Mensen die in geldnood zitten, hebben geen straf nodig, maar hulp en rust. De gemeente Amsterdam begint dat te begrijpen.

Groot nieuws van de Amsterdamse armoedebestrijding: gemeente en zorgverzekeraar gaan samen­werken bij de aanpak van wanbetalers. De sociale dienst van de hoofdstad gaat de verzekeringspremie voor de zorgverzekeraar inhouden op de bijstandsuitkering van de problematische schuldenaren.

In ruil daarvoor zal zorgverzekeraar Agis tweeduizend Amsterdamse wanbetalers bevrijden van het strenge, maar totaal ineffectieve incassoregime. Deze mensen hebben voortaan geen last meer van oplopende boetes, dreigbrieven en deurwaarders.

Is dit een goed idee?

Jazeker. Ik betrap beleidsmakers regelmatig op beleidskwakzalverij, wat zoveel betekent als dat ze beleid maken en uitvoeren zonder bewijs voor de werkzaamheid ervan. Maar dit plan van de gemeente Amsterdam sluit naadloos aan op de nieuwste inzichten over hoe ons brein werkt.

De neerwaartse spiraal waarin huisartsen, maatschappelijk werkers en schuldhulpverleners hun klanten vaak zien verdwijnen, heeft dus nu een aantoonbare cognitieve oorzaak. Geldtekort en schulden verminderen de denkkracht, waardoor solliciteren slechter gaat, er thuis sneller ruzie is en, natuurlijk, zelfs de auto ineens om een boom wordt geparkeerd. Schuldenaren veranderen vaak in leedmagneten.

De les die Amsterdam en Agis in praktijk brengen, is dat je mensen met schulden niet extra moet stressen met brieven en deurwaarders. Straf en repressie werken niet en maken de hulpeloosheid van deze mensen alleen maar groter. Wanbetalers hebben juist rust nodig, zodat ze de volle bandbreedte van hun denkkracht weer kunnen gaan benutten.

De schaarste-theorie ondergraaft de modieuze Haagse idealen over ‘zelfredzaamheid’ en ‘eigen kracht’. Het laat zien dat het mensen met problemen precies daaraan ontbreekt.

De Amsterdamse ‘vroeg erop af’-aanpak, waarbij maatschappelijk werkers in een vroeg stadium bij wanbetalers aan de bel trekken, lijkt soft, maar getuigt van mensenkennis en realisme. De ministeries van Sociale Zaken en Volksgezondheid zijn gelukkig enthousiast over de Amsterdamse aanpak. Nu nog een wijze Haagse politicus die aan de mensen durft uit te leggen hoe de mens in elkaar steekt en die daar in het landelijk beleid rekening mee durft te houden.