Moderne ongemakken; Afl. 39: generatiegrenzen
Generatie Y is aan zet, lees ik voor de honderdste keer. Meestal zijn het artikelen over generaties op de werkvloer, over het gebruik van sociale media, soms over muziek. Generatie Y (geboren tussen 1980 en 2000), de jonge honden die het web in hun DNA hebben, is aan zet en neemt die zet over van generatie X (1960-1980). Dat zijn eind dertigers, veertigers en begin vijftigers die opgroeiden tijdens de oliecrisis en de jaren tachtig en nu managementfuncties, hypotheken en kinderen hebben. Het denken in X en Y kom je veel tegen in de media en het bevat voor mij persoonlijk een probleem: geboren in 1979 val ik een beetje tussen de beschrijvingen in.
Babyboomers
Wat zijn wij, geboren rond 1980? ‘Wij zijn een tussengeneratie,’ schrijft vriendin Franka (1978) in een blog. Ze vergelijkt de nieuwe digitale wereld met een nieuw land waarin we goed zijn aangepast maar nét niet zijn geboren. ‘We zijn geen digital natives, maar we zijn desalniettemin volkomen geïntegreerd. We zijn te jong en te tevreden om te mekkeren dat vroeger alles beter was. We voelen ons thuis in ons nieuwe land, beter dan in ons ouwe. Maar nu, nu worden we toch een beetje weemoedig. Omdat onze eigen, oorspronkelijke cultuur bijna helemaal verdwenen is. Wie kan zich nog een voorstelling van een telex maken?’
Ik weet nog dat mobieltjes opkwamen en dat buiten een paar Amerikaanse militairen niemand het internet kende. Maar tijdens de tweede oliecrisis was ik min zes maanden. Ik herken me in beide generaties en in beide niet. Vrienden uit 1978, 1980, 1982 herkennen het probleem. Het is niet iets waar we dagelijks van in paniek raken, maar soms trekken we onze wenkbrauwen even op. Als ik lees over Y heb ik het gevoel dat ik veel digitaler zou moeten zijn dan ik ben, als ik denk bij X te horen, loop ik qua carrière en hypotheek mijlen achter.
En wij van rond 1980 zijn niet de enigen die verward tussen de generaties in vallen. Mijn ouders (1953) balen er wel eens van dat ze volgens de statistieken babyboomers zijn, terwijl hun pensioen en financiën iets heel anders zeggen. ‘Het klopt niet, we horen niet bij de generatie waar je in de krant over leest,’ zegt mijn moeder. ‘Dat vind ik irritant.’
‘Ik voel me nooit aangesproken als het over generaties gaat,’ zegt ook vriendin M. uit 1980. ‘Het gaat meestal over generatie Nix, of de patatgeneratie, en dat zijn mensen die zeker tien jaar ouder zijn dan ik. En nu heb je Y, de begin twintigers, waar ik nog op heb gepast als tiener. Dat ben ik ook niet. Dus laat ik generatiepraat langs me heen gaan.’
Nu is dat überhaupt een goed idee; alles wat enorme groepen mensen in één hokje stopt en daar een etiket op plakt, kun je beter vermijden. Maar zolang de generatieretoriek blijft langskomen, blijven wij toch tussen die twee blokken vallen.
Salarisverschillen
Binnen de familie is een generatie een logisch begrip, maar daarbuiten bestaat geen vastomlijnde definitie. ‘Leeftijdsgenoten die reageren op de omringende cultuur met spontane vernieuwingsimpulsen’ luidt de korte definitie van generatiedeskundige Aart Bontekoning, die promoveerde op het onderwerp generaties in organisaties. Hij ontwikkelde een generatietheorie gebaseerd op alle grote denkers die zich hier ooit mee bezig hebben gehouden, vertelt hij. Professor Annemieke Roobeek, hoogleraar strategie en transformatiemanagement aan Nyenrode Business Universiteit, definieert een generatie als een ‘cohort van minimaal een decennium van mensen tussen de 12 en 22 die in die periode dezelfde politieke, sociale en economische ontwikkeling doormaakt’.
Niemand herkent zich natuurlijk ooit volledig in een generatie; leeftijd is niet het enige dat mensen verbindt. Geboren in 1979 in het centrum van Utrecht is anders dan geboren worden in een klein dorpje, laat staan als dat dorpje in Oeganda ligt of net buiten Tirana. Hoe arm of rijk je ouders zijn, hoe streng, hoe religieus, het beïnvloedt je allemaal. Toch blijven er gelijke waarden, daar zijn de experts het over eens. De muziek die je hoort tijdens je vormende jaren, de gebeurtenissen in de wereld, in de politiek, op tv, de vakken op school, de mode.
Het is heus geen ramp als je geen generatie hebt waar je typisch bij hoort, zegt Bontekoning, maar het is wel jammer. ‘Zo’n twintig procent van de mensen ervaart geen verbinding met de eigen generatie. Die groep heeft het idee dat zij geen invloed heeft op de werkomgeving.’
Generatiepraat gaat heel vaak over werk. Vergrijzing, jongeren die bedrijven verlaten of juist niet aan werk komen, salarisverschillen. Generaties lijken zichzelf te grabbel te gooien voor iedereen die er een leuk labeltje bij bedenkt. MTV noemde generatie X de MTV-generatie, wat nog opgepikt werd ook. Leo Beenhakker schold zijn voetballers eens uit voor patatgeneratie, wat dankbaar door zijn leeftijdsgenoten werd opgepikt. Generatie Y heet al de Millennials, de Grenzelozen, the Net Generation, de Achterbank­generatie, Generatie Einstein. En elke keer is een nieuwe naam weer goed voor een paar persberichten.
Maar het bestuderen van generaties is ook al decennia een serieuze zaak. Het is van belang om de cohorten te begrijpen zodat organisaties en leidinggevenden zich erop kunnen instellen. Buiten het werk helpt begrip van generaties om sociale verandering te begrijpen. Zo is Generatie X weinig idealistisch, wat onder meer komt omdat we geen oorlog en geen bittere armoede hebben meegemaakt toen we jong waren.
Narcistische generatie
Probleem blijft dat ik me niet herken in X en Y. Aart Bontekoning verklaart dit probleem: de indeling klopt niet. De wereld indelen in Babyboom, Generatie X en Generatie Y is denken volgens een Amerikaans model dat absoluut niet aansluit bij onze maatschappij en dat we daarom zo snel mogelijk moeten vergeten: ‘Generaties van twintig jaar zijn onlogisch, het zijn te grote groepen.’
Ook professor Roobeek houdt een andere indeling aan. ‘De hele context is anders in de VS. De val van de muur speelt daar bijvoorbeeld geen rol en de crisis van de jaren tachtig was niet zo invloedrijk als in Europa.’ Beide experts delen generaties in in blokken van vijftien jaar, al gebruiken ze verschillende namen. En jawel, dan hebben wij 1980’ers opeens wél een groep om ons bij thuis te voelen. Volgens de generatietelling van Roobeek beslaat generatie X iedereen die geboren is tussen 1970 en 1985. Daarvóór zit de Lost Generation, geboren tussen 1955 en 1970 en opgegroeid ten tijde van de autoloze zondagen en de massaontslagen van de jaren tachtig. De babyboomers heten in haar indeling de protestgeneratie, wat mijn moeder goed nieuws vindt omdat ze zich naar eigen zeggen meer ‘protesteerderig’ dan ‘booming’ voelt.
Dus wat is kenmerkend voor generatie X? Volgens Roobeek zijn we internationaal gericht, willen we veel uit het leven halen maar zijn we minder maatschappelijk betrokken dan de generaties voor en na ons. We zijn ook een beetje een narcistische generatie, denkt ze.
Bonte­koning houdt dezelfde indeling aan, maar gebruikt andere benamingen. Hij noemt iedereen die is geboren tussen 1955 en 1970 Generatie X en noemt mijn generatie de Pragmatische Generatie. ‘Jullie zijn praktisch ingestelde netwerkers, gericht op vlotte en concrete resultaten, minder idealistisch dan generaties voor je.’ Volgens Wikipedia stellen we bovendien belangrijke keuzes uit en staat levensgeluk boven maatschappelijk aanzien.
Onder leeftijdsgenoten roepen deze generaties bij rondvraag meer herkenning op dan de grote blokken X en Y. Bij het uitstellen van belangrijke keuzes denk ik aan de vele begin dertigers die graag een gezin willen, ergens in de toekomst. Bij levensgeluk boven maatschappelijk aanzien aan de zoveelste vriendin die freelance gaat ‘omdat het vaste werk zo knelt’. Narcisme kan wel eens de reden zijn dat ik dit artikel in de ik-vorm schrijf.
Snake op je tv
En voor sommigen is ook een generatie van vijftien jaar al te veel. Vijf of tien jaar is lang genoeg. ‘Een klein decennium maakt in de twintigste eeuw al veel verschil,’ zegt collega Menno (1991), volgens élke definitie lid van generatie Y. ‘De belevingswereld van dertien- en veertienjarigen (uit 1998, 1999) bevreemdt mij ook. Die kids weten niet eens meer wat een floppy of Nintendo 64 is. Zij hebben een iPhone 5 op de leeftijd dat ik Snake speelde op mijn prepaid Nokia 3310.’
Ik weet op mijn beurt weer dat Snake echt een heel erg nieuwe ontdekking was, het toppunt van vooruitgang om op een draagbare telefoon ook nog eens een spelletje te kunnen spelen. Thuis hadden we een Atari die je aan kon sluiten op de tv en dan kon je Snake spelen OP JE TV!!!! 
En zo zitten generatieverschillen in de kleinste hoekjes. Mijn moeder laat aan de telefoon weten dat ze Snake natuurlijk ook kent. Ze schaatsen er bij de Elfstedentocht doorheen, het ziet er altijd gezellig uit.

Sanne Rooseboom

Generatie weetikveel

Nie wieder is nu

Meebuigen is zinloos

Verhaal van de Week

Van burgerverzet tot dictators

Social media als geheim wapen 

Klimaat, klimaat, klimaat!

Teun van de Keuken

Wat gebeurt er nu>

Europa na de AfD

Weg met de model-minderheid

Interview Pete Wu

Sport wordt almaar duurder

Hans Against the Machine

Schieten en huilen in Israël

Cultuurtip

Staken is winnen

Debat op Dinsdag