Film / Coco avant Chanel
Als kind leek volwassen worden me het ergste wat je kon overkomen. Sindsdien weet ik dat daar een term voor bestaat. Ik leed aan een Peter Pan-complex. In mijn geval was dat het directe gevolg van de permanenten en mises en plis (watergolf) waarmee ik volwassen vrouwen in mijn buurt zag rondlopen, én van het korset of de gaine waarvan ik wist dat mijn oma en mijn moeder ze onder hun kleren droegen. Voor ze in bed stapten ging die uit, maar in de plaats kwamen de bigoudis (krulspelden) waarover een netje werd gespannen. De gaine, waarin geen baleinen zaten, betekende een belangrijke stap richting grotere bewegingsvrijheid. Er bestond ook een gaine culotte, waar een korte broek aan vastzat, en een gaine maillot, waarin een bh was verwerkt. Dat kledingstuk reserveerde mijn moeder voor soirées waarop ze nauwsluitende jurken droeg.
Voor de martelingen van het vrouwelijke lichaam werden Franse woorden gebruikt. Dat een vrouw moest afzien om mooi te zijn, sterker zelfs: dat ze niet mooi kon zijn zónder af te zien, was een waarheid die uit de Franse cultuur was overgewaaid. Zowel mijn oma als mijn moeder waren bijna letterlijk op de grens met Frankrijk geboren. Nooit zouden ze het huis zijn uitgegaan of mensen hebben ontvangen zonder eerst hun gaine of korset te hebben aangetrokken, want je moest convenable (deftig) zijn. Mijn vader noemde een bh soms lachend een &#8217;tietengareel&#8217;. Het woord vatte alles samen wat met het uiterlijk van vrouwen moest gebeuren voor ze zich aan de buitenwereld mochten vertonen. Of aan hun man. Ze moesten worden gefatsoeneerd.
Ademruimte
Bizar genoeg was de strijd tegen het korset al jaren eerder aangebonden, onder anderen door een frêle vrouw die een van de meest succesvolle modeontwerpsters ooit zou worden. Een korset was wel het laatste wat Coco Chanel (1883-1971) nodig had. Ze groeide op in een weeshuis waar ze van de kloosterzusters jurken moest dragen die &#8216;vrouwelijke vormen&#8217; wegmoffelden, maar van haar jongensachtige figuur viel weinig te verstoppen. Als we de film mogen geloven die Anne Fontaine over haar heeft gemaakt, bleef Coco Chanel dat soort jurken dragen toen ze samen met haar zus een centje bijverdiende als zangeres in een café chantant. Daar liepen ook schaarser geklede vrouwen rond die zich door de klanten moesten laten bepotelen, maar Coco en haar zus leenden zich daar niet voor.
Coco, die als Gabrielle geboren werd, had haar bijnaam aan die korte zangcarrière te danken. Zij en haar zus zongen er het liedje &#8216;Qui qu&#8217;a vu Coco&#8217; (Wie heeft Coco gezien). Ondanks &#8211; of dankzij &#8211; hun zedige jurken scharrelde haar zus er een baron op die smoorverliefd op haar werd. Zijn familie verzette zich tegen een huwelijk. En dus woonden ze ongetrouwd samen en wachtten geduldig de dood van zijn ouders af.
Ook Coco leerde er een baron kennen, Etienne Balsan. Zijn intenties waren minder eerbaar maar uiteindelijk zou hij een cruciale rol in Coco&#8217;s leven spelen. Via hem kwam het weesmeisje, dat door de kloosterzusters tot naaister was opgeleid, in de beau monde terecht. Ze zag vrouwen zweten en puffen in hun dichtgesnoerde jurken. Ze torsten gigantische hoeden en etaleerden juwelen als medailles en trofeeën op hun weelderige boezem. Paardrijden gebeurde in amazonezit.
Coco keek ernaar en kon haar ogen niet geloven. En vervolgens keek ze naar de kleren die mannen droegen en besloot dat ook vrouwen ademruimte moesten krijgen. Ze hoefden hun tailles niet in te rijgen en hun borsten niet uit gulle decolletés te laten puilen. Trouwens, zo zei ze tegen een gevierde actrice, mannen vinden het veel spannender als ze niet meteen alles te zien krijgen. Míjn vader formuleerde die wijsheid zo: &#8216;Een gewiekste handelaarster legt haar beste waren niet in het uitstalraam.&#8217;
Iets van niets
&#8216;Die Chanel had makkelijk praten,&#8217; hoor ik mijn moeder in gedachten zeggen. &#8216;Zij had geen grammetje vet!&#8217; Ze was &#8211; cru gezegd &#8211; plat als een plank.
Zelf ben ik op de valreep aan gaine en korset ontsnapt dankzij het advies van een arts. Die noemde ze een ramp voor buikspieren. Mijn zus, die twee jaar ouder is dan ik, heeft nog even een &#8216;lichte&#8217; gaine gedragen van het merk Playtex &#8211; sommige details vergeet ik blijkbaar nooit. Intussen waren goddank de jaren zeventig aangebroken. Hippies en feministen hadden vrouwen van alle leeftijden echt bevrijd. Wij droegen bij voorkeur losse jurken uit India. Of tuinbroeken en een T-shirt. En klompen of sandalen. Wij gebruikten zelden make-up.
Zoveel vestimentaire laisser faire, laisser aller zou Coco ongetwijfeld een brug te ver zijn geweest. Die losbandige mode &#8211; of was het een afwezigheid van mode &#8211; ligt alweer in het verleden. Vrouwen ontdekten dat er aan een ontblote platte buik, weelderige borsten en duizelingwekkende hoge pumps macht viel te ontlenen. Het powerfeminisme was geboren.
Ik kan me niet voorstellen dat het blote vlees Coco&#8217;s goedkeuring zou hebben weggedragen. Volgens haar moest een vrouw er in de eerste plaats naar streven chic en gedistingeerd te zijn. Dat effect mocht zelfs met nepjuwelen worden bereikt. Het was zaak die met opgeheven hoofd en natuurlijk elegantie te dragen. Un petit rien. Iets van niets. Maar het kan een wereld van verschil maken. Dat tussen een vulgaire en stijlvolle vrouw bijvoorbeeld. De blote buiken die we afgelopen jaren zo veelvuldig hebben gezien zou Coco zonder enige twijfel als vulgair hebben verworpen.
Toevallig of niet valt de interesse voor Coco&#8217;s leven samen met een heropleving van haar principes. Vooral haar gevierde cocktailjurkjes doen het weer bijzonder goed. En ja, je kunt er inderdaad beter slank voor zijn.
Boy, de Baron en de Nazi
Coco Chanel moet een uitzonderlijk sterke en ambitieuze vrouw zijn geweest. En ze heeft zich vast aan opportunisme bezondigd. Veel scrupules kon ze zich niet veroorloven. Over haar jeugd vertelde ze uiteenlopende versies. Vooral het feit dat ze na de dood van haar moeder door haar vader in het weeshuis werd gedumpt hield ze liever geheim. Ze maakte zich ook tien jaar jonger dan ze in werkelijkheid was.
Chanel wilde werken én ze wilde financieel onafhankelijk zijn. Ironisch genoeg kon ze die onafhankelijkheid alleen maar bereiken via het bed van haar baron. Hij gaf haar het geld voor een eigen zaak en later kreeg ze ook geld van Arthur &#8216;Boy&#8217; Capel. Boy was haar grote liefde, maar hij kwam om bij een auto-ongeluk.
Coco avant Chanel besteedt vooral aandacht aan Coco&#8217;s amoureuze avonturen. Die lenen zich nu eenmaal voor een verfilming. Er zit ongetwijfeld ook een spannende film in haar liefdesleven in het bezette Parijs, toen ze een verhouding had met een nazi-officier. Haar landgenoten hebben het haar lange tijd kwalijk genomen. Maar blijkbaar is het tijd om haar opnieuw in de armen te sluiten. Binnenkort volgt een tweede Chanel-film, dit keer over haar relatie met componist Igor Stravinsky. Vroeg of laat komt de geschiedenis met de nazi-officier aan bod.
In de vertolking van Audrey Tautou wordt de ontwerpster voorgesteld als een eigenzinnig kind dat koppig in haar visie van de werkelijkheid gelooft, precies zoals Amélie Poulain dat deed in de gelijknamige film waaraan Tautou haar wereldroem dankt. Tautou&#8217;s Chanel heeft een scherpe tong, maar is uiteindelijk te aardig, te zuiver en te weinig seksueel om echt te overtuigen. Te veel Amélie en te weinig Coco. Ik sluit niet uit dat paradoxaal genoeg daar de charme ligt van deze uiterst onderhoudende film.
De film ‘Coco avant Chanel’ is vanaf komende week te zien in bioscopen door het gehele land.

Kristien Hemmerechts

Geen korset, maar ook geen blote buik

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots