<div class="wpg-element lead-bold">
<p>Terwijl de VN en de EU pleiten voor de sluiting van Guantánamo Bay, heeft de Amerikaanse overheid, met behulp van het Congres, het juridische kordon rond het kamp aangetrokken.<br />Washington betitelt de gevangenen die vastzitten op de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay in Cuba als ‘vijandige strijders’: ‘Ze zijn opgepakt op het slagveld’, ‘ze vochten tegen Amerikaanse troepen.’ Is dit waar? Nee.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Vijandige strijders</h3>
<p>Die formele omschrijving is op zijn minst misleidend. Een Amerikaanse hoogleraar analyseerde samen met zijn rechtenstudenten van Seton Hall University de officiële dossiers van meer dan vijfhonderd vermeende ‘vijandige strijders’, die zouden zijn opgepakt bij gevechten met Amerikaanse troepen. </p>
<p>Wat bleek? Slechts een kleine minderheid (zeven procent) was door de Amerikanen gevangengenomen. De rest was gepakt door de Noordelijke Alliantie (elf procent) of door Pakistaanse autoriteiten (zesendertig procent). Van vierenveertig procent was niet bekend hoe ze in Amerikaanse handen waren gevallen. Ze zijn waarschijnlijk door Afghanen verkocht in ruil voor de premie van duizend dollar die de Amerikanen uitloofden voor een Al Qaeda-strijder.</p>
<p>Washington zegt: ‘Het zijn gevaarlijke terroristen’, ‘ze zijn lid van Al Qaeda en de Taliban.’ Is dit waar? Nee. Slechts een kleine minderheid (acht procent) van de gevangenen was Al Qaeda-strijder. Van de rest had veertig procent geen enkele band met Al Qaeda en achttien procent noch met Al Qaeda, noch met de Taliban.</p>
<p>Het rapport van de rechtenfaculteit van Seton Hall University staat niet op zichzelf. Bijna gelijktijdig publiceerde de National Journal een eigen onderzoek. Het was gebaseerd op een kleiner aantal dossiers, die echter meer informatie bevatten. De conclusie van het weekblad: slechts een kleine tien procent van de gedetineerden was inderdaad een ‘vijandige strijder’.</p>
<p>Hoe is het mogelijk dat honderden mannen vastzitten in een detentiekamp op grond van vage beschuldigingen? Is het inderdaad zo eenvoudig om in een rechtsstaat een juridisch vacuüm te creëren? Ja. En dat is misschien het grootste schandaal van Guantánamo. Het Witte Huis heeft zijn eigen, aan verandering onderhevige, gelegenheidsrecht bedacht en geldig verklaard. Toen president Bush als opperbevelhebber van de strijdkrachten in november 2001 het militaire bevel uitvaardigde tot ‘detentie, behandeling en berechting van niet-burgers in de oorlog tegen het terrorisme’, deed hij dat in het kader van de nationale noodtoestand, die hij drie dagen na 11 september had uitgevaardigd. Onder deze noodtoestand konden op grote schaal mensen gevangengezet worden. Zij hoefden niet te worden geclassificeerd als krijgsgevangenen, en hadden dus geen recht op de bescherming van de Geneefse conventie. Deze noodverordening bleef de juridische basis toen er in tal van landen ‘vijandige strijders’ werden opgepakt.</p>
<p>Washington zegt: ‘De grote meerderheid van de mannen op Guantánamo zit vast onder het oorlogsrecht.’ Maar welk recht is dat? De vermeende terroristen vallen niet onder het Amerikaanse burgerlijk strafrecht, noch onder het Amerikaanse militaire recht, maar onder ‘militaire commissies’, een soort ad-hocrechtbankjes.</p>
<p>Een vermeende terrorist heeft nu recht op een beetje juridische bijstand, maar de mogelijkheden voor een hoger beroep zijn beperkt. En belastende verklaringen, afgenomen van getuigen die wellicht zijn gemarteld, zijn toelaatbaar. Een ander pikant feit is dat een vonnis niet unaniem hoeft te zijn, tenzij het een doodvonnis is. Inmiddels zijn alle gedetineerden gehoord inzake hun status. Ook die procedure heeft niets gemeen met het Amerikaanse strafrecht of een krijgsraad. De gedetineerde is per definitie schuldig. Hij mag proberen zijn status van ‘vijandelijke strijder’ aan te vechten, daarin bijgestaan door een ‘persoonlijke vertegenwoordiger’, een militair, die geen advocaat is. De bewijslast tegen hem mag hij echter niet zien, die is geheim. Dit leidt tot kafkaëske situaties. Volgens de National Journal had een man uit Jemen, na eindeloze, uitputtende verhoren, gezegd: ‘Okay, ik heb Bin Laden vijf keer gezien: drie keer op Al Jazeera en twee keer op het journaal in Jemen.’ Deze ‘bekentenis’ kwam in zijn dossier terecht als ‘de gedetineerde geeft toe dat hij Osama bin Laden kent’.</p>
<p>In juni 2004 kregen de gedetineerden van Guantánamo alsnog een voet tussen de deur van het Amerikaanse strafrecht toen het hooggerechtshof hun het zogenaamde habeas corpus-recht gaf, het onvervreemdbare recht om hun gevangenhouding voor een rechter in de VS aan te vechten. Dit recht, ouder dan de Magna Charta, is verankerd in de Amerikaanse grondwet.</p>
<p>Een juridische wedloop was het gevolg. De regering verzette zich. Honderden advocaten, die pro bono vermeende terroristen op Guantánamo als cliënt aannamen, werden tegengewerkt door het OM en het ministerie van Defensie met vertragingstactieken. Robert Kirsch, een advocaat van een prominent kantoor in Boston die zes Bosniërs vertegenwoordigde, zei vorig jaar tegen VN: ‘Je tegenstander uitputten is een bekende militaire tactiek. De overheid hoopt dat we het zullen opgeven.’ (zie ook www.vn.nl)</p>
<p>Wat Kirsch en zijn collega’s niet hadden voorzien, was dat de regering ook het Congres voor haar karretje zou weten te spannen. De republikeinse senator Lindsey Graham, vriend van het Witte Huis, diende een wet in om de gedetineerden op Guantánamo de toegang tot een Amerikaanse rechtbank te verbieden. De Democraten dachten dat ze een compromis hadden gesloten dat het aanvechten van toekomstige habeas corpus-petities zou voorkomen. Maar Graham wist beter. De Democraten waren stomverbaasd toen de overheid nog geen week nadat president Bush zijn handtekening had gezet, naar de rechter stapte om alle habeas corpus-petities van de gedetineerden op Guantánamo met terugwerkende kracht niet-ontvankelijk te verklaren. De Republikeinen waren hun te slim af geweest.</p>
<p>‘Ik verwacht,’ zegt advocaat Kirsch, ‘dat de overheid op grond van deze nieuwe wet nu ook ons, advocaten, de toegang tot onze cliënten op Guantánamo zal ontzeggen.’</p>
<p>Het laatste woord hierover zal bij het hooggerechtshof liggen. Dankzij de nieuwe door Bush benoemde rechters Roberts en Alito heeft het Witte Huis een veel grotere kans dat het hof instemt met de extra macht die de president zich toe-eigent in naam van de oorlog tegen het terrorisme. Daarom zijn de rapporten van de VN, de resoluties van de EU en meningen van Europese politici uiteindelijk zinloos. Alleen Amerikanen kunnen de strijd om de ziel van de Amerikaanse rechtsstaat winnen.</p>
</p></div>


Freke Vuijst

Het zwarte gat van een rechtsstaat

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel