Waar kan ik nog heen met mijn kritiek op Zwarte Piet?

Inmiddels kunnen we niet meer ontkennen dat er draagvlak is voor de verandering van Zwarte Piet in Nederland: optochten in Utrecht, Den Haag en ook de landelijke optocht in Maassluis tonen veranderingen door de inzet van roetpieten in plaats van alleen zwarte pieten, en in Amsterdam en Heemstede zijn de Pieten helemaal niet meer zwart. RTL besloot dit jaar om de Zwarte Piet ook uit hun programma’s te schrappen. Een aantal stappen in de goede richting, zou je denken.

Ik kom uit Leiden, waar het grootste deel van mijn kennissenkring wit is, en waar het uiterlijk van Piet tot een aantal jaren terug eigenlijk niet eens punt van discussie was. Ik zelf begon even lang geleden juist steeds beter te begrijpen waarom het voorkomen van Zwarte Piet voor een grote groep mensen als kwetsend kon worden ervaren. Wie de geschiedenis van Zwarte Piet induikt, heeft al snel door dat Zwarte Piet een blackface-figuur is. Blackface is een erfenis uit het koloniale verleden van Nederland (en vele andere landen); een manier waarop een zwart persoon werd geïmiteerd. De zwarte schmink, het dragen van een kroeshaarpruik, de gouden oorbellen en de dikke rode lippen: het zijn allemaal kenmerken van blackface (en dus van zwarte piet). Zwarte mensen zien blackface als een belediging omdat het racistische en stereotype kenmerken van zwarte mensen vertegenwoordigt. ‘Zo zie ik er toch niet uit?’, het kwetst mensen. Het is dan ook niet zo raar dat blackface in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk al meer dan vijftig jaar not done is.

Buiten Leiden speelde de discussie rond de pieten al sinds 1980. In 2011 waren voor het eerst beelden te zien van activist Quinsy Gario, die gewelddadig werd ingerekend door de politie, omdat hij protesteerde tegen Zwarte Piet. Ik werd ontzettend kwaad toen ik de beelden zag. Het leek mij simpelweg onbegrijpelijk dat hij zijn mening niet op deze manier kenbaar mocht maken. Ik was er tegen die tijd achter dat het voorkomen van Zwarte Piet overduidelijk racistisch was. Op Facebook liet ik van me horen. Bepaalde Facebook-vrienden wezen me er eventjes duidelijk op wat mijn mening eigenlijk voor ze betekende.

Laten we het zo zeggen: mijn mening werd niet echt gewaardeerd. Het gaf me het gevoel dat ik maar beter mijn mond kon houden als het aankwam op mijn mening over racisme en de sinterklaasviering. Het was niet de bedoeling dat ik kritisch was, en al helemaal niet op Facebook. Ik ben bang dat dit gevoel tegenwoordig steeds meer mensen bekruipt, zeker in het kader van de discussie rondom Zwarte Piet en Sinterklaas. Laten we eerlijk zijn: de meeste (voornamelijk witte) mensen praten niet graag over een onderwerp dat ze ongemakkelijk maakt. Ze worden al snel overdreven fel en agressief, en snoeren de ander het liefst snel de mond. Zo wordt ook mij verteld dat ik zelf een Zwarte Piet ben of dat ik maar terug moet naar mijn eigen land. Inhoudelijk kan ik nergens op rekenen, en het wordt praktisch onmogelijk om hier op een beschaafde manier over te praten. Als je nergens terecht kunt met je standpunt, voel je je niet serieus genomen en als ‘moordenaar van het Sinterklaasfeest’ weggezet.

Deze vorm van wegzetten werd mij dit weekend maar weer eens extra duidelijk. Reacties op berichtgeving over demonstranten bij de intocht van Sinterklaas waren als vanouds alles behalve beschaafd. De steeds sterker wordende stem tegen racisme in Nederland krijgt in de vorm van harde en vaak racistische bejegeningen te horen waarom zwarte piet helemaal níét racistisch is. Het is irritant paradoxaal: om duidelijk te maken dat piet niet racistisch is, discrimineren en kwetsen de pro-Zwarte-Pieters er op los:

Pietenpolitie

Niet alleen pro-Zwarte-Piet-burgers willen mensen met een andere mening het zwijgen op leggen, de Nederlandse overheid en de politie helpen ze een handje: afgelopen zaterdag werden bijna tweehonderd vreedzame demonstranten, die in bussen onderweg waren naar de intocht in Maassluis, tegengehouden ter hoogte van Rotterdam. Met machtsvertoon werden zij in een hoek gedreven en met geweld opgepakt. De beelden die ik later terugzag van deze arrestaties waren schokkend: zie hieronder hoe Jerry Afriyie, de activist die eerder dit jaar in de rechtszaal stond en vrijgesproken werd omdat hij volgens de rechters onrechtmatig was aangehouden bij een eerder protest, met fikse klappen door de politie wordt aangepakt.

Dit is ondemocratisch. Het gebruik van geweld is schokkend, het past niet bij een land als Nederland. Het doet pijn om te zien dat het hebben van een mening er toe kan leiden dat je zo heftig (fysiek) wordt aangepakt door de politie. Zelfs Amnesty International had kritiek op de Nederlandse politie. De Néderlandse politie, laat dat maar even tot je doordringen. Zo onnodig en ongewoon was het geweld dat tegen deze demonstranten is gebruikt.

Vele media in Nederland hebben nagelaten het politiegeweld scherp te veroordelen. De waakhondfunctie van de journalisten in ons land lijkt met betrekking tot het politiegeweld tegen de critici van Zwarte Piet opeens te zijn verdwenen. Terwijl wij de rechten en vrijheden van onze burgers juist zouden moeten beschermen. In plaats daarvan worden de demonstranten neergezet als herrieschoppers en criminelen. Dit frame is ontoereikend: het zijn Nederlandse burgers die gebruik wilden maken van hun vrijheid, op een geweldloze en rechtvaardige manier. Ze demonstreren niet om de kindertjes te pesten, maar omdat zij willen dat het feest voor alle kinderen een plezier wordt. Ze komen niet naar het feest om de orde te ontwrichten. Nee: ze proberen hun stem op een vreedzame manier te laten horen en te vragen om begrip en verandering.

Joyce, die in het verleden onder andere in Weesp tegen zwarte piet heeft geprotesteerd, kreeg van NOS op 3 de ruimte om haar verhaal te doen. In het onderstaande filmpje komt de hypocrisie van sommige mensen duidelijk naar voren, als Joyce de haatdragende en extreem racistische reacties van deze mensen voorleest.

https://www.youtube.com/watch?v=tCrNj0THxs0

Zolang de zwarte piet blijft bestaan in ons land lijkt de oppositie tegen het figuur elk jaar groter te worden. De steeds kleiner wordende tegenstand tegen de verandering wordt steeds feller en agressiever. We moeten ervoor waken dat we niet alleen binnen de relatief progressieve bubbel van de Randstad analyseren als er wordt gekeken naar de hoe de Sinterklaastraditie verandert. De meeste Sinterklaascomités in het land gaven vorige week aan vol te houden met betrekking tot het behoud van de zwarte piet. Het is van groot belang te monitoren aan welke veranderingen de Piet in komende jaren buiten de Randstad onderhevig zal zijn. Dit jaar lijkt de roep naar verandering bij daarbuiten helaas nog niet te zijn aangekomen. De discussie woedt voort.

Zolang er mensen zijn die zich met racisme verdedigen zodra ze van racisme worden verdacht, komen we geen stap verder. Laat je horen, wat je ook vindt, maar voer het gesprek op een beschaafde, respectvolle manier. Vriendelijk bedankt.