<div class="lead">Bij de gemeenteraadsverkiezingen won het Front National, en in de Franse banlieues is níks opgelost. Twee boeken over xenofobie: ‘Fuck Frankrijk.’</div>
<div class="wpg-element paragraph">
De president hield een beteuterde toespraak en heel Frank­rijk ligt op z’n rug zichzelf te analyseren naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen die op 30 maart een nochtans voorspelbare winst voor het extreemrechtse Front National opleverden, in combinatie met een zware afstraffing voor links.
</div>
Die analyse speelt zich af in holle frasen van politici, cynische tweets uit alle windstreken en veel van het hoogdravende gehakketak waar de Fransen zo goed in zijn. Een paar dagen vóór de verkiezingen herdacht Frankrijk de moordpartij in Toulouse door Mohammed Merah, een Franse jongen met een Algerijnse achtergrond, die in maart 2012 zeven slachtoffers maakte: drie moslims die in het Franse leger dienden, een rabbijn en drie joodse kinderen. Voordat de politie hem na een lang vuurgevecht doodschoot, verklaarde Merah dat hij in contact stond met Al-Qaida en dat hij ‘Frankrijk op de knieën’ wilde brengen.
Op verzoek van de nabestaanden, die niet wilden dat er in de verkiezingscampagne politieke munt zou worden geslagen uit hun rouw, was de herdenking ingetogen. Waarschijnlijk een wijs besluit. Maar volgens Andrew Hussey zou het een goede zaak zijn als de moorden van Merah in een breder verband zouden worden gezien en als dat verband juist wel politiek gethematiseerd zou worden. Dat schrijft hij in The French Intifada. The Long War between France and its Arabs. Die stelling en de titel van het boek zouden de indruk kunnen geven dat Hussey een klap van de xenofobe molen heeft gehad en het toch al oververhitte Frankrijk trakteert op een hitsig pamflet. Maar het tegenovergestelde is het geval. Inderdaad is Hussey van mening dat er in Frankrijk een ‘burgeroorlog die niet zo mag heten’ gaande is, maar zijn betoog is eerder lichtvoetig dan zwaar op de hand. Een auteur die zelf zijn onderwerp wil begrijpen, leest altijd prettiger dan iemand die zijn lezer wil tonen hoe goed hij het allemaal al begrepen heeft. Andrew Hussey, hoofd van de London University in Paris en schrijver voor de Times Literary Supplement, de London Review of Books en andere Britse kranten, neemt de lezer mee in zijn gretig willen weten, net als in zijn vorige boek, De verborgen geschiedenis van Parijs. 
<figure id="post-23127 media-23127" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/04/ff1f7bed-73a0-455a-94e6-a9c59ecd9162_Frontnational.jpg" alt="Het Front National heeft beloofd om het vertrek van Roma-zigeuners &#039;te gaan regelen&#039;, op z&#039;n Wilders&#039; gezegd. Foto: Pascal Rossignol/Reuters" /><figcaption>Het Front National heeft beloofd om het vertrek van Roma-zigeuners &#8217;te gaan regelen&#8217;, op z&#8217;n Wilders&#8217; gezegd. Foto: Pascal Rossignol/Reuters</figcaption></figure>
De Barbaren
Het extreemrechtse Front National heeft in veertien gemeenten de macht gekregen. De vorige keer dat Franse binnenlandse aangelegenheden wereldwijd voorpagina’s haalden, was met Dieudonné, de ooit hilarische maar nu alleen nog rabiaat antisemitische komiek wiens optredens een gevaar voor de openbare orde begonnen te vormen, niet omdat ze protest opriepen maar omdat er zulke grote massa’s op af kwamen. De keer daarvoor was het Mohammed Merah en dáárvoor, tja dan zit je al bijna in de banlieue-rellen van 2005, toen president Chirac de noodtoestand moest afkondigen om de boel weer in het gareel te krijgen.
Hussey noemt nog een huiveringwekkend moment in de tijdlijn: het doodmartelen van een joodse telefoonverkoper, Ilan Halimi, door een bende die zich ‘de Barbaren’ noemde. Drie weken lang, in januari 2006, hielden zij de jongen vast in een flat in Bagneux, een banlieue ten zuiden van Parijs, en het kan niet anders, schrijft Hussey, of omwonenden moeten zijn gegil hebben gehoord. Toen de politie hem vond, naakt en vastgebonden, leefde hij nog, maar hij stierf op weg naar het ziekenhuis. Ook de leider van ‘de Barbaren’ beriep zich op Al-Qaida en zei dat hij trots was op wat hij had gedaan. Professor Hussey begeeft zich naar Bagneux, passeert een poort met het opschrift Fuck da police. Mighty Ghetto en vraagt waarom er in Bagneux geen joden wonen. ‘Die kunnen hier niet leven,’ luidt het antwoord.

Folklore van de rebellie
Het antisemitisme is slechts één aspect van het ‘pure, rauwe geweld’ in Frankrijk dat Hus­sey inspireerde tot dit boek. Hoe kan het dan toch iets lichts hebben?
Dat heeft misschien te maken met een ervaring die hij beschrijft aan het begin van zijn verhaal. In gedachten verzonken en van de buitenwereld afgesloten door de koptelefoon op zijn hoofd, liep hij door het Gare du Nord. Van het Gare du Nord kennen de meeste Neder­lan­ders alleen het stukje tussen perron 8 waar de Thalys stopt en de uitgang, met aan de overkant van de straat de rode luifel van Brasserie Terminus die de reiziger vertelt: u bent in Parijs. In werkelijkheid is het gigantische station een soort Checkpoint Charlie in de scheidslijn tussen de stad en de noordelijke banlieues.
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
Ze voelen zich geen slachtoffer maar vijand van de staat
</blockquote>
</div>
Diep onder het treinenplatform dendert de RER en daartussenin de gewone metro. Hussey bevond zich ergens op zijn vaste overstaproute in deze catacomben toen plotseling een ondergrondse veldslag uitbrak tussen politie en een grote groep jongeren. Hoe plotseling, dat is niet helemaal zeker, schrijft Hussey, het kan ook zijn dat hij niet helemaal alert was. Hoe dan ook, ineens staat hij er middenin. En dan ervaart hij, behalve serieuze angst, ook een ‘strangely festive’ atmosfeer. ‘It was exhilarating to watch kids hopping over metro barriers, smoking weed and shouting, walking wherever they wanted.’ Hussey omschrijft het moment als een moment van transgressie, een totaalervaring.
In de dagen daarop ziet hij tot zijn verbazing hoe de Franse media de veldslag in het Gare du Nord (die in totaal acht uur had geduurd) wegzetten als een nieuwe episode in de Franse traditie van volksopstandjes, de ‘folklore van de rebellie’. Zodoende incorporeren de media de relschoppers in het Franse systeem. Maar in Husseys ervaring plaatsen de banlieuesards zich daar volkomen buiten. De slogan die hij in het station het vaakst en het hardst heeft gehoord, ziet hij in de media niet terug: Na’al abouk la France, Arabisch voor: fuck Frankrijk.
In de ‘folklore van de rebellie’ komt de burger in opstand tegen de staat. Dat suggereert een beeld van ongelijkheid, David tegen Goliath. Maar de ‘kids hopping over metro barriers’ haten niet de staat, zij haten de natie. Niet de overheid willen zij treffen, maar het land. Zij voelen zich op geen enkele manier burger en dus ook geen slachtoffer maar een vijand van de staat. Geen wonder, schrijft Hussey, dat deze kids in hun Amerikaanse hiphopkleren zo vaak Engelse namen hebben: ook de Franse taal haten zij.

Abu Graïb
Hussey signaleert de aanwezigheid van een ‘Franse Louis Farrakhan’ en een ‘Franse Osama’ die samen met anderen de intifada aanvoeren, dat wil zeggen een op wraakgevoelens gebaseerde, gewelddadige strijd tegen het land waar zij wonen en dat zij haten. Worden zij veroordeeld, dan riskeren zij opsluiting in ‘de Abu Graïb’ van Parijs, de Fres­nes-gevangenis met zijn lange geschiedenis van marteling en executie.
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
 ‘Wie denkt u wel dat u bent om hier zo maar naar binnen te lopen?’
</blockquote>
</div>
De Franse Louis Farrakhan is Kémi Séba (geboren Stellio Gilles Robert Capo Chichi in Straatsburg uit West-Afrikaanse ouders). Tien jaar geleden richtte hij Tribu Ka op, geïnspireerd op de Nation of Islam van Farrakhan. Die organisatie is inmiddels verboden maar leeft onder een andere naam voort. Kémi Séba prees en verdedigde de Barbaren-bende en recentelijker Dieudonné. Tijdens een gevangenisstraf bekeerde hij zich tot de islam. Hussey wil hem interviewen, maar krijgt uit Kémi’s entourage te horen: ‘Kémi zal binnenkort spreken. Maar hij weigert de blanke media te ontvangen waar jij toe behoort. Zijn tijd zal later komen, als er geen blanke media meer zijn.’ Een zwarte vriendin van Hussey (hij vermeldt er even bij: ‘met een diploma, een goeie baan bij een uitgeverij en een blanke vriend die advocaat is’) zegt hem dat ze Kémi wel begrijpt. ‘Alleen als je zwart of Arabier bent in Frankrijk kan je bevatten hoe de mensen je minachten, en de haat en het verlangen naar wraak dat dit bij je oproept. Kémi is nasty, maar ik begrijp zijn houding. Hij denkt in termen van oorlog en geweld. Welke boze jongere in de banlieue doet dat niet op een gegeven moment?’

Kom je banaan halen
‘Haat is toch nog een vorm van afhankelijkheid’ luidt het motto van een ander boek dat even nuttig zou kunnen zijn als dat van Hussey voor de huidige Franse zelfanalyse na de gemeenteraadsverkiezingen. Christiane Taubira, minister van Justitie en boegbeeld van links, schreef de woede en frustratie van zich af over een leven lang racistisch bejegend te worden, het juk van de minachting waar Husseys vriendin op doelde. Als klein meisje in Cayenne, als studente in Parijs, en zelfs als minister overkwam het haar een keer, bij een plechtigheid in de Dôme des Invalides waar zij de regering vertegenwoordigde, dat een beveiliger vroeg: ‘Wie denkt u wel dat u bent om hier zo maar naar binnen te lopen?’ Haar boek Paroles de liberté beschrijft verschillende van zulke het-zou-om-te-lachen-zijn-als-het-niet-om-te-huilen-was momenten. Een journalist die pienter vraagt: ‘Mevrouw Taubira, u bent afkomstig uit Guyana, u moet ervaring hebben met polygamie?’
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
De haat is niet voorbehouden aan de banlieue­sards. Het is wederzijds, of liever gezegd overal
</blockquote>
</div>
Maar erger dan alles was het meisje dat afgelopen november met haar ouders langs een straat in Angers stond waar de minister langs zou lopen, en die met een bananenschil in haar hand riep: ‘Hier aap, kom je banaan halen.’ Op internet was ze al talloze keren met een aap vergeleken en een gemeenteraadskandidaat voor het Front National had onomwonden op televisie verklaard dat Taubira een ‘wilde’ was die ‘beter in de takken van een boom dan in de regering’ zou kunnen zitten (de kandidaat werd daarop door het FN geschorst). Maar dit was de druppel. ‘Wat zal zij van de wereld, en dus van zichzelf, kunnen leren kennen als volwassenen, onder wie haar ouders, misbruik blijven maken van de onschuld van haar jeugd en de doorgaans aangeboren bronnen van nieuwsgierigheid, van honger en dorst naar de ander en het onbekende, droogleggen?’
De haat is niet voorbehouden aan de banlieue­sards. Het is wederzijds, of liever gezegd overal. Behalve antisemitisme is ook racisme een dagelijkse realiteit in Frankrijk. Een chapiter dat Hussey niet aanroert, maar Taubira wel, is dat van de Roma-zigeuners, die het bucolische Franse landschap maar ontsieren met hun karavanen van witte caravans. Enfin, meestal staan ze op verlaten industrieterreinen of in de berm tussen twee snelwegen, maar ook daar zijn ze velen een doorn in het oog. Het Front National heeft beloofd om dat ‘te gaan regelen’, op z’n Wilders’ gezegd.

Vierde Wereldoorlog
Het verschil tussen Hussey en Taubira is dat zij wel meent dat de relschoppende banlieuesards ‘met veel lawaai op de poort van de Republiek bonken in de hoop te worden binnengelaten’ en niet, wat Hussey zegt, de hele republiek een anathema vinden. Maar zowel Hussey als Taubira meent dat de sleutel voor de toekomst in het verleden ligt. Meer in het bijzonder in het koloniale verleden. En op dat punt onderneemt Hussey zijn tour de force. Hij zet koers naar Algerije, Marokko en Tunesië en beschrijft in extenso de contacten tussen kolonisator en gekoloniseerde. Ook hier klinkt zijn enthousiasme voor de materie, hoe onheilspellend die ook mag zijn, op elke pagina mee. ‘Ondanks alle horrorverhalen was mijn opwinding in eerste instantie groter dan mijn angst. Ik had er lang op gewacht om hier te kunnen zijn,’ schrijft hij over zijn aankomst in Algiers. Hij spreekt zo veel mogelijk mensen, van voetballer Zinedine Zidane tot de dochter van Albert Camus.
In de theorie die hij gaandeweg ontvouwt, is het niet de vleugelslag van een vlinder die aan de andere kant van de wereld een orkaan teweegbrengt, maar een tik met een vliegenmepper die tot een intifada of zelfs een ‘Vierde Wereldoorlog’ leidt (Hussey schuwt ook die term niet). Die vliegenmepper was van de dey van Algiers, die er de Franse consul mee sloeg in een dispuut over geld. Frankrijk, dat al lang van plan was om Algiers binnen te vallen, had met de tik een casus belli. Zo begon in 1830 de Franse tijd in Algerije, die 130 jaar later met de afschuwelijk wrede onafhankelijkheidsoorlog formeel zou eindigen. Maar staande op de kade van Algiers, ‘probably the most-known unvisited capital in the world’ constateert Hussey dat de Fransen misschien wel zijn vertrokken, maar nog steeds gelden als de vijand. ‘En tegelijkertijd is Frankrijk ook het beloofde land’.
Daar klinkt hij even als Taubira. Maar waar Taubira, ondanks haar persoonlijke aanleiding, een politiek discours heeft dat eindigt in een bevlogen waarschuwing tegen een sinistere kracht die zij voelt opdoemen en waar zonder veel moeite het Front National in valt te herkennen, kiest Hussey voor een veel klinischer benadering, die hij zelf ‘psychoanalytisch’ noemt. Het verleden is een trauma voor de gekoloniseerde zowel als voor de kolonisator van weleer. Door die klinische herschrijving van de feiten uit de koloniale tijd geeft Hussey de lezer een inzicht dat je uit een standaardwerk als H.L. Wesselings geschiedenis van Afrika (Verdeel en heers) niet krijgt. Beter gezegd: de lezer doorvoelt wat een ongelooflijke wantoestand dat hele kolonialisme is geweest. Ook Hussey weet dat er geen psychotherapeut bestaat die de hele geschiedenis op zijn sofa kan nemen, en in een plotselinge sombere wending op de laatste bladzijde van zijn boek verzucht hij dat Frankrijk bij gebrek aan een therapeut misschien een exorcist nodig heeft.
Te hopen valt dat de Fransen niet per ongeluk Marine Le Pen aanzien als zodanig. 
 
<div class="wpg-element bladwijzer">
<h3>De banlieues van Lyon</h3>
Might is right ‘Meisjes willen niet met ons trouwen omdat we geen baan hebben en geen toekomst, we leven in de kelders, we leven als ratten. Onze Nikes, dat is alles wat we hebben.’
‘Probleemjongeren’, dat lijkt een eufemisme voor de bendes in de banlieues, waar auto’s in vlammen opgaan en politie niet wordt geduld. In de documentaire Might is right wordt zichtbaar hoe boos de jongeren in de banlieues van Lyon zijn dat ‘de stad’ ze buitensluit en hoe bang en gefrustreerd ze zijn over hun eigen toekomst. Hoe onoverbrugbaar de kloof tussen stad en banlieue ook mag lijken, de wens is doodnormaal: erbij horen. Maar helaas: ‘Je bent pas Frans als je twee keer voor het nationale elftal hebt gescoord.’
<iframe width="640" height="360" src="//www.youtube-nocookie.com/embed/LMM-3uU8TSA" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>
<iframe width="560" height="315" src="//www.youtube-nocookie.com/embed/AVQkOW5PXPI" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>
</div>
<div class="figure--left">
<figure id="post-23127 media-23127" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/04/47c0db48-75b9-4cad-b40b-75b876d72b32_hussey.jpg" alt="" border=" /></figure>
</div>
Andrew Hussey, ‘The French Intifada. The Long War between France and its Arabs’, Granta Books, 464 p.

<div class="figure--left">
<figure id="post-23127 media-23127" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/04/e3b1b239-dc9f-4526-8303-4a897c2cebde_taubira.jpg" alt="" border=" /></figure>
</div>
Christiane Taubira, ‘Paroles de Liberté’, Flamma­rion (Café Voltaire), 138 p.

Pieter van den Blink

Frankrijk heeft een exorcist nodig

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots