<div class="lead">
Thijs Broer hield gisteravond het ja-kamp gezelschap in de Desmet Studio&#8217;s in Amsterdam. Ze deden hun best, maar the best was not enough. Én: niet best voor de democratie.
</div>
Als de exitpolls bekend worden gemaakt valt een gespannen stilte in Desmet Studio&#8217;s in Amsterdam waar het ja-kamp voor het Oekraïne-referendum bijeen is gekomen. Temidden van zo&#8217;n honderd getrouwen turen Michiel van Hulten en Joshua Livestro, kopstukken van Stem Voor Nederland, naar het grote scherm: meer dan zestig procent tegen het associatieverdrag met Oekraïne. Even lijkt het opkomstpercentage te blijven steken op 29 procent, maar het wordt al snel bijgesteld naar 32: net voldoende om het referendum geldig te laten zijn. &#8216;We hebben ons nog even kunnen laven,&#8217; zegt Livestro met een wrang glimlachje, terwijl op televisie het triomfantelijke gezicht van zijn tegenstrever Thierry Baudet verschijnt om de overwinning te claimen.
&#8216;Voor ons is dit geen totale verrassing&#8217;, zegt Michiel van Hulten, terwijl het rumoer in het zaaltje weer aanzwelt. &#8216;Volgens onze eigen peilingen zou een duidelijke meerderheid tegen het associatieverdrag gaan stemmen. Maar dat die meerderheid zo groot zou zijn, hadden we niet verwacht. We hebben een goede campagne gevoerd, zonder grote fouten. De afgelopen week hebben verschillende ministers zich ook laten zien. Daardoor zijn misschien meer mensen gaan stemmen, zodat het referendum nu op het nippertje geldig is, maar er hebben níet meer mensen “ja” gestemd. Dat is de paradox.&#8217;
Livestro wijst erop dat de uiteindelijke percentages – 61,5 procent tegen, 38,5 voor – grote gelijkenis vertonen met de stemverhoudingen bij het referendum over het Europese Grondwet in 2005. &#8216;Alleen is de opkomst nu bijna twee keer zo laag. Dat is niet best voor de democratie.&#8217;
Zo eendrachtig als de gelegenheidscoalitie Stem Voor Nederland heeft opgetrokken, met uiteenlopende types als oud-PvdA-voorzitter Michiel van Hulten, de rechtse publicist Joshua Livestro en oud-GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet, – zo verdeeld bleek het electoraat, ook en vooral onder de potentiële ja-stemmers, die in groten getale thuis bleven. &#8216;Ons kernprobleem is dat we twee dingen tegelijk moesten doen,&#8217; zegt Van Hulten: &#8216;mensen overtuigen van de waarde van het associatieverdrag, én potentiële ja-stemmers naar de stembus krijgen. We hebben ons best gedaan, maar het was niet genoeg.&#8217;
Aan het eind van de avond spreken de twee kopstukken hun campagnemedewerkers toe. &#8216;Het is een feest, maar niet zoals we hadden gehoopt,&#8217; zegt Livestro. &#8216;We hadden niet het best resulaat, maar wel het beste campagneteam,&#8217; zegt van Hulten. &#8216;Of we helemáál verloren hebben weten we niet, maar we blijven staan voor de mensen in Oekraïne die hun land willen opbouwen!&#8217;
Even klinkt er applaus. Dan loopt het zaaltje langzaam leeg.

Thijs Broer

Gisteravond was het ja-kamp bijeen in Amsterdam. Een feestje was het niet

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips