Hoe juist banen de achilleshiel van Asscher worden

Goed, zo dramatisch als in Frankrijk, waar onder socialistisch bewind de werkloosheid tot boven de tien procent is opgelopen, is de situatie in Nederland niet. Ook steken we gunstig af bij Spanje en Griekenland. Toch is het pijnlijk als premier Rutte in Buitenhof moet erkennen dat hoewel de economische groei en de koopkracht inmiddels weer langzaam stijgen, de werkloosheid maar niet naar beneden wil. Pijnlijk vooral voor de PvdA die haar kiezers bij monde van Diederik Samsom, Jeroen Dijsselbloem en Lodewijk Asscher drie jaar lang heeft voorgehouden dat na het zuur het zoet zou komen.

Maar liefst honderdvijftigduizend jongeren zoeken nog steeds vergeefs naar een baan en het aantal senioren dat thuis zit met een WW-uitkering is sinds 2010 verdubbeld. Het zou te gemakkelijk zijn de schuld daarvan exclusief aan de regering te geven. De automatisering en digitalisering zijn sneller opgerukt dan verwacht, waardoor veel banen in de industrie maar ook in het bank- en verzekeringswezen zijn verdwenen. Maar dat de werkloosheid blijft steken op zo’n hoog niveau is ook zeker te wijten aan een aantal keuzes die de verantwoordelijke minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bewust maakte.

De minister wilde absoluut niet de geschiedenis ingaan als ouderwetse sociaal-democraat in de traditie van Joop den Uyl en Ad Melkert, blijkt uit een reconstructie van zijn werkgelegenheidsbeleid in Vrij Nederland deze week. En dat betekende dat hij in ieder geval niet – zoals zijn voorgangers – de indruk wilde wekken dat je vanuit Den Haag banen kon scheppen. Daarom gaf hij de voorkeur aan nauwe samenwerking met gemeenten, regionale samenwerkingsverbanden en vooral de sociale partners. ‘Ik wil mensen écht aan het werk krijgen. Dat kan alleen samen met werkgevers en werknemers,’ zei Asscher een paar maanden na zijn aantreden als minister. Maar door zoveel verwachtingen te koesteren van VNO-NCW, MKB Nederland, FNV, CNV en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft de voormalige wethouder van Amsterdam zich wel veel ellende op de hals gehaald.

Er ontstond een onontwarbare kluwen van arbeidsregio’s, werkbedrijven, werkkamers, sectororganen en andere overlegstructuren. En die leidden in veel gevallen vooral tot een machtsstrijd tussen de sociale partners en de lagere overheden.

In Vrij Nederland vertelt wethouder Patrick Welman van Enschede over de ruzie die ontstond tussen werkgevers, vakbonden en gemeenten binnen de zogenaamde Werkkamer. Dit overlegorgaan was ingesteld om gezamenlijk 125.000 arbeidsgehandicapten aan een reguliere baan te helpen. Welman is voorzitter van die Werkkamer. Het probleem: werkgevers en werknemers hadden in 2013 afgesproken om voorrang aan Wajongers en mensen uit sociale werkplaatsen te geven, maar de gemeenten vonden dat daarbij de belangen van andere langdurig werklozen werden verwaarloosd. De twee kampen kwamen terecht in een impasse die tot op de dag van vandaag voortduurt. In de regio vechten sociale diensten, werkbedrijven en het UWV elkaar de tent uit.

Tegengevallen is ook het resultaat van de ‘sectorplannen’ (arbeidsmarktplannen om kwakkelende branches als de bouw en de metaalindustrie te steunen) waarvoor Asscher 600 miljoen euro beschikbaar stelde. Meer dan 185.000 mensen werden door de maatregelen in die plannen ‘geraakt’, meldde de minister vol trots aan de Kamer. Maar dat blijkt een wel heel ruime interpretatie te zijn. In werkelijkheid hebben de plannen maar 17.000 tijdelijke leerwerkplaatsen en slechts 2000 volwaardige banen opgeleverd. Geen indrukwekkende cijfers.

Bij de vorming van Rutte-II wilde Lodewijk Asscher per se geen minister van Financiën worden. Zijn hart ging uit naar Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Daar kon hij immers echt iets aan de ‘problemen van concrete mensen’ doen, zo vertelde hij in een profiel in VN afgelopen najaar. Maar nu hoge werkloosheid onder zijn bewind maar hardnekkig blijft aanhouden, dreigt juist die portefeuille de achilleshiel van de golden wonderboy van de PvdA te worden.