Guantánamo Bay
Dankzij een juridische procedure van het persbureau Associated Press is het nu voor het eerst mogelijk om de schaarse informatie die uit Guantánamo vrijkomt te relateren aan personen. Verslagen van verhoren waarin de namen voorkomen van 317 mannen die op Guantánamo Bay worden of werden vastgehouden, zijn niet langer geheim. Een van de meest lezenswaardige ‘Summarized un­sworn Detainee Statements’ blijkt die van Feroz Abasi, een Engelsman van Oegandese origine, verdacht van het beramen van een aanslag op de Amerikaanse ambassade in Parijs. Het was in een zaak die was aangespannen door Abasi’s moeder dat de Britse rechter voor het eerst de aanduiding ‘een juridisch zwart gat’ gebruikte voor Guantánamo Bay. Nu kunnen we lezen hoe Abasi’s verhoor verloopt. Als hij de militaire rechters vraagt om de Geneefse conventie te respecteren en hem de status van krijgsgevangene te geven, luidt het antwoord: ‘Internationaal recht geldt hier niet, de Geneefse conventie doet hier niet ter zake.’ En even later: ‘Mister Abasi, ik wil de woorden interna­tionaal recht niet meer horen.’ Abasi en andere gedetineerden maken melding van ernstige misdragingen door degenen die hen vasthielden. Amerikaanse bewaarders zouden voor hun ogen obsceniteiten hebben begaan en hun hebben laten bidden in de richting van de VS in plaats van die van Mekka.
Abasi is een van de velen die de legitimiteit van de militaire rechtbank in twijfel trekken. Maar vele anderen doen geen enkele poging om met de rechters in debat te gaan of zichzelf serieus te verdedigen.
Een man uit Kazachstan die in december 2001 gearresteerd is in Kaboel wordt ondervraagd over zijn banden met de Taliban. De militaire rechtbank wil weten met wie hij naar Afghanistan is gereisd en waarom. De man antwoordt: ‘We waren met z’n tienen, mijn grootmoeder, mijn zusters en mijn broers. In Kazachstan is geen werk, het is moeilijk om er geld te verdienen. We hadden gehoord dat immigranten uit andere landen in Afghanistan eten kregen.’ En was dat ook zo, wil de rechtbank weten. ‘We hoefden niks te betalen. Alle voedsel en spullen waren gratis,’ bevestigt de Kazach. En daar hoefde u niks voor terug te doen? ‘Nee.’ De rechter merkt op dat het ‘hoogst ongebruikelijk is dat de regering zo genereus voor u en uw familie is, zonder daar iets voor terug te vragen’. Antwoord: ‘Ze geven ons dat eten en huisvesting omdat we allemaal moslim zijn.’ De vragen van de rechtbank zijn zeer algemeen, nergens blijkt dat er een concrete verdenking tegen de Kazach is. Heeft hij wel eens militaire training gehad? Heeft hij misschien opium verbouwd in zijn moestuin? De Kazach zwijgt of zegt nee. Op het laatst vraagt de rechter: ‘Kunt u ons iets vertellen wat ons kan helpen te begrijpen waarom u hier bent?’ Geen antwoord. Toch is van deze man de naam niet vrijgegeven.
Uit de verslagen blijkt dat de verdachten inmiddels inzage hebben gehad in een deel van het tegen hen bestaande bewijs, of wat daarvoor door moet gaan. Maar een ander deel is geheim gebleven ‘om redenen van staatsveiligheid’ zoals de militaire rechtbank ergens zegt. De verdachten hebben dus op het moment van het verhoor nog steeds geen volledige toegang tot hun eigen dossier. Bij de verhoren is geen advocaat aanwezig maar een door de rechtbank aangewezen ‘persoonlijke representant’ van de verdachte. Telkens als verdachten de legitimiteit van de militaire rechtbank in twijfel trekken, antwoordt de rechter dat het slechts een administratieve rechtszitting is. En advocaten zijn helaas ‘niet beschikbaar’.
Enkele verdachten geven zonder morren toe dat ze lid waren van de Taliban en gevechtstrainingen hebben gehad in Afghanistan. Maar soms leveren de verhoren ook ronduit hilarische lectuur op. Tegen de Saoediër Mazin Salih Musaid meent de militaire rechtbank een ijzersterke zaak te hebben. Bij zijn arrestatie droeg Mazin een Casio-horloge, model #f-91W, en dat model is ook gebruikt bij aan Al Qaeda toegeschreven bomaanslagen. In uiterst beleefde bewoordingen waagt Mazin tegen deze bewijsvoering bezwaar te maken aangezien ‘miljoenen en miljoenen mensen’ zo’n horloge hebben.
Verdwijnen
Kathalijne Buitenweg, EU-parlementa­riër namens GroenLinks, is rapporteur van de commissie die op dit moment de vermeende CIA-‘special rendition’-flights onderzoekt.
Zij noemt het vrijgeven van de namen door het Pentagon ‘een stap in de goede richting, omdat de VS hiermee gehoor geven aan een oproep van het gerechtshof. Het voordeel voor de betrokken personen is dat het bekend worden van hun naam de kans verkleint dat ze geheel en al verdwijnen. Bijvoorbeeld naar een van de nieuwe gevangenissen die de VS aan het bouwen zijn in Marokko en Libië. Maar verder is er weinig om blij over te zijn. Het zijn niet alle namen, maar slechts 317.’
Het is bekend dat op Guantánamo nog minstens 241 personen vastzitten die niet hebben willen meewerken aan hun verhoor. Over hen is niets bekend.
Daniel Gorevan, onderzoeker bij Amnesty International, wil doorprocederen tot alle namen boven water zijn.
Hij noemt het vrijgeven niet meer dan ‘een doorbraakje’.

Pieter van den Blink

Een doorbraakje

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots