Op de tentoonstelling ‘Heden van het slavernijverleden’ leer je wat niet in je schoolboeken stond

Gisteren bezocht ik als één van de eersten (nog voor de officiële opening), de tentoonstelling Heden van het slavernijverleden, in het Tropenmuseum. Tijdens het perspraatje dat vooraf ging aan de rondleiding, vertelde de directeur van het Museum voor Wereldculturen met trots over het gloednieuwe programma en de visie die het Tropenmuseum wil uitdragen met een tentoonstelling als deze. Het museum wil zich richten op een jong en cultureel divers publiek en ze bewustmaken van hun wereldburgerschap. Iets wat vandaag de dag hard nodig is.

De vernieuwde visie, waarbij het museum probeert de oude koloniale stijl te vervangen door een nieuwe eigentijdse en representatievere blik, is voor een groot deel tot stand gekomen door de inspanningen van de initiatiefnemers van het collectief Decolonize the museum. Al jaren werken mensen als Simone Zeefuik en Hodan Warsame keihard, om veranderingen in musea teweeg te brengen. Ik wil ze hierbij bedanken voor hun tomeloze, en broodnodige inzet.

Als ik denk aan de geschiedenisboeken die ik moest lezen op de middelbare school, besef ik dat het slavernijverleden van Nederland niet of nauwelijks werd behandeld. Het was in de geschiedenis op papier onzichtbaar. We leren nog altijd op een zeer subjectieve, witte, omkaderde en verheerlijkende manier kijken naar onze Vaderlandse geschiedenis, zonder rekening te houden met het feit dat we onze geschiedenis delen met andere etnische bevolkingsgroepen: mensen die al generaties lang in ons land wonen, en Nederlanders zijn.

Wij, dus alle Nederlanders, moeten leren omgaan met onze geschiedenis. We moeten leren om empathie te creëren voor onze gedeelde geschiedenis. Niemand is schuldig aan het verleden, maar we moeten ons bewust zijn van de geschiedenis. Het verleden werkt namelijk nog steeds door in het heden. Dat zie je in de tentoonstelling in de vorm van de uitgevonden term ‘ras’: racisme is een machtssysteem, gecreëerd door mensen, en niet inherent aan biologie of een sociaal gegeven. Gekunstelde stereotypen als Blackface/Zwarte Piet, die na deze creatie vorm kregen, hebben vandaag de dag (on)bewust nog altijd hun effect, in negatieve zin, op het dagelijks leven van veel mensen. 

Binnen de tentoonstelling vind je het ‘Participatie Eiland’, waarop bezoekers tientallen briefjes vinden met vragen. ‘Hoe beïnvloedt slavernij jou?’ Of, ‘hoe zou jij je verzetten racisme en stereotypen in het heden?’ Zo wordt het publiek actief bij de tentoonstelling betrokken, en gedwongen na te denken over hun relatie met het slavernijverleden. Ook de schoenen van de voormalige Hoofdpiet staan tentoongesteld in een vitrine. Ze zijn een museumstuk, alsof de samenstellers hebben willen zeggen: Zwarte Piet ís al geschiedenis, let’s move on.

Met de tentoonstelling zetten we een stap in de goede richting. De kennis die je er opdoet, zal je niet alleen helpen om bepaalde denkbeelden en gebeurtenissen uit het verleden in een nieuw perspectief te zetten, maar geeft je ook de kans om de pijn en het verzet van bepaalde gemarginaliseerde groepen in ons land beter te begrijpen. Waar de geschiedenisboeken van het middelbare onderwijs dus nog steeds in tekort te komen, is dit een kans om dat gat op te vullen.