melvin Capital heeft zo in enkele weken drie miljard dollar op hun GameStop posities verloren en had een bailout van concullega hedgefondsen van 2,75 miljard dollar nodig.

De beurs is een spelletje waar je samen met andere internetgebruikers aandelen omhoog kan jagen om Wall Street een hak te zetten – gewoon, voor de ‘lolz’.

De Reddittors posten screenshots van hun winsten. Een gebruiker, ‘u/DeepFuckingValue’ had een paar maanden geleden voor 50.000 dollar aan opties gekocht. Inmiddels zijn die tientallen miljoenen waard. Maar net zo makkelijk posten mensen hun tonnen aan verlies. Loss porn, verliesporno, wordt dat op het forum genoemd. Het lijkt het toppunt van gamification. De beurs is geen onderdeel van de financiële markten waar institutionele en particuliere beleggers op zoek gaan naar de efficiëntste inzet van hun kapitaal. Nee, de beurs is een spelletje waar je samen met andere internetgebruikers aandelen omhoog kan jagen om uit protest Wall Street een hak te zetten – gewoon, voor de ‘lolz’.

Negatieve rente

De spelfactor is in Nederland geen breed gedragen motivatie. De spaarrente van nul procent wel. De millennials die ik voor dit verhaal sprak, noemen − naast de immense koersdaling tijdens de eerste lockdown − de spaarrente als een belangrijke reden dat ze zijn gaan beleggen. Ruben Apuzzo (25) werkt bij een grote Nederlandse bank en is ook in de zomer van 2020 begonnen met beleggen. ‘Het werd voor mij steeds duidelijker dat ik mijn spaargeld ook kon inzetten om met indexfondsen met relatief weinig risico toch wat te verdienen.’ Voor Robin van ’t Schip was dat ook het geval. ‘Het voelde heerlijk dat mijn spaargeld zo toch ook meer werd.’

Ook volgens Esmond Berkhout, CEO van DeGiro, is de negatieve rente voor een groot deel verantwoordelijk is voor de grote toestroom nieuwkomers op de beurs.

Wat merken ze op de financiële markten van de jongeren? ‘In het algemeen zien we dat jongere klantgroepen een duidelijke beleggingsvoorkeur hebben voor aandelen, vaak van global brands,’ laat de woordvoerder van beleggersbank DeGiro per e-mail weten. Dat is vermoedelijk omdat ze vaak onervaren zijn en daarom maar kopen wat ze kennen, zoals aandelen Netflix en Microsoft. Daarnaast doen vooral futuristische aandelen het erg goed onder jongeren. De toestroom van jonge nieuwelingen zal hebben bijgedragen aan de koersexplosie van Tesla, in 2020 het meest verhandelde aandeel in zowel Nederland als Europa.

Ook speculatieve aandelen zijn populair. Robin van ’t Schip handelt onder andere in Tesla, diens concurrent NIO, internetbedrijf Square en ruimtevaartbedrijf Virgin Galactic. Allemaal aandelen die hard op en neer gaan. ‘Ik heb Virgin Galatic gekocht voor het rendement. Ik denk dat als ze in het eerste of tweede kwartaal een testvlucht maken, ik daar een mooi rendement op pak.’

‘Ik vind Tesla echt onbegrijpelijk. Ik zie zoveel manieren waarop dat fout kan gaan. Dat is precies het tegenovergestelde van wat ik wil doen.’

Van ’t Schip zit er voor de relatief korte termijn van drie jaar in. ‘Met de winst wil ik namelijk een gedeelte van mijn toekomstige huis financieren.’

Maar niet iedereen zoekt het risico op. Zo beleggen de meeste jongeren die ik spreek in indexfondsen, een mandje beleggingen waardoor je risico is gespreid. Joaquim Moody is zo’n voorzichtige belegger. ‘Ik vind Tesla echt onbegrijpelijk. Ik zie zoveel manieren waarop dat fout kan gaan. Dat is precies het tegenovergestelde van wat ik wil doen.’ Moody belegt voor de lange termijn: dertig, veertig jaar. ‘Ik wil niet afhankelijk zijn van pensioenpotten waar wel of niet genoeg geld in zit tegen de tijd dat ik met pensioen ga.’

Te duur

Meer mensen op de beurs betekent een grotere vraag. De toestroom van millennials zou goed bij kunnen dragen aan de recordhoogtes op de beurs gedurende het meest tumultueuze beursjaar in decennia. Moody ziet dat ook: ‘Ik heb minder dan de helft van het geld dat ik wil beleggen op dit moment in aandelen, omdat ik vind dat veel aandelen te duur zijn.’

De laatste grote vloedgolf particuliere beleggers was eind jaren negentig. Dat liep niet goed af. De internetzeepbel liep in drie jaar tijd leeg, waarbij sommige aandelen meer dan 95 procent in waarde kelderden.

Het mainstream gaan van aandelenhandel is in het verleden een signaal van een bubbel geweest. Dat was al zo in de negentiende eeuw, schrijven William Quinn en John Turner in Boom and Bust (2020). Ze hebben het dan over de democratisering van speculatie met de Great Railway Mania van halverwege de negentiende eeuw. Aandelen werden toen voor steeds meer mensen toegankelijk, wat sterk bijdroeg aan de speculatieve zeepbel van spoorwegaandelen. Dat leidde tot ‘misschien wel de grootste zeepbel in de geschiedenis’, aldus zakenblad The Economist.

‘Jeff Bezos vertelde dat zijn bedrijf tijdens de internetzeepbel van 100 naar 6 dollar zakte. Amazon staat nu, bijna twintig jaar later, op 3100 dollar.’

Toch denkt Robin van ’t Schip dat dat nu niet per se het geval hoeft te zijn. ‘Het is wel goed om te luisteren naar tegengeluiden. Alleen zie ik zelf geen reden om niet positief gestemd te zijn. Sommige situaties zijn uniek en ik denk dat wat we nu beleven uniek is. De coronapandemie is een unieke situatie. Daarnaast denk ik dat de wereldwijde lage rentestand ook een unieke aantrekkingskracht heeft op de aandelenbeurs en dat dit veel nieuwe beleggers naar de beurs trekt.’

Hij kijkt naar dalingen in zijn portfolio met het verhaal van Jeff Bezos, oprichter van Amazon, in het achterhoofd. ‘Die vertelde dat zijn bedrijf tijdens de internetzeepbel van 100 naar 6 dollar zakte terwijl er niks was veranderd aan zijn bedrijf. Amazon staat nu, bijna twintig jaar later, op 3100 dollar.’

Geen bubbel-territorium

Historicus Quinn zegt vanuit het uitgestorven universiteitsgebouw in Belfast eveneens te denken dat de beurs zich niet ontegenzeggelijk in bubbel-territorium bevindt. ‘Sinds de grootschalige opkoopprogramma’s van centrale banken in de nasleep van de 2008, roepen mensen al snel dat we in een gigantische bubbel zitten. Maar elf jaar geleden was een van de beste momenten in de geschiedenis om aandelen te kopen. Ik zou erg verbaasd zijn als nú een van de beste momenten is om dat te doen, maar ik zie niet dat een crash onontkoombaar is.’

Als er met rente niks valt te verdienen, stroomt het geld op zoek naar rendement naar aandelen.

Ook Robert Shiller, Nobelprijswinnaar in de economie en bekend vanwege zijn correcte voorspellingen van zeepbellen in het verleden, stelt dat het met de overwaardering van aandelen wel meevalt. Als je de negatieve rente op staatsleningen meeneemt, is er helemaal geen overwaardering, zo redeneert hij.

Persbureau Bloomberg is er minder gerust op. Elke week verschijnen artikelen over de immense beursbubbel. ‘Bubble Warnings Everywhere Just Keep Getting Louder’ luidt de kop boven een artikel op 29 januari.

Uiteindelijk is de rente de maatstaf der dingen voor de beurs. Als er met rente niks valt te verdienen, stroomt het geld op zoek naar rendement naar aandelen. Zo ook bij millennials. De heftige opleving sinds maart stoelt ook voor een groot deel op de aanname – of hoop – dat de wereldeconomie weer snel opengegooid kan worden.

Maar wat gebeurt er als de rente weer gaat stijgen? Of als de vaccinatieprogramma’s tegen obstakels oplopen, zoals met de botsing tussen de EU en AstraZeneca? Of als corona muteert op manieren waar de vaccins niet tegen werken?

We kunnen alleen maar hopen dat Robert Shiller het ook nu weer bij het rechte eind heeft.