Biografie Lyndon B. Johnson
Als jongetje wist hij het al: &#8216;Ik word president van de Verenigde Staten.&#8217; Op 22 november 1963, de dag dat John F. Kennedy werd vermoord, was het zover. De in 1908 geboren Lyndon Baines Johnson, op dat moment vicepresident, kon doorschuiven naar het ambt van zijn dromen. Hij was in het kielzog van JFK aanwezig in Dallas (Texas) en de gebeurtenissen van die dag vormen het dramatische hoogtepunt van The Passage of Power, het vierde deel van The Years of Lyndon Johnson. Met dit biografische mammoetproject maakt Robert Caro furore sinds dertig jaar geleden het eerste deel verscheen. Hij won alle denkbare prijzen, inclusief de Pulitzer (tweemaal) en de National Book Award. Dit vierde deel, dat de jaren 1958 tot 1964 bestrijkt, is wederom een grandioos boek.
Was de aanslag op Kennedy onderdeel van een internationale samenzwering tegen de Amerikaanse regering? De paniek en verwarring sloegen na de aanslag ook toe in de directe omgeving van de president. Maar niet bij Lyndon Johnson. Hij was kalm en vastberaden, alsof hij al vaak had gedacht aan wat hem op een moment als dit te doen stond. Stafleden van Kennedy oefenden druk op hem uit om Dallas onmiddellijk te verlaten: de plaats was te gevaarlijk geworden. Johnson weigerde beslist en vroeg: wat gaat er met mevrouw Kennedy gebeuren?
Ziekelijk rijkeluiszoontje
Die vraag was niet door compassie maar door calculatie ingegeven. Toen hij hoorde dat de jonge weduwe bij het lichaam van haar man wilde blijven, besloot Johnson in het presidentiële vliegtuig Air Force One te wachten tot zij en de kist aan boord kwamen. Toen ze was gearriveerd, gaf hij haar geen keuze: ze moest naast hem komen staan bij zijn eedaflegging. De foto van deze ceremonie zou het Amerikaanse volk het bewijs leveren dat de Kennedy-clan zijn troonsbestijging goedkeurde. 
Op dat moment was, zo schrijft Caro, de oude Lyndon Johnson aan het werk, de man die in de tweede helft van de jaren vijftig als leider van de Democratische meerderheid in de Senaat de op één na machtigste man van Washington was. Die functie had hij opgegeven om in 1960 als Democratische kandidaat voor het vicepresidentschap naast Kennedy op te trekken. 
Over die daad moest hij lang denken want hij wist dat hij na een overwinning waarschijnlijk op een machteloze positie terecht zou komen. Bovendien had hij een heimelijke minachting voor het ziekelijke rijkeluiszoontje dat hij voor moest laten gaan. Als senator was Kennedy vaak afwezig geweest omdat hij zich weer eens in het hospitaal moest laten behandelen. &#8216;Heb je wel eens naar zijn enkels gekeken,&#8217; vroeg Johnson aan een vriend en maakte een heel klein rondje met zijn vingers: &#8216;Die zijn zo.&#8217; Zijn conclusie over JFK: &#8216;He&#8217;s not a man&#8217;s man.&#8217;
Literaire allure
We leven in het tijdperk van de biografie en in de politieke sector van dit populaire genre hoort het werk van Robert Caro bij de absolute top. Wat maakt zijn boeken zo goed? Heel belangrijk is dat The Years of Lyndon Johnson een verbindend thema heeft: de geschiedenis van een machtsmens. Het vergaren en gebruiken van politieke macht was de drijvende passie in dit leven. Alle delen van deze biografische serie zijn strak opgebouwd, elk hoofdstuk heeft een afgerond onderwerp. Alles wat buiten dat kader valt, laat Caro weg maar binnen dat format strooit hij met heel veel goed gekozen details, opgediept met grondig onderzoek. 
Bovendien schrijft hij een levensverhaal dat is ingebed in de brede context van een halve eeuw Amerikaanse geschiedenis. Ook geeft Caro een psychologisch portret van LBJ met een overtuigende reikwijdte. Meedogenloos en deemoedig, genereus en kleinzielig, sentimenteel en vastberaden: Johnson was het allemaal tegelijk. Ten slotte is Caro, die lang reporter was voor The New York Times, een geweldige schrijver. Zijn biografische reeks is een epos met literaire allure.
Snotneus
Na drie jaar vicepresidentschap waarin LBJ door de staf van Kennedy op een zijspoor was gerangeerd, werd het eerste jaar van zijn presidentschap een triomf. Dat resultaat was geheel en al te danken aan zijn kwaliteiten als strateeg en tacticus. Kennedy was geliefd bij het Amerikaanse volk dankzij zijn welbespraaktheid en fluwelen optreden. Die kwaliteiten had Johnson niet. Maar hij kon één ding dat in het arsenaal van Kennedy ontbrak: hij wist hoe je een wet door het Congres aangenomen moest krijgen. Dat lukte hem in 1964 met de Civil Rights Act en een sociaal hervormingsprogramma. Dankzij dat succes won Johnson snel aan prestige, maar hij bleef zich belaagd voelen door zijn plaaggeest Robert F. Kennedy. 
In 1961 had president Kennedy zijn broer Bobby opdracht gegeven LBJ als politieke factor uit te schakelen. Johnson had het snel door: &#8216;I know his snotnosed brother is after my ass.&#8217; De haat tussen deze twee was peilloos diep. Bobby wist dat Johnson in de jaren vijftig het verhaal rondvertelde dat vader Kennedy, die als Amerikaans ambassadeur in Londen de appeasement-politiek van Chamberlain had gesteund, &#8216;een Hitler-vriendje&#8217; was geweest.
Johnson van zijn kant was bang voor deze snotneus, die even meedogenloos was als hijzelf. Na de dood van president Kennedy vreesde hij dat de populaire RFK zich kandidaat zou stellen voor de verkiezingen in november 1964. Dat gebeurde niet, ook omdat Johnson dankzij zijn successen van dat jaar de onbetwiste leider van de Democratische Partij werd.
Maar nadat LBJ in november 1964 de verkiezingen had gewonnen, ging de vete door. The Passage of Power eindigt in dat jaar, maar aan het slot neemt Caro een voorschot op hoe het verder ging tussen RFK en LBJ. De jaren 1965 tot 1968 verliepen rampzalig als gevolg van het drama in Vietnam. In maart 1968 wierp RFK zich op als vredeskandidaat. Nog dezelfde maand gooide LBJ de handdoek in de ring en kondigde aan zich niet herkiesbaar te stellen. Toen kwam in juni het bericht dat Bobby in Californië was neergeschoten. Johnson wist niet meer hoe hij het had. &#8216;Is hij al dood, is hij al dood?&#8217; bleef hij aan een medewerker vragen, die werd gemaand steeds maar weer de geheime dienst te bellen voor een bevestiging. &#8216;Is dat soms wat hij graag wil horen?&#8217; was de reactie aan de andere kant. De familie Kennedy wilde dat Bobby naast zijn broer Jack op de nationale begraafplaats Arlington zou worden bijgezet. Toen hij dit hoorde, gaf Johnson de opdracht om uit te laten zoeken of daar wel recht op had. Ook als lijk bleef Bobby een vijand die moest worden tegengewerkt. Caro, die dit jaar 77 wordt, heeft aangekondigd dat hij over drie jaar met de publicatie van een slotdeel over de jaren 1965-1968 zijn prachtige project zal afronden.
***** Robert A. Caro, ‘The Years of Lyndon Johnson. The Passage of Power’, Alfred A. Knopf, 712 p., € 33,50

Ronald Havenaar

Geschiedenis van een machtsmens

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips