Film / De romantische komedie
Voor liefdesfilms geldt hetzelfde als voor elke film: wat werkt op het bioscoopscherm werkt niet per definitie in de echte wereld en andersom. Een film die &#8216;klopt&#8217; bevat vaak een wereld die in overeenstemming is met een soort aangeboren rechtvaardigheidsgevoel. Een wereld waar elk mens zijn tegenpool heeft, waarin het goed overwint op het kwaad. Een wereld waarin goed gedrag beloond wordt en slecht gedrag gestraft. Wie goed doet, goed ontmoet. Boontje komt om zijn loontje. Toeval bestaat niet.
In een romantische komedie voldoet de wereld opvallend vaak aan de volgende regels: 1. Het hoogste van alles is ware liefde; 2. Ware liefde maakt zich kenbaar als een soort goddelijke openbaring; 3. Ware liefde is voelbaar over grote afstanden en zelfs tijd (&#8216;I came across time for you&#8217;, Arnold Schwarzenegger, Terminator); 4. Er is maar één iemand op de aarde bij wie je ware liefde voelt; 5. Ware liefde bestaat bij jonge mensen; 6. Ware liefde bestaat bij heel oude mensen; 7. Ware liefde verbleekt bij mensen tussen de veertig en de zestig, zeker als ze getrouwd zijn en kinderen hebben; 8. Twee mensen die écht van elkaar houden zullen uiteindelijk bij elkaar komen; 9. Als je geen geliefde hebt, ben je ongelukkig, voel je een innerlijke leegte en komt je verborgen talent niet tot wasdom; 10. Als je de ware liefde herkent, moet je alles opgeven, je huidige relatie verbreken, desnoods naar de andere kant van de wereld vliegen en het doelwit van je liefde lastigvallen tot hij of zij zich gewonnen geeft. Als het even kan, moet je je ten overstaan van een vol stadion belachelijk maken en je liefde betuigen.
Een goed voorbeeld van een film met een overdreven liefdesmythologie is Sleepless in Seattle met Tom Hanks en Meg Ryan. Tom Hanks speelt een verdrietige weduwnaar die zich afvraagt of hij ooit weer ware liefde zal kennen. Hij vertelt het verhaal in het nachtelijke radioprogramma &#8216;Sleepless in Seattle&#8217;. Toevallig luistert Annie (Meg Ryan) naar dat verhaal en ze wordt geraakt door de stem en het verhaal van deze man. Ze geeft hardop antwoord op een vraag van de interviewer. Hetzelfde antwoord als Tom Hanks op de radio geeft. Dat kan geen toeval zijn! Het is een teken! Annie besluit werk te maken van deze man, en naar de andere kant van Amerika te reizen op zoek naar een man die ze niet kent en die ze nog nooit gezien heeft. In de gewone wereld is dit waarschijnlijk niet zo&#8217;n goed idee. In de wereld van de romantische komedie is dit het enige juiste om te doen.
Zwangere zeeleeuw
Omdat de wereld van de romantische film in harmonie is met een menselijk onderbuikgevoel, zijn er weinig verhalen die makkelijker op gang komen dan een romantische komedie. Laat op een groot bioscoopscherm een jongeman in een lege treincoupé zitten en laat in het volgende shot een jonge vrouw binnenkomen die aan de andere kant van het gangpad gaat zitten, en het wordt stil in de bioscoop. Wat gaat er gebeuren? Gaan ze met elkaar praten? Er moet wel iets gebeuren tussen die twee, anders zouden ze niet allebei in die coupé gaan zitten. In ieders hoofd begin al dan niet onbewust een innerlijke Gilles de la Tourette-papagaai te kraaien: &#8216;Zoe-nen&#8230; Zoe-nen.&#8217; Het effect is het sterkst als het grootste deel van het publiek zich op de een of andere manier kan identificeren met de hoofdpersonen. Dat betekent dat de jongeman geen alfamannetje is. Geen superhert met een megagewei. De hoofdpersoon van een romantische komedie is eerder een tobbend hert dat geen zin heeft in een territorium. Denk aan een onbeholpen quasi-stotterende Hugh Grant met een bril op. Ook een onbetrouwbare grappenmaker met een gouden hart blijkt te werken, zoals Adam Sandler in de film 50 First Dates. Hij woont op Hawaii, waar hij elk weekend onder valse voorwendselen een vrouwelijke toerist het bed in praat. Maar de kijker ontdekt al snel dat hij eigenlijk heel betrouwbaar is omdat hij zich doordeweeks liefdevol ontfermt over een zwangere zeeleeuw.
Van de introductie van de jonge vrouw hoeft meestal minder werk gemaakt te worden. Een meisje dat er leuk uitziet is voldoende. Ze moet niet al te grote borsten hebben, niet te slank zijn, niet te dik. Niet te lelijk, maar ook zeker niet te mooi. The girl next door. Een onopvallend meisje dat &#8216;iets in de reclame doet&#8217; is perfect.
Dat de twee mensen niet toevallig samen in het verhaal zitten, maar voor elkaar gemaakt zijn, spreekt eigenlijk al voor zichzelf, maar wordt meestal extra aangezet. Ze zitten hetzelfde boek te lezen! Ze luisteren naar hetzelfde droefgeestige nummer op de iPod! Dat kan geen toeval zijn! Dit is het lot dat spreekt.
Om een liefdesverhaal op te rekken naar negentig minuten, hoeven er alleen nog maar obstakels tussen de jongeman en de jonge vrouw neergelegd te worden. De man stinkt naar vis, de vrouw heeft geen korte termijngeheugen, de man is een geest, de vrouw is op weg naar het vliegveld om in Australië een nieuw leven te beginnen of ze is net uit een tijdmachine gestapt en moet weer terug naar de toekomst. Veelgehoorde kritiek op romantische komedies is dat ze een voorspelbare structuur hebben. En dat is ook zo. Maar is voorspelbaarheid slecht? Je neemt het een oude blueszanger ook niet kwalijk dat hij steeds weer terugvalt op hetzelfde akkoordenschemaatje. Het werkt! Het appelleert aan iets in ons gemeenschappelijks onderbewuste. Groundhog Day heeft een afgezaagde structuur maar is toch origineel, omdat Bill Murray dezelfde dag eindeloos over mag doen om zijn Andie MacDowell voor zich te winnen. The Graduate heeft dezelfde clichéopbouw als elke flauwe romantische komedie, maar is moeilijk een afgezaagde film te noemen.
Allergisch voor noten
Toch is er wel degelijk iets verontrustends aan de wereld van de romantische komedie. En misschien wel aan ieder kloppend verhaal. Een wereld waar de dingen gaan zoals ze horen te gaan heeft een schaduwkant. In zo&#8217;n wereld moeten mensen met pech iets verkeerds gedaan hebben. Mensen die ziek zijn, hebben dat aan zichzelf te danken.
In Sleepless In Seattle heeft Annie (Meg Ryan) aan het begin van de film een verloofde die allergisch is voor noten. Verder is er weinig mis met hem. Maar in de wereld van de romantische komedie is dit genoeg informatie. Als je allergisch voor noten bent, deugt er iets niet. Misschien dat je in een vorige leven iets uitgespookt hebt, maar het is niet pluis. Hij wordt dan ook meedogenloos aan de kant geschoven voor Tom Hanks.
Op dezelfde manier hebben mensen die niet gelukkig in de liefde zijn, daar volgens de romantische filmlogica voor gekozen. Ze zijn niet naar de andere kant van de wereld gevlogen om dat leuke meisje te stalken. Ze hebben niet hun eigen leven en dat van anderen op het spel gezet tijdens een doldwaze autorit naar het vliegveld.
Voor iemand met weinig geluk in de liefde, kunnen romantische komedies vervelende films zijn, met een stemmetje dat tussen de regels door zegt: &#8216;Ben je ongelukkig in de liefde? Eigen schuld, dikke bult. Had je tijdens het personeelsfeest maar vals een liefdesliedje moeten zingen in de karaokebar.&#8217;
Allemaal toeval
Dit is ongeveer wat scriptschrijver Scott Neustadter voelde na gedumpt te zijn door zijn toenmalige vriendin. De romantische komedies werkten hem zo op zijn zenuwen dat hij besloot een onromantische komedie te schrijven, (500) Days of Summer. Een romantische komedie met een menselijker ondertoon.
Het is het verhaal van Tom en Summer. Ze lijken voor elkaar gemaakt. Ze houden allebei van The Smiths! Maar er is een obstakel. Tom gelooft in de ware liefde en Summer niet. Tom heeft een wereldbeeld dat overeenkomt met dat van de romantische komedie. Hij voelt zich leeg en waardeloos en dat gevoel zal worden opgevuld als hij de liefde vindt. En die vindt hij in de vorm van Summer. Het probleem is dat Summer helemaal niet gelooft in Liefde, Voorbestemming en Het Lot. Volgens haar is het allemaal toeval, en moet je ervan genieten zolang het leuk is. De Liefde met hoofdletters bestaat helemaal niet. Ze zijn gewoon vrienden die seks hebben, meer niet.
Illustratief is het moment dat beiden naar de film The Graduate kijken. In de typische romantische komedie-eindscene rent Benjamin naar de kerk waar de bruiloft van Elaine Robinson plaats dreigt te vinden. Net op tijd komt hij binnen en begint hij kabaal te maken. Elaine ziet Benjamin en besluit met hem mee te vluchten uit de kerk. Gelukkig komt er juist een bus langs waar ze in kunnen springen. Eind goed al goed, kraait de papegaai op je schouder. Zou je denken. Maar als je aandachtig kijkt zie je dat Benjamin en Elaine elkaar niet meer aankijken, elkaar niet meer kussen en geschokt voor zich uitstaren. Oké. We zijn bij elkaar&#8230; Maar eh&#8230;, wat nu?
Summer ziet dit en barst bij deze scène in huilen uit. Tom begrijpt daar niks van. Het is toch juist goed afgelopen? Twee jongelingen die het juk van hun ouders en een oudere generatie ontvluchten, de vrijheid verkiezen boven een cynisch gearrangeerd huwelijk? Summer ziet het anders. Benjamin doet precies wat zijn ouders aanvankelijk wilden, verliefd worden op Elaine Robinson. Het tweetal kiest een pad dat gedoemd is net zo te eindigen als het cynische verstandshuwelijk van Mr. en Mrs. Robinson. Benjamin heeft &#8216;het&#8217; gedaan met de moeder van Elaine! Wat denk je nou? Ze leefden nog lang en gelukkig? Echt niet.
(500) Days of Summer bevat dezelfde elementen als een gewone romantische komedie. Het verschil is dat het zingen in de karaokebar niet leidt tot een huwelijk. De twee mensen die de onderbuik van de kijker bij elkaar wil hebben, komen uiteindelijk niet bij elkaar. Regisseur Marc Webb zal met de gedachte gespeeld hebben om een cynisch eind à la The Graduate aan de film te knopen. Maar dat heeft hij toch ook weer niet gedaan. (500) Days of Summer eindigt uiteindelijk zoals dat hoort in een goed geordend liefdesverhaal. De hoofdpersonen krijgen wat ze verdienen, want ze hebben goed hun best gedaan en zich eerlijk gedragen. Door hun ervaring zijn ze gegroeid en nu wel klaar voor de &#8216;ware liefde&#8217;.
Voor een cynische aromanticus of iemand met liefdesverdriet is dit misschien een teleurstelling. Maar (500) Days of Summer is een originele, leuke en slimme romantische komedie, vooral ook door de vondst om de romantische filmlogica tegen te spreken binnen de romantische filmlogica, als een slang die in zijn eigen staart bijt. Of als een liefdesverhaal dat begint met de woorden: &#8216;Dit is geen liefdesverhaal.&#8217;
Allemaal clichés, en toch leuk
Bridget Jones
Wie? Bridget Jones (Renée Zellweger) en Mark Darcy (Colin Firth).
Waarom? Bridget heeft niet zo&#8217;n hoge pet van zichzelf op en Mark zegt dat hij haar leuk vindt om hoe ze is.
Probleem: Bridget Jones raakt verzeild in een romance met haar baas, en Mark Darcy is verloofd.
Advocaat Mark Darcy en journaliste Bridget Jones zijn voor elkaar gemaakt, zoals Bridgets moeder meteen al in de gaten heeft. Er moet van alles gebeuren voordat ze uiteindelijk bij elkaar komen. Uiteindelijk rent ze in een onderbroek door de sneeuw achter haar advocaat aan en kan de liefde bezegeld worden. Voldoet aan de meeste romantische komedie-clichés. Het leven zonder man is bleek en troosteloos. Getrouwde mensen zijn ongelukkig, een groepje warme vrienden inclusief grappige homo steunt Bridget, het sneeuwt met Kerstmis en op het allerlaatst lijkt het bijna nog mis te gaan.
En toch is het een leuke en knappe film.
50 First Dates
Wie? Zeedierenarts Henry Roth (Adam Sandler) en Lucy Whitmore (Drew Barrymore).
Waarom? Lucy maakt bij het ontbijt een huisje van toast, maar het lukt haar niet om een deurtje te maken. Henry maakt met een cocktailprikkertje een mooi deurtje. Ze vullen elkaar perfect aan.
Probleem: Zij heeft een hersenbeschadiging en is elke dag alles weer vergeten. Voor haar is het elke dag zondag.
Zit vol met romantische komedie-onzin. Zijn beste vriend en sidekick is een oversekste getrouwde Hawaiiaan. Maar het obstakel (hersenbeschadiging) dat tussen de twee geliefden in staat, is origineler dan bij de gemiddelde romantische komedie.
Notting Hill
Wie? William Thacker (Hugh Grant) en Anna Scott (Julia Roberts).
Waarom? Beiden hebben hetzelfde schilderij van Mark Chagall, een de replica, de ander het origineel.
Probleem: Zij is filmster en getrouwd met andere filmster.
Zit ook vol met vertrouwde romantische komedie-elementen als de groep warme vrienden, de onaangepaste sidekick en hard rijden door de straten van Londen om op tijd te zijn bij een persconferentie. Maar ondanks dat alles een leuke film.
The Graduate
Wie? Benjamin Braddock (Dustin Hoffman) en Elaine Robinson (Katharine Ross).
Waarom? Elaine is de enige die luistert naar wat Benjamin dwars zit.
Probleem: Benjamin heeft uit verveling een korte affaire met Elaine&#8217;s moeder.
Benjamin weet na te zijn afgestudeerd niet wat hij met zijn leven aan moet. Gelukkig is er een persoon die hem begrijpt, Elaine Robinson. Probleempje is dat Benjamin uit verveling met haar moeder naar bed is geweest.
Nogal een cliché om te zeggen dat dit mede door de soundtrack van Simon &#038; Garfunkel een briljante film is. Maar het is wel zo.
Groundhog Day
Wie? Phil Connors (Bill Murray) en Rita (Andie MacDowell).
Waarom? Hij zit met haar gevangen in een klein plaatsje waar hij elke dag dezelfde dag beleeft.
Probleem: Phil is een egocentrische chagrijn.
Het blijft leuk om te zien hoe Phil Connors dezelfde dag net zo lang over mag doen tot hij doorheeft hoe goed te leven (op een Hollywoodmanier).
Knocked Up
Wie? Journaliste Katherine Heigl (Allison Scott) en Seth Rogen (Ben Stone).
Waarom? Katherine Heigl is na een onenightstand zwanger van Seth Rogen.
Probleem: Seth Rogen is een blowende nietsnut.
Het is een soort lelijk eendje verhaal vanuit het perspectief van een zwangere vrouw. Blowkikker wordt oppassende vader. En onwaarschijnlijk maar waar: de film is leuk.
Sleepless in Seattle
Wie? Architect Sam Baldwin (Tom Hanks) en Annie Reed (Meg Ryan).
Waarom? Annie hoort Sam praten op de radio en herkent in zijn stem iets magisch.
Probleem: Annie heeft een verloofde, woont ver weg en kent Sam helemaal niet.
Dit is het voorbeeld van een film waarin de wetten van de romantische komedie volstrekt schaamteloos worden toegepast.
Annie Hall
Wie? Zangeres Annie Hall (Diane Keaton) en komiek Alvy Singer (Woody Allen).
Waarom? Ze worden aan elkaar voorgesteld door een vriend van Alvy Singer.
Probleem: Alvy Singer is een neuroot.
Een goed voorbeeld van de manier waarop je een liefdesverhaal kunt vertellen zonder gebruik te maken van voor de hand liggende trucs.

Gerard Janssen

Hij verliefd, zij niet

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel