Verhalen / Zonde om Oz’ boek te boycotten
Op de achterkant van zijn nieuwe boek kijkt Amos Oz zijn lezers met intelligente, licht bedroefde ogen aan. &#8216;Oz is een schrijver van duizelingwekkende genialiteit.&#8217; Het citaat staat in witte letters op de kraag van Oz&#8217; zwarte trui.
Terwijl ik de schrijver bestudeer, herinner ik me de ergernis van Omar Barghouti (de Palestijnse seculiere intellectueel, medeoprichter van de Palestijnse campagne voor de academische en culturele boycot van Israël) toen ik suggereerde dat de bewondering voor Oz iets te maken had met zijn charismatische uiterlijk. Oz een knappe man? Wat een bespottelijke gedachte!
Barghouti zweert bij die boycot van Israël om een einde te maken aan de onderdrukking van het Palestijnse volk. In zijn ogen vinden alleen Israëli&#8217;s genade die het recht van de Palestijnen op terugkeer erkennen. Amos Oz, die een twee-staten-oplossing verdedigt, hoort niet bij dat clubje. Hij is zelfs een gevaarlijke stem omdat hij als wijs en vredelievend wordt beschouwd.
Is de gelauwerde schrijver inderdaad een wolf in schaapskleren? De verhalen die Oz in Dorpsleven gebundeld heeft, zijn te gelaagd voor een eenduidig antwoord. Barghouti zal er ongetwijfeld aanstoot aan nemen dat Oz nooit het woord &#8216;Palestijn&#8217; gebruikt, maar wel &#8216;Arabier&#8217;. Ook vestigt Oz herhaaldelijk de aandacht op de ouderdom van het dorp waarover hij schrijft, alsof hij in die hoge leeftijd een legitimatie zoekt. Maar honderd jaar is natuurlijk helemaal niet oud voor een dorp.
Oz laat een Arabische student zeggen: &#8216;Jullie dorp is geboren uit een droom en volgens een plan en ons dorp is niet geboren maar is er altijd geweest.&#8217; Wat weegt het zwaarst? Een Joods personage verdenkt de Arabische student ervan &#8216;het recht te verlangen over het erf en het huis uit naam van een of andere grootvader of betovergrootvader die hier misschien in de tijd van de Osmanen op deze grond zat. Of in de tijd van de kruisvaarders.&#8217;
De dochter van die norse man wordt als ruimdenkend voorgesteld, maar ze zet zijn subjectieve voorstelling van zaken niet recht. Voor het Arabische eigendomsrecht hoef je natuurlijk niet terug te gaan tot het Osmaanse rijk, dat al in 1922 werd opgeheven. De tragedie van de Nakba &#8211; de vlucht en verdrijving van Arabieren uit Palestina &#8211; speelde zich amper eenenzestig jaar geleden af. Barghouti zou zo&#8217;n correctie vast waarderen en kan terecht argumenteren dat háár ruimdenkendheid in elk geval misleidend is.
Barghouti vergelijkt Israël graag met Zuid-Afrika onder het apartheidsregime. Toeval of niet, in deze verhalen klinken de grote thema&#8217;s van John Coetzee. Net als bij de Zuid-Afrikaanse schrijver zie je de invloed van Kafka. Het laatste verhaal, dat &#8216;ergens ver weg&#8217; speelt &#8216;in een andere tijd&#8217; beschrijft een apocalyptisch visioen: &#8216;Zelfs uit de levenden stijgt een lijklucht op.&#8217; Wie voor het bederf verantwoordelijk is, wordt niet gezegd. Het gaat over een condition humaine, eerder dan over het resultaat van politieke keuzes. Barghouti zal er zich vast de haren bij uit het hoofd trekken. Toch zou het een grote vergissing zijn deze bundel het voorwerp te laten worden van een boycot. Daarvoor is hij te fascinerend, te raadselachtig en te rijk.
Amos Oz, Dorpsleven, De Bezige Bij, 239 p., € 19,90

Kristien Hemmerechts

Een dorp, geboren uit een droom

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots