Interview Freek en André
&#8216;Harstikke goeie twitters elke avond!&#8217; zegt André van Duin. Hij staat in het Amsterdamse DeLaMar Theater met zijn show getiteld Ja hoor, daar is ie weer… Freek de Jonge beaamt: &#8216;Goeie twitters, dat is belangrijk.&#8217; Oude generatie, nieuw medium. De terminologie is nog niet helemaal up-to-date, maar dat geeft niet. Dit zijn twee harde werkers. Treffen zij elkaar, dan gaat het over dat werk. Door Twitter weet elke artiest tegenwoordig direct na afloop van een optreden of het publiek het geslaagd vond en het publiek van morgen leest mee. Dat snappen zij uitstekend. Ook de traditionele pers schreef positief over de nieuwe show. Van Duin: &#8216;NRC Handelsblad, vier sterren!&#8217; De Jonge: &#8216;Jammer dat jouw publiek geen kranten leest.&#8217;
Verder vangen zij elkaar weinig vliegen af in het eerste gezamenlijke interview uit hun carrière. Ze willen liever over hun vak praten, horen van de ander hoe die &#8216;t doet, en waarom. De omhelzing waarmee ze elkaar begroeten is een voorbeeld van theorie die praktijk wordt. De theorie is dat we in tijden leven waarin grenzen vervagen, oude criteria niet meer gelden en cultuur gefragmenteerd raakt. De praktijk is dat deze twee collega&#8217;s elk één uiterste van het komische spectrum vertegenwoordigen: onbekommerd lachen versus degelijk engagement. Tien jaar geleden zouden ze er niet over hebben gepeinsd om samen gezien te worden. Nu herkennen ze elkaar in hun vakmanschap. Al het andere is flauwekul.
Freek de Jonge: &#8216;Als André mij vraagt om mee te kijken naar de show die hij in elkaar aan het zetten is, zie ik bepaalde grappen die voor mij niet hoeven. Maar wat geeft dat?&#8217; André van Duin: &#8216;Freek heeft hele stukken waarvan ik denk: waar gaat dit in hemelsnaam over! Maar het volgende moment is het dan weer heel geestig en goed.&#8217;
Variété
Freek de Jonge (67) verschilt in het dagelijks leven weinig van de Freek de Jonge op het podium. Hij komt niet binnen, hij komt op. Zijn jasje en felgekleurde stropdas zijn zeker geen afdragertjes van een oude theatershow, maar zouden daarin ook niet hebben misstaan. Hij is druk, met fladderende armen en een loopje alsof hij steeds bang is dat de hemel op zijn hoofd zal vallen. Alles aan hem vraagt aandacht.
André van Duin (63) heeft zelf niets gemeen met zijn typetjes. Hij is kalm, zijn bewegingen zijn bescheiden. Eigenlijk is er aan zijn verschijning niets wat speciaal aandacht vraagt. Waardoor het des te vreemder lijkt dat hij al bijna vijftig jaar in de meest krankzinnige gedaanten de massa aan het lachen maakt.
De Jonge, zelf door velen als voorbeeld erkend, heeft een vrolijke eerbied voor Van Duins anciënniteit in het vak. Dat komt vooral doordat Van Duin het echte variété nog heeft gedaan, avondvullende programma&#8217;s met een keur aan artiesten uit verschillende disciplines. De Jonge peutert de ene na de andere anekdote bij hem los. &#8216;Het Cocktail Trio, die waren waanzinnig populair, maar konden elkaar niet uitstaan. Ze hadden soms wel vier schnabbels op een dag, maar ze weigerden pertinent om samen in één auto te zitten. Dan scheurden ze zo met drie auto&#8217;s door het land.&#8217;
Zo blij als een kind
Het interview vindt plaats in het DeLaMar Theater in Amsterdam, het legendarische theater dat door Joop van den Ende geheel opnieuw is opgebouwd. Het oude theater (onder de naam: Nieuwe DeLaMar) was een thuishaven voor Freek de Jonge. Nu staat André van Duin hier drie maanden lang.
Ze zitten nog niet of Freek de Jonge neemt de leiding in het gesprek. &#8216;Heb jij nou straks nog de zenuwen als je in de coulissen staat voordat je op moet?&#8217; Het antwoord is een onbevangen &#8216;Jazeker, elke avond opnieuw.&#8217;
Waarna Van Duin vertelt over een ontdekking die hij heeft gedaan na vijfenveertig jaar theater. &#8216;Bij deze show speelt het orkest voordat we beginnen, terwijl het doek nog dicht is, een vrolijk liedje. En wat denk je, vanaf de eerste maat zit de hele zaal mee te klappen. Dan gaat het doek open, hoef je niks meer te doen, is het meteen gezellig.&#8217; Hij kijkt zo blij als een kind dat heeft ontdekt dat je met een schakelaar de lamp kan aandoen.
De Jonge vertelt grijnzend dat ook hij zijn publiek op een vrolijk liedje trakteert aan het begin van de avond. Maar dan anders. Hij zet het onweerstaanbare &#8216;Leven na de dood&#8217; in, maar zodra het publiek gaat meezingen, stopt hij de muziek. &#8216;En dan roep ik: doe dat nou níét, dat vind ik zó vervelend.&#8217;
Wie van jullie zei vijfendertig jaar geleden tegen Vrij Nederland: &#8216;Als je niet ernstig bent, kan je het nooit lang volhouden. Dan ken je de waarde niet van de humor.&#8217;
Unisono klinkt het uit twee kelen: &#8216;Ik hoor het mezelf nog zeggen.&#8217;
Het was Van Duin. Hij staat er nog steeds achter. &#8216;Je zit met die moppen en daar kan je op een gegeven moment zelf niet meer om lachen. Maar je moet er wel de humor van blijven inzien. Alleen als je er serieus mee bezig bent en op het goeie moment dit zegt en dan dat, wordt er &#8216;s avonds weer om gelachen. Dan is de humor een serieuze puzzel geworden.&#8217;
De Jonge: &#8216;Maar toch ook in de zin dat een grap leuker is als er een beetje ernst bij is. Dat de grap de bevrijding is uit een ernstige situatie.&#8217;
Van Duin: &#8216;Nee, dat heb ik toch niet hoor. Ik doe nooit iets met de hedendaagse zorgen van het land. Om de simpele reden dat mijn shows eindeloos worden herhaald op de televisie en dan is iedereen die actualiteit al lang weer vergeten.&#8217;
De Jonge: &#8216;Ik zou jou zo graag eens in een ontroerende rol willen zien. Denk aan Johnny Kraaikamp senior&#8217; (aan wie Van Duin nu in zijn show een hommage brengt, PvdB).
Van Duin, dromerig: &#8216;Ja, zoals in De Sunshine Boys. Dat was fantastisch.&#8217; (De Sunshine Boys is een toneelstuk van Neil Simon over een komisch duo op leeftijd. De twee kunnen elkaar, net als het Cocktail Trio, buiten het theater niet luchten of zien. Kraaikamp sr. speelde in 1993 in de Nederlandse versie van het stuk, onder regie van Berend Boudewijn.)
De Jonge: &#8216;Maar heb jij die ambitie dan helemaal niet?&#8217;
Van Duin: &#8216;Ik vind mezelf nog te jong daarvoor. Kraaikamp had een doorleefde kop, en daar geloofde ik ook in, maar dan kijk ik in de spiegel… ik ben nog niet zo&#8217;n ouwe komiek van wie de mensen meteen denken: die heeft veel meegemaakt.&#8217;
De Jonge: &#8216;Heb je ooit overwogen om helemaal alleen op het toneel te gaan staan?&#8217;
Van Duin: &#8216;Nee, dat lijkt me zo ongezellig. Ik hoor net van Arjan Ederveen dat hij honderd voorstellingen gaat doen, alleen met z&#8217;n hond! Dat lijkt me vreselijk. Ik vind het prettig om op de bühne een klankbord te hebben. Als het publiek niet zo meewerkt heb je het samen nog gezellig. Als je alleen bent, dan ben je veroordeeld tot die mensen.&#8217;
De Jonge: &#8216;Jij bent natuurlijk uit het variété gekomen…&#8217;
Van Duin: &#8216;De schnabbeltoer, ja dat was echt gezellig. Dan had je een dansnummer en een goochelnummer en een buikspreker en dat zat allemaal in één kleedkamer. Met een conferencier als grote regelaar die maar moest zorgen dat iedereen op het goeie moment binnen was. Want iedereen had ook weer ergens anders wat te doen. Jan Blazer heeft wel eens anderhalf uur op mij staan wachten op het podium. Moppen moppen moppen, hij moest blijven praten.&#8217;
Sombere gedachten
Ze kennen elkaar persoonlijk sinds een jaar of twee. Elkaars werk volgen ze al zo lang als ze bezig zijn. Ook dat is een onderdeel van het vakmanschap.
Van Duin vertelt dat hij tijdens het maken van een nieuwe show altijd &#8216;heel sombere gedachten&#8217; heeft dat niemand het leuk zal vinden. Daarom nodigt hij mensen van binnen en buiten het vak uit om in een vroeg stadium reacties te geven.
In het &#8216;oeuvreboek&#8217; Kijk dat is Freek staat dat jullie afgelopen zomer samen in Freeks huis in Frankrijk aan een van Andrés acts hebben gewerkt.
Verbaasde blikken.
De Jonge: &#8216;Staat dat erin?&#8217;
Van Duin: &#8216;Tjee, zo&#8217;n mooi boek Freek en dan meteen al een fout.&#8217;
De Jonge: &#8216;We zijn wel bij elkaar thuis geweest, maar niet daar in Frankrijk.&#8217;
Van Duin: &#8216;Zonde hoor… &#8216;t is een gebonden boek toch?&#8217;
In Ja hoor daar is ie weer zit een act over het afgesneden oor van Vincent van Gogh. Van Duin constateert elke avond dat het publiek er niet om lacht. Hij begrijpt het niet, de act is naar zijn mening geslaagd. &#8216;Vanavond ga ik een ander pak aantrekken bij die act, het moet aan dat pak liggen.&#8217;
De Jonge: &#8216;Ik denk dat het is omdat je de grap niet goed inleidt. Dat verhaal van het oor van Van Gogh is volgens mij bij de helft van jouw publiek niet bekend.&#8217;
Van Duin: &#8216;Maar ik leg het toch uit in die scène?&#8217;
De Jonge: &#8216;Ja, maar dan moeten ze dat allemaal nog verwerken terwijl jij al met je grap bezig bent. Terwijl als je dat van tevoren al hebt verteld, of je hebt het Ron Brandsteder (Van Duins &#8216;aangever&#8217; in de show, samen met Anne-Marie Jung, PvdB) laten aankondigen, dan kan het publiek erop anticiperen.&#8217;
Van Duin: &#8216;Ik zal het vanavond eens vragen aan de zaal: kent u Vincent van Gogh?&#8217;
De Jonge voorspelt de reacties: &#8216;Die was toch vermoord? Wat, een oor? Dat was toch de Mona Lisa, met dat oor?&#8217;
Van Duin: &#8216;Ja, misschien heb ik de lat daar te hoog gelegd.&#8217;
De lach
Zoals zeilers over de wind praten of jagers over het wild, zo praten De Jonge en Van Duin over &#8216;de lach&#8217;.
Van Duin: &#8216;Het oude Luxor Theater in Rotterdam, daar zit de grootste lach in. Nergens wordt harder gelachen dan daar.&#8217;
Bestaat er een architectuur van de lach? Of ligt het gewoon aan het publiek dat er komt?
Van Duin: &#8216;Toen ik nog op de schnabbeltour zat, had je in Rotterdam twee feestzalen: Lommerrijk en Palace. In de Palace ging steevast het dak eraf, echt knallen. Lommerrijk, precies hetzelfde soort zaal, maar daar ging iedereen altijd de zeik in. In Amsterdam had je Kras, altijd knallen knallen knallen. En je had de Marcanti: absolute stilte. Dat moet aan het gebouw liggen.&#8217;
De Jonge: &#8216;De ellende is, als er niet wordt gelachen, ga je tempo maken, om maar zo snel mogelijk bij de volgende grap te zijn. Daarmee duw je alle volgende lachen ook weg, omdat de grappen niet gelanceerd zijn. Je moet een stationair lopende zaal hebben voordat je gas kunt geven. Voor mij ligt dat iets anders dan voor jou, ik wil de motor ook nog wel eens helemaal afzetten. Maar jij hebt een stationair lopende zaal nodig.&#8217;
Van Duin: &#8216;Wat ook raar is, in Heerlen lachen ze goed, ga je naar Sittard, lachen ze niet. Bij niemand. En waar het aan ligt? In België is het weer anders. Daar lacht bijna niemand, doodstille zaal. Maar na afloop hoor je ze tegen mekaar: &#8220;Allee da was lachen, goh wa hebben wij gelachen.&#8221;&#8216;
De Jonge: &#8216;De lach zit in de zaal. Hij moet eerst naar achteren, en dan op een bepaalde manier terugkomen.&#8217;
Van Duin: &#8216;In Luxor zit inderdaad zo&#8217;n rollende lach. Hier in DeLaMar minder, omdat de zaal veel korter is, het publiek zit hier hoog en dichtbij. Maar het is toch een lekkere lach hier.&#8217;
De Jonge: &#8216;Je was al drie jaar uit het theater, maar heb je nu wel weer zin?&#8217;
Van Duin: &#8216;Ja, dat is toch wel weer leuk. Maar Joop is alweer met de volgende show bezig. Terwijl de premièrebloemen nog overeind staan bij mij thuis. Even rustig aan, denk ik dan.&#8217;
Samen uniek
Het woord is gevallen: rustiger aan doen. Van Duin staat sinds zijn zestiende in het theater. Dat is zevenenveertig jaar geleden. De Jonge begon een paar jaar later, maar veel scheelt het niet. Dan mag je gaan nadenken over rustiger aan doen.
Van Duin: &#8216;Ik wil niet meer alles tegelijk, maar je moet altijd een reden hebben om op te staan.&#8217;
Freek de Jonge is niet bang voor ouder worden want: &#8216;Ik ben het al.&#8217; Maar toch.
&#8216;In dat opzicht zijn we samen uniek. Er zijn maar heel weinig mensen die het zo lang volhouden, op niveau en met volle zalen.&#8217;
Zouden jullie ooit iets samen kunnen maken?
Van Duin: &#8216;Twee komieken in de piste, dat is doodnormaal eigenlijk.&#8217;
De Jonge: &#8216;Je zou een formule moeten vinden. Het aangever en afmaker zijn zou elkaar moeten afwisselen.&#8217;
Van Duin: &#8216;Het zou niet een kwestie van aangeven en afmaken moeten zijn. Het moet anders. In De Sunshine Boys zijn de twee rollen gelijkwaardig. Maar ik ben wel benieuwd wat voor publiek je dan krijgt.&#8217;
Dat publiek, daar zorgt Joop wel voor.
De Jonge: &#8216;Het zou zoiets moeten zijn als het oude Snip en Snapwerk.&#8217;
Van Duin: &#8216;Precies!&#8217;
De Jonge: &#8216;Want jij kan natuurlijk Domme August spelen. Dat is voor mij moeilijker. Ik zal de slimme moeten zijn.&#8217;
&#8216;Hoe vaak is er al niet geprobeerd om Wachten op Godot door twee komieken te laten spelen?&#8217; memoreert de een. &#8216;Je moet altijd alle mogelijkheden openhouden,&#8217; peinst de ander. Hier wordt ernstig over humor gepraat.
Net als tussen jong geliefden gaat de flirt gepaard met afstoting. &#8216;Tien jaar geleden had jij nog niet aan zoiets moeten denken, waarschijnlijk,&#8217; probeert Freek. Als Van Duin hem niet tegenspreekt, voegt hij er zelfverzekerd aan toe: &#8216;En ik ook niet.&#8217; Korte stilte. De Sunshine Boys komt weer ter sprake. De een: &#8216;Misschien moeten we nog vijf jaar wachten.&#8217; De ander: &#8216;We hebben het er al eerder over gehad, natuurlijk.&#8217;
Joop van den Ende, hoort u dat!
›vn.nl/mediagids voor meer over André van Duin en Freek de Jonge

Pieter van den Blink

‘Humor is een serieuze puzzel’

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips