chimpansee met typemachine

Online is een bibliotheek te vinden met elk boek dat ooit geschreven is én nog geschreven moet worden, ontdekte Samuel Peperkamp. Van erotische fictie over de BBB-partijtop tot een nauwkeurig verslag van de dag dat de zon uitdooft, alles (ja, alles) is er aanwezig.

Automatische concepten

Ken je de stelling van de eindeloos typende aap? Zo niet, komt-ie: een chimpansee met een typemachine zal, als hij een paar eeuwigheden de tijd krijgt, op den duur alles van Shakespeare uittikken. Letter voor letter. Foutloos.
Dat zit zo: elke lettercombinatie heeft een kleine, maar niet nul-kans om te bestaan. Dat die kans heel klein is, maakt niet uit. Als je oneindig veel pogingen hebt, wordt alles wat werkelijkheid kan worden, uiteindelijk werkelijkheid.
Het is dus een kwestie van tijd voordat een op willekeurige toetsen rammende en onsterfelijke aap er een keer Hamlet uitknalt. Net als het recept voor mosselen. En de wijnboeken van Ilja Gort. Evenals een versie van De druivenfluisteraar (Gort op z’n best) met één typfout op pagina 27. En een versie waarin alle letters in omgekeerde volgorde staan. Uiteindelijk produceert de aap elke mogelijke lettercombi- natie die op een paar honderd pagina’s past. En dat betekent ook – nee, vooral – veel, heel veel, heel heel veel brabbeltaal. Centiljoenen boeken vol teksten als sjwoowx,p geeetg n.itve,i at, ..sddd,. en dsnssjdsb- f’obd.,op.., mwnsoiimi,xyilk.. die.wooppjj,..
Nou, shocker. De aap bestaat. Of preciezer: de bibliotheek bestaat waar het werk van de aap is verzameld.
The Library of Babel is een website die bestaat uit boeken van 410 bladzijden. Elke bladzijde in die boeken bevat een combinatie van 3200 tekens: letters, spaties, punten en komma’s. Alle mogelijke combinaties van die 3200 tekens – en dus alle pagina’s van alle teksten denkbaar – zijn op de site aanwezig. 99,999999 (en dan nog een hoop negens) procent is nonsens, maar wat er ook tussenstaat: alle appjes die jij ooit nog gaat verzenden, net als het opschrift van jouw rouwkaart.
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-november-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new">Bestel 'm hierDit verhaal komt uit ons nieuwe maandblad, met als thema ‘onze veiligheidsobsessie’! Heb jij hem al in huis?5 november 2026</a>
Naast de tekst is er ook een beeldbank op de site, die alle combinaties van 250 duizend pixels bevat. Oftewel: alle foto’s die ooit nog van jou gemaakt moeten worden, staan al op deze site. Zo’n foto vinden is een ander verhaal. Hoe vind je een beeld (of een tekst, wat dat betreft) als je niet weet waar je naar op zoek bent? Helemaal als de database zo gigantisch is als deze bibliotheek.
Dat weerhoudt een gemeenschap van boekenwurmen er niet van om de bibliotheek fanatiek te doorzoeken. In de brabbeltaal en de pixelbrei speuren ze naar beetjes betekenis. Tegelijkertijd overwegen ze de betekenis van de bibliotheek zelf. Want wat zegt het, dat alles al geschreven is?
<h5>Oneindig universum</h5>
Het verhaal van de bibliotheek begint bij de Argentijnse schrijver Jorge Luis Borges, een zachtaardige bibliothecaris met een liefde voor dromen, spiegels en labyrinten. In zijn kortverhaal La biblioteca de Babel (1941) beschreef hij een bieb zo groot als een universum. Hij stelde zich een oneindige aaneenschakeling van zeshoekige kamers voor, met muren vol met boeken, samen goed voor alle teksten ooit.
Een absurd, surrealistisch concept – voor de meeste mensen. Voor Jonathan Basile, een Borges-liefhebber en taalkundige uit Brooklyn, veranderde de bibliotheek in een obsessie. Hij leerde zichzelf coderen en wist de bieb te verwezenlijken in 2015. Niet door alle boeken in een keer te genereren en vervolgens op het internet op te slaan (dat zou zoveel opslagruimte in beslag nemen, dat het onmogelijk is), maar door een algoritme te schrijven dat weet ‘waar’ elk boek staat en het genereert als erom wordt gevraagd.
Op de site – gebouwd volgens de blauwdruk van Borges – kun je een willekeurig boek op een willekeurige pagina openslaan. Mij kostte het een kwartier om tussen zinnen als yycgxjs,ktj en k,jxihmd.qd een Nederlands woord van ten minste vijf letters te ontdekken. Blaar. De referentie? Pagina 368, volume 8, plank 4, muur 3 en een kamernummer dat ik hier niet ga herhalen (het getal is zó hoog, dat de cijfers de rest van de rubriek zouden vullen). Ook is er een zoekfunctie op de site. En zie, het staat geschreven: Joost Eerdmans is een onmogelijke pannenkoek (pagina 379, volume 30, plank 5, muur 2, kamer- nummer op aanvraag).
In zijn verhaal beschreef Borges ook de inwoners van de bieb, de zogeheten bibliothecarissen. Door de enigmatische spanning tussen zin en onzin zijn ze vatbaar voor waanbeelden. Sommigen verbranden boeken die ze bullshit vinden. Anderen zijn op zoek naar het Ene Boek. Of naar de Messias die het Ene Boek uit zijn hoofd kent. Ze gaan op pelgrimstocht, voeren oorlog, worden gek.
Zo rabiaat zijn de real-life tegenhangers niet. Qua zelfbedrog scheelt het dan weer weinig. Op het forum, dat inmiddels van de site naar Reddit is verplaatst, delen de bieb-fans hun juttersvondsten. Pixelklontjes die de contouren van een mens of een boom moeten vormen. You’re delusional, luidt de reactie vaak. Of ze delen woorden van vier, vijf, bij uitzondering zes letters. Coma. Pride. Ending. Ze blijven hopen op een coherente zin, laat staan pagina, laat staan boek. Zinloos? Misschien. Wie het verzameld werk van een chimpansee leest, moet één ding helder hebben: iets heeft alleen betekenis als wij zelf betekenis zien.