Hoe de beurs plots een ideologisch strijdtoneel werd

‘Door de geschiedenis heen hebben revoluties en protestbewegingen zich door elkaar laten inspireren,’ schrijft onderzoeksjournalist Ryan Grim in We‘ve Got People. ‘De status quo lijkt onveranderlijk tot het moment dat deze wordt veranderd, en dan, plotseling, dienen geheel nieuwe mogelijkheden zich aan.’

Vorige week ging er een schokgolf door de financiële wereld. Reddit, het brutale en lollige internetforum, had Wall Street belegerd. ‘We aanschouwen niets minder dan de Franse Revolutie in financiën’, stelde prominente Wall Street-veteraan Anthony Scaramucci op Bloomberg Television over de bizarre gebeurtenissen rond het aandeel GameStop. Het proletariaat staat op om de machtsverhoudingen in financiën te veranderen. ‘De oude wereld kan maar beter uitkijken – the new world is here to stay,’ aldus Scaramucci.

Hebben we echt te maken met een fundamentele herordening van de machtsverhoudingen op Wall Street? Zijn de dagen van het ancien régime geteld?

short gaan

Wat er gebeurde: Wall Street-bonzen probeerden geld te verdienen door in te spelen op een faillissement van GameStop, een winkelketen in videospelletjes. Ze gingen short. Dat betekent dat je een aandeel dat je niet hebt, verkoopt door het van iemand te lenen. Als de koers lager is, koop je het aandeel weer en geef je het terug. Het verschil is je winst. Het risico van short gaan is dat als de koers om een of andere reden stijgt (waar ontelbaar veel willekeurige redenen voor kunnen zijn) je veel geld kan verliezen. Er zit in principe geen grens aan hoeveel een aandeel kan stijgen, dus zit ook niet aan hoeveel miljarden de lui van Wall Street in dit geval kunnen verliezen.

Er heerst een anti-establishment sfeer onder de Reddit-revolutionairen op het forum.

Op Reddit werd opgeroepen de koers van het aandeel omhoog te jagen door via de beleggingsapp Robinhood aandelen te kopen. Dat lukte: het aandeel steeg in korte tijd met 8000 procent. Uiteindelijk moest Melvin Capital, het hedgefonds met de grootste short-positie, zijn positie sluiten met een verlies van vierenhalf miljard dollar. Ze waren failliet gegaan als collega-hedgefondsen – zoals Citadel, onthoud die naam even – niet met een paar miljard hadden bijgesprongen.

Robinhood, wat een toepasselijke naam zou je denken. De alledaagse mens neemt het op tegen de rijken van Wall Street. Terwijl de Wall Streeters tot nu toe 70 miljard hebben verloren, verdienen jan en alleman miljoenen (Redditors delen screenshots van hun portfolio. Een daarvan heeft 50.000 dollar in ruim 22 miljoen omgetoverd). Take from the rich, give to the poor – dat deed Robin Hood toch ook?

Rebellie

Er heerst een anti-establishment sfeer onder de Reddit-revolutionairen op het forum. ‘Waging war against the suits.’ Memes over The Dark Knight en The Matrix vliegen in het rond. Reddit versus Wall Street. ‘Ik ben negentien en verdien het minimumloon. Maar ik smijt al mijn geld in dit gevecht voor de goede zaak,’ zegt gebruiker u/plaguepet. ‘Als ik alles kwijt raak, begin ik gewoon opnieuw.’

Het is op het forum te merken dat mensen nog steeds pissig zijn over hoe financiële instellingen de wereldeconomie de afgrond in sleurden in 2008 zonder enige repercussies. Met Occupy Wall Street probeerden ze Wall Street verantwoording af te laten leggen voor hun acties. Laten we het democratisch oplossen, riepen ze vanuit hun idealistische tentenkampen. Het bleef stil. De politie werd erop afgestuurd om ze in elkaar te slaan en te arresteren.

If you can’t beat ‘them, join them, moeten ze toen gedacht hebben. 

stierlijke verveling

Apps als Robinhood, waarmee iedereen met een telefoon en een klein beetje geld toegang heeft tot de beurs, gecombineerd met de stierlijke verveling van miljoenen thuiszitters en een online dorpsplein waar de massa hun krachten kan bundelen: de perfecte storm vormde zich. Zo kon een groep internetgebruikers een financiële rebellie – die jaren in de maak was – veroorzaken, en Wall Street miljardairs laten lijden door hun beursspelletje in een meme te veranderen.

Maar de lol bleek van korte duur. Robinhood had aan het eind van de week het kopen van de meme-aandelen, zoals GameStop, AMC en BlackBerry, stopgezet. Je kon deze aandelen alleen nog maar in de verkoop zetten. Dat kunnen en mogen ze blijkbaar doen.

Op de subReddit waar de Wall Street-rebellie begon, r/WallStreetBets (r/WSB), zijn de connecties alweer gelegd. Robinhood is een gratis app voor gebruikers. Hun verdienmodel leunt dan ook voor een groot deel op de inkomsten van hun andere klanten, flitshandel-firma’s. Bij flitshandel maken bedrijven gebruik van de snelste en kortste internetkabels en geavanceerde algoritmes om aandelen snel te kopen en verkopen, voordat echte beleggers de virtuele beursvloer bereiken. Ze kruipen in feite systematisch voor op de beurs. Per order verdienen ze vrij weinig. Maar omdat ze extreem veel orders verwerken, verdienen ze uiteindelijk toch veel geld.

Citadel verdient hier ook aan. Het hedgefonds betaalt Robinhood om als eerste toegang te krijgen tot de orderstroom van Robinhoods miljoenen losse orders van kleine beleggers. ‘Payment for order flow’, betaling voor orderstroom, wordt dat genoemd. En nu zou RobinHood – ‘democratizing finance for all’ – dus gezwicht zijn voor die laatste klant.

Het is de vraag voor hoe lang. r/WSB is van 1 miljoen naar 7,7 miljoen degenerates (zoals ze zichzelf noemen) gegroeid in een paar weken tijd. Er zijn nog duizenden andere kleine aandelen op de beurs waar de kleine beleggers grote bewegingen kunnen veroorzaken als ze zich daar samen toe zetten. Bovendien zijn er nog meer dan genoeg andere beleggingsapps en -banken waar de Redditors naar over kunnen stappen.

Bovendien was het effect van de actie van het Amerikaanse Robinhood van korte duur, want Redditors van over de hele wereld mengden zich in de strijd. ‘Geschiedenis werd geschreven vandaag,’ schreef u/landmanpgh. ‘Een noodsignaal dat de hele wereld over ging zal worden herinnerd als het belangrijkste moment in de geschiedenis van het internet. Together you absolutely obliterated the opposing force.’

Occupy Wall Street 2.0

Soms, héél soms, lijkt er iets van rechtvaardigheid te zijn in de wereld. Zo voelt het nu. Nu wordt Wall Street een poot uitgedraaid, en niet andersom. Al is het hoogstwaarschijnlijk een tijdelijk gevoel. Het kan zomaar gebeuren dat over een poosje Wall Street zijn politieke vrienden heeft gebeld en de regels van het spelletje zo zijn aangepast dat de beurs enkel weer voor Wall Street een casino is en niet meer voor Main Street. En er zijn ook alweer berichten dat hedgefondsen inspelen op de gebeurtenissen en mee surfen op de golven van de Reddit-beleggers. Waar het ene deel van Wall Street wordt aangevallen, lijkt het andere deel behendig te profiteren van het internet-offensief.

Dicht op een gebeurtenis wordt snel door commentatoren geroepen dat het van immense historische proporties is.

Maar misschien is dit te cynisch. Wat als de door technologie en internet veroorzaakte democratisering wel tot permanente verandering leidt? Een soort Occupy Wall Street 2.0 – maar nu waar de macht écht zit: in het financieel systeem. De 99 procent die zich niet organiseert in een stadsparkje, maar op het territorium van de 1 procent: de virtuele beursvloer.

Deze sociale beweging heeft Wall Street reële angst ingeboezemd. De Redditors hebben laten zien wat mensen kunnen doen als ze hun krachten bundelen. Elk aandeel kan de volgende zijn. Ze kunnen zelfs weer een totaal nieuwe strategie uitproberen. Niets of niemand is veilig. De beurs is onvoorspelbaar geworden. Oude spelregels zijn het raam uitgegooid.

Campbell Harvey, hoogleraar economie aan Duke University, benadrukte in een interview met Slate de blijvende verandering die van deze episode kan komen. Kleine beleggers hebben het al decennia, zo niet eeuwen, af moeten leggen tegen de professionals. Maar technologie en internet decentraliseren de financiële wereld en laten mensen samenkomen. In je eentje kun je Wall Street geen hoofdpijn bezorgen. Duizenden samen is een heel ander verhaal. ‘The playing field becomes much more level,’ zegt Harvey. ‘I think it’s a big mistake to brush off the influence of the retail investor. A big mistake.’

Keerpunten

Dicht op een gebeurtenis wordt snel door commentatoren geroepen dat het van immense historische proporties is. Dat we te maken hebben met een keerpunt. Maar hoeveel keerpunten kan de geschiedenis hebben?

De Franse Revolutie kon alleen maar slagen omdat een deel van de adel overstag ging.

Kijk naar de Arabische Lente. Die zou een nieuw tijdperk van radicale democratisering in veel landen teweeg brengen. Nu zijn er in sommige landen leiders omver geworpen en in andere hervormingen doorgevoerd. Maar nergens lijkt de belofte van fundamentele democratische verandering te zijn ingelost. Hetzelfde geldt voor de woede van sociale bewegingen in de nasleep van de financiële crisis van 2008. Mensen pikten het niet langer. Er moest en zou iets veranderen. Ruim tien jaar later lijkt daar weinig van terecht gekomen, constateren economen, waaronder Ann Pettifor: ‘De lessen zijn niet geleerd. Dus, nee, de wereld is niet veiliger,’ concludeerde ze in The Guardian tien jaar na dato.

De Franse Revolutie kon alleen maar slagen omdat een deel van de adel overstag ging. Omdat ze aan de juiste kant van de geschiedenis wilden staan, of omdat ze hun kans schoon zagen om hun adellijke vijanden uit de weg te ruimen.

Politiek uiteenlopende figuren als Tesla-oprichter Elon Musk en Amerikaans politicus Alexandria Ocasio-Cortez – de een libertariër, de ander democratisch socialist – komen nu onverwachts samen in hun roep om structurele verandering.

Hoe de gebeurtenissen de boeken in zullen gaan, hangt af van het verdere verloop en de respons van regelgevers, toezichthouders en politici. Die staan nu voor de keuze: worden grote beleggers in bescherming genomen of worden financiële regels dit keer in het voordeel van de kleine beleggers herschreven? Terug naar de status quo of structurele verandering?

Groei voltrekt zich nooit lineair, altijd met horten en stoten. Twee stappen vooruit, een stap achteruit – en soms drie. Maar de geest is uit de fles. De Reddit-revolutie is slechtst de zoveelste groeispurt (klein of groot, tijd zal het zeggen) in het langzame en volatiele proces van democratisering van zowel politiek als economie. In de groeiende bewustwording van de kracht in aantallen.