damian | moeilijk opvoedbaar

Damian kijkt uit het smalle raam in de hoek van zijn kamer. Een metalen haak maakt het onmogelijk om het te openen. Toen hij drie maanden geleden aankwam, kreeg hij een kamer aan de achterkant, kon hij alleen de tuin zien. Hier heeft hij uitzicht op zes andere wooneenheden, een grasveld en de straat waarlangs het bezoek arriveert. Niets hoeft hem te ontgaan. Als er iemand ontploft, gebeurt het vaak onder zijn ogen. Ziet hij mensen over het grasveld rennen, hoort hij het geschreeuw uit een van de panden. Zoals vorige week, toen een woedende jongen door de ruit van het pand hiernaast trapte. Damian heeft er foto’s van gemaakt. Zonder dat uitzicht was het een saaie kamer geweest, in de crisisopvang van De La Salle in Boxtel.

Hij moet het hier nog een maand zien uit te houden. Dan krijgt hij een kamer in een woongroep voor jongeren, in zijn oude woonplaats Cuijk. Kan hij weer terug naar zijn voetbalclub, zijn vrienden weer zien.
Damian draagt een halflange, bontgekleurde joggingbroek, een blauw T-shirt met daarop een afbeelding van een jongen die je indringend aankijkt, en hoge sneakers met gaten in de zolen. Het horloge dat hij draagt, tikt wel, maar loopt onregelmatig. De juiste tijd kan hij er niet op aflezen.
Zijn gezicht probeert beheersing uit te stralen, maar zijn ogen zijn op hun hoede.
‘Ik moet nodig nieuwe kleren hebben. Dat is meer dan een jaar geleden.’
En een paar voetbalschoenen, want de zijne zijn langs de zool gescheurd. Ze zien hem al aankomen bij het begin van het nieuwe seizoen, op die kapotte schoenen.
Damian wil er met zijn voogd over spreken. Ook hij heeft recht op nieuwe spullen. Hij leeft al tijden heel sober. Op zijn kamer mag hij geen frisdrank, geen snoep, geen geld bewaren. Het pakje kauwgom in zijn hand heeft hij na het schoolreisje, toen iedereen uit de bus werd gecontroleerd, mee weten te smokkelen. Hij is er trots op. Net als op de vijf cent die hij in zijn handpalm laat rollen. Vijf cent, nooit gedacht dat hij daar blij mee zou zijn. Maar het is een teken voor hem. Dat ze wel allemaal regels hebben, maar dat hij altijd wel een manier vindt om eronderuit te komen.

Op het rechte pad

In oktober wordt hij achttien. Kan hij zijn leven gaan inrichten zoals hij zelf wil. Is er niet langer een voogd van Jeugdzorg die over zijn geld waakt en die hem dingen kan verbieden. Hoeft hij aan niemand meer rekenschap af te leggen. Kan hij gaan werken als hij wil. Ook al heeft hij niet meer dan een paar deelcertificaten op zak, voor sociale vaardigheden en veilig werken. Misschien dat hij vóór die tijd nog een lasdiploma kan halen.
Damian droomt hardop van een beter leven dan hij tot nog toe heeft gehad. Een goede baan, zodat hij lekker zal verdienen en over een paar jaar een mooie auto kan kopen. Misschien wel een Audi Q7, zo’n gestileerde Duitse tank. En een leuk huis wil hij, voor hem en zijn toekomstige vriendin. Als hij er tegen anderen over begint, proberen ze zijn dromen en ambities altijd te temperen.
‘Zorg eerst maar dat je je school afmaakt.’
‘Pas maar op dat je geen domme dingen doet, op het rechte pad blijft. Niet afzakt.’
Hoezo zou hij afzakken? Hij kan heus wel werken. Kijk maar hoe hij het deed bij de supermarkt. Eerst één avond in de week vakken vullen, meer wilden ze een jongen als hem niet geven, maar na een tijdje nam hij steeds meer diensten over van anderen. Waren er weken dat hij drie avonden achter elkaar aan de gang was.
En zijn stage bij de autosloperij van Broere had hij toch goed gedaan? Moest hij oude banden van de wielen verwijderen. Als de baas weg moest, liet hij hem helemaal alleen zijn werk doen.

Echt te moeilijk

Joep Zaad, sinds vier jaar Damians mentor op de ZMOK-school waar Damian negen jaar zat, maar nu niet omdat het geen doen is om dagelijks drie uur te reizen, bezoekt hem in de crisisopvang. De nabijheid van Joep voelt vertrouwd voor Damian. Als je familie nooit iets van zich laat horen, ga je je aan anderen hechten.
Ze spreken over de keuring die hij komende week zal moeten ondergaan bij het UWV, in verband met de aanvraag voor een Wajong-uitkering.
Joep heeft hem gezegd dat hij maar niet zijn best moet doen om slim over te komen.
Wat die uitkering precies inhoudt, weet Damian niet. Wel dat hij hem maar beter kan krijgen. ‘Met zo’n uitkering heb je meer kans op een baan. Je baas hoeft dan niet je volledige salaris te betalen.’ Bazen willen niet te veel betalen voor een jongen als hij.
Het liefst zou hij iets met sport doen, gymleraar worden of voetbaltrainer. Maar als hij erover begint, schudt Joep zijn hoofd.
‘Of bij de Landmacht?’
‘Heb je daar niet MBO-2 voor nodig?’
Damian knikt licht met zijn hoofd.
‘Dan wordt het toch echt te moeilijk.’

Voetbal

Joep maakt zich zorgen over Damians verhuizing naar een eigen kamer. In de crisisopvang zit de buitendeur steeds op slot, gaat er ’s avonds een alarm op zijn slaapkamerdeur, zodat Damian niet ongezien van zijn kamer kan. Koelkast, afstandsbediening van de tv, de Xbox, alles zit achter een slot.
De bedoeling was dat Damian vanuit zijn pleegouders geleidelijk zou gaan wennen aan het zelfstandig wonen. Een zachte overgang voor een jongen met verlatingsangst. Vanaf zijn negende jaar had hij bij Heinz en Maria in Cuijk gewoond, maar drie maanden geleden was de maat voor hen vol geweest.
‘Het had niet hoeven gebeuren,’ zegt Damian. Het was veroorzaakt door een opeenstapeling van kleine dingen.
Een dag later had hij Maria gebeld en gezegd dat het hem speet. Maar die keer waren Heinz en Maria niet te vermurwen. Damian nam die excuses te makkelijk in de mond. Als er iemand uit de buurt met hen over Damian wilde spreken of er iets uit huis was verdwenen en ze hem ermee confronteerden, luisterde hij met neergeslagen ogen. Als ze klaar waren, zei Damian het.
Zodra er geweld aan te pas kwam, was dat niet langer toereikend. Nu Damian ervan had geproefd, kon dat vaker gaan gebeuren, had Heinz gezegd.
Zo was het ook met weglopen gegaan, waar hij een jaar geleden mee was begonnen. Damian was steeds meer gaan eisen. Hij had een vriendinnetje, een bezitterig meisje dat hem van alles influisterde. Dat zich eraan stoorde dat Damian drie keer per week naar voetbal moest.
‘Waarom ga je er niet gewoon van af?’
Prompt was Damian met dat idee thuisgekomen.
Voetbal was zijn lust en zijn leven geweest. Van jongs af aan hadden Heinz en Maria hem er elke week heen gebracht. Die sport was goed voor Damian. Het droeg bij aan zijn gevoel van eigenwaarde. Als je Damian zag voetballen, was het een andere jongen. Niet stil en bescheiden, maar energiek en vol overtuiging. Het was zo goed gegaan, dat Damian van het G-team werd overgeplaatst naar de C1. Kon hij met gewone jongens meedoen, was hij ook steeds meer een gewone jongen geworden.
Tot hij ineens thuiskwam en zei dat hij niet meer wilde gaan. De trainer liet hem nooit meedoen met het partijtje. Daarop waren Heinz en Maria naar een training gegaan, hadden ze vanachter de struiken gekeken of Damians woorden op waarheid berustten. Zagen ze dat hij weg van de groep in zijn eentje rondjes rond het veld moest lopen.
Nou, daar hadden ze de coach mee geconfronteerd.
‘Damian hoort in een G-team,’ had die gezegd.
Ze hadden snel gehandeld, geïnformeerd bij een andere vereniging. Damian was welkom bij de C1 van VCA. Zo was het voetbalplezier teruggekomen.
Dat vriendinnetje vertelde Damian ook dat hij heus niet naar al die regels van Heinz en Maria hoefde te leven. Half zeven thuis. Elk uur even laten weten waar je bent. De telefoon ’s avonds niet mee naar je kamer boven, maar in de oplader in de woonkamer. Strenge regels misschien voor iemand van zeventien, maar Heinz en Maria waren ervan overtuigd dat dit het beste was voor de beïnvloedbare jongen.
‘Denk maar niet dat jullie de baas over mij kunnen spelen. Jullie zijn maar pleegouders.’
Daarna kon hij zo de deur uitlopen.
De eerste keren liep Heinz met de hond door de omgeving en vond hij hem meestal bij de Jumbo, waar Damians mobiel bereik had. Maar naarmate hij vaker wegliep, was Damian steeds bedrevener geraakt in het ontlopen van Heinz en de politie, die door Maria was ingelicht.
Maria was klein en Heinz niet veel groter. Ze liepen tegen de zestig. Als Damian, die boven hen uit torende, werkelijk kwaad wilde, kon er van alles gebeuren. Ze moesten ook denken aan hun kleinkinderen die over de vloer kwamen.

In en uit pleeggezinnen

Vóór Damians komst vingen Heinz en Maria via Europa Kinderhulp kinderen op in de schoolvakanties. Ook het zusje van Damian. Damians voogd vroeg hun of ze die kleine jongen er niet bij wilden nemen omdat ze hem nergens kwijt kon. Vanaf zijn vroege kindertijd was Damian in en uit pleeggezinnen geplaatst, om tussendoor steeds kort bij zijn moeder te wonen.
Dat hadden Heinz en Maria geweten. Al na een week waren ze moe van alle incidenten. Op straat kon hij uit het niets iemand uitschelden. Thuis was er een voortdurende ruzie met zijn zusje en sloopten ze en passant het meubilair. Daarom hadden ze hem weer naar zijn moeder gebracht. Een paar weken later belde de voogd met de vraag of Damian misschien bij hen was. Hij was van huis weggelopen met de mededeling dat hij bij Heinz en Maria wilde gaan wonen.
Dit had hen zo ontroerd dat ze hem opnieuw in huis namen. Nu voor altijd. Ze richtten hun leven in rondom Damian. Heinz werkte fulltime in de papierfabriek. Maria bleef thuis en hielp Damian waar ze kon. Ze wilden dat hij meer hulp kreeg voor zijn problemen. Het was de jongen aan te zien dat hij leed onder de gebeurtenissen in zijn prille jeugd. Bij instanties kregen ze geen gehoor. Daarom was Maria maar zelf twee jaar lang met Damian naar een speltherapeut gegaan. Uiteindelijk was de jongen rustiger geworden. Had hij zijn draai gevonden.

Speciaal was bijzonder

Vanaf zijn negende jaar werd Damian met een busje opgehaald en reed hij samen met andere kinderen naar Nijmegen, naar de Tarcisiusschool, een ZMOK-school.
Als de kinderen in de straat hem vroegen waarom hij niet net als zij naar de school om de hoek ging, haalde hij zijn schouders op. Ze vroegen het zelden gewoon uit interesse. Damian was op zijn hoede, zoals hij zichzelf al jong had aangeleerd.
Als ze doorzeurden, zei hij: ‘voor speciaal onderwijs’. Speciaal, dat klonk niet negatief, speciaal was bijzonder, dat maakte hem tot een bijzondere jongen.
Miel van Driel, locatiemanager op de Tarcisiusschool, werkt al tientallen jaren met kinderen met een beperking. Als hij door de gang loopt, spreekt hij de kinderen kort aan, op een joviale toon. Op deze laatste schooldag is het nogal rommelig. Een paar jongens zijn in de gang bezig met het verwijderen van de aankleding van het kampthema, over cowboys en indianen.
In een klas zijn jonge kinderen in de weer met spelletjes. Miel vraagt een jongetje hoe het gaat. Die kijkt stuurs. Miel herhaalt zijn vraag met een vrolijker klank.
‘Ik ben boos op jou.’
‘O, waarom dan?’
‘Dat weet je best wel.’
Veel kinderen zitten van hun zesde tot hun negentiende op deze school. Hun IQ varieert van 55 tot 85. Ze zijn op jonge leeftijd, vaak al met zes jaar, getest. Op latere leeftijd volgt weer een IQ-test. ‘Die test is accurater omdat er dan ook op lezen en rekenen kan worden getoetst. In de meeste gevallen zakt de IQ-score hierdoor nog tien punten.’
Als je Damian vraagt waarom hij op die school zit, zegt hij: ‘Vanwege leer- en gedragsproblemen.’
Schrijven, dat gaat wel, met rekenen heeft hij veel moeite. Hij weet nog dat hij getest is toen hij op school kwam. Dat had hij niet best gedaan, maar wat wil je. Toen hij bij zijn moeder woonde, was hij zelden naar school gegaan.
‘Nu zou ik het veel beter doen.’
Damian geldt als een van de betere leerlingen. Een jongen met mogelijkheden. Een jongen die zelf ook iets wil.
Zijn gedragsproblemen zijn iets van vroeger, zegt Damian. Toen hij net op die school kwam. Dat was in zijn boze periode. Kon hij de juffrouw uitschelden, gooide hij alles wat in zijn buurt lag haar richting uit.
‘Ik heb al jong dingen meegemaakt die een kind niet mee zou moeten maken.’
Hij wordt er niet graag aan herinnerd. ‘Je moet geen depressieve gedachten toelaten.’

Diploma

In zijn dossier staat dat Damian een oppositionele gedragsstoornis (ODD) heeft. Veel kinderen op deze school hebben die stoornis. Grofweg zijn de leerlingen in te delen in twee groepen. Er zijn kinderen met een meer naar binnen gerichte problematiek, een autisme-spectrumstoornis, en kinderen met een naar buiten gerichte problematiek, zoals ADHD en ODD. De klassen zijn erop aangepast, bestaan uit maximaal twaalf kinderen. Een deel van de tafels is omheind met een wand, zodat kinderen die dat willen volledig op zichzelf kunnen zijn.
Als ze het te bont maken, komen ze uiteindelijk in Miels kamer terecht. Soms moet hij een leerling fysiek benaderen, vastpakken, omdat die voor een deur zit en weigert aan de kant te gaan terwijl de klasgenoten in de gang staan te wachten. Van de week nog was er een meisje over haar toeren geraakt en in het wilde weg aan het schoppen. Had Miel zelf een paar blauwe schenen aan overgehouden. ‘Maar dat kan ik wel hebben.’ Daarna heeft hij de ouders gebeld en uitgelegd wat er was gebeurd. Eigenlijk heeft hij nooit problemen met ouders. ‘Als je maar open en transparant bent.’
Ongeveer een kwart van de kinderen ontvangt een of ander medicijn voor zijn stoornis. Velen slikken Ritalin of een verwant medicijn dat de hele dag door werkt. Het heeft een kalmerende werking.
Een moeder van een ADHD-kind, wier echtgenoot dezelfde aandoening heeft, zegt dat ze soms een medicijnvrije dag houdt, zodat ze haar zoon en haar man even heeft zoals ze werkelijk zijn, onverdoofd.
Drie dagen eerder hield de school een diploma-uitreiking voor de oudere leerlingen. Daar zijn ze een paar jaar geleden mee begonnen, om de kinderen het gevoel te geven dat ze iets hebben bereikt. Damian was voor het eerst in drie maanden weer op school, samen met Heinz en Maria. Hij werd naar voren geroepen en kreeg het diploma in handen, voor Engels en voor sociale vaardigheden. Er klonk applaus van de honderd aanwezigen toen hij terugliep naar zijn stoel.

Bankzitters

Na de vakantie heeft Damian zijn tweede gesprek met een keuringsarts van het UWV. 95 procent van de jongeren die de Tarcisiusschool verlaten, ontvangt nu nog een Wajong-uitkering. Sommige leerlingen worden voor vijftig procent afgekeurd. De meesten voor zeventig procent. De keuringen zullen per 1 januari 2015 veel strenger worden. Jongeren als Damian zullen op de reguliere arbeidsmarkt werk moeten vinden.
Hoewel Damian tot de betere leerlingen behoort, is zijn mentor Joep Zaad sceptisch over zijn arbeidskansen. Een van Damians handicaps, hoewel dit op het eerste gezicht een voordeel lijkt, is dat hij er uitziet als ieder ander. ‘Deze jongeren presenteren zich normaal. Ze gaan heus niet zeggen dat ze iets niet snappen. Ze willen meedoen, erbij horen.’
Joep verwacht dat Damian geen Wajonguitkering zal krijgen. Die keuringsarts zal zeggen: ‘Je werkt als vakkenvuller bij de supermarkt. Dan kan je ook in een koekjesfabriek werken.’
‘Maar als ze aan de lopende band zitten, gaat dat zo snel dat iemand met een beperking dat tempo helemaal niet kan bijbenen. Die wordt knettergek aan die razende lopende band.’
Zo’n werkgever ziet dat zulke jongeren wel erg veel begeleiding nodig hebben en raakt teleurgesteld. ‘Het vergt veel inlevingsvermogen en geduld om dergelijke jongeren aan het werk te houden. Als het economisch tegenzit, gaat deze groep er als eerste uit.’
Na een aantal van zulke mislukkingen komen deze jongeren gefrustreerd thuis te zitten. ‘Bankzitters’ worden ze genoemd. Begin twintig zijn ze, en al afgeschreven. Moeten ze rond zien te komen van een gekorte uitkering omdat ze geen werktraject meer hebben. Leven ze op de grens van armoede, zonder enig zicht op verbetering.
Joep krijgt geregeld een dossier van een nieuwe leerling onder ogen waarin diens agressieve en onhandelbare gedrag wordt omschreven. ‘Dan verwacht je dat er een of ander duivels kind je klas binnenkomt. Maar steeds blijkt het een gewoon kind te zijn, was het onhandelbare gedrag een kreet om hulp omdat het kind jarenlang op zijn tenen moest lopen, zijn beperking niet begrepen werd.’
En dezelfde situatie dreigt op het moment dat deze jongeren weer op de reguliere arbeidsmarkt mee moeten draaien.

Hekel aan de geur

De groepsleider haalt de buitendeur van de crisisopvang van het slot zodat Damian en Joep eruit kunnen. In Joeps auto rijden ze naar het dorpsplein. Op het terras drinken mensen bier.
Damian kijkt ernaar. Zelf drinkt hij niet. Nooit.
Lang geleden, toen Maria ’s avonds een glas wijn voor zichzelf inschonk, vroeg hij haar waarom ze niet gewoon thee dronk.
Hij bleef het haar dagelijks vragen, tot ze ermee ophield.
Damian wantrouwt iemand die alcohol drinkt. Het gedrag van die ander, die drinker, kan zomaar omslaan.
Hij heeft een hekel aan de geur. Zoals de geur van een sloot, een dieselmotor, pijptabak een herinnering oproept, is dat bij Damian de indringende geur van alcohol. Of liever, gedronken alcohol die door het lichaam in een uiterste inspanning via de mond, de poriën, op alle mogelijke manieren wordt uitgestoten. Die geur.
Bij die herinneringen past nog een andere geur, die lijkt op azijn, of een lang niet gereinigde kattenbak. Het is de geur van heroïne.
Dan is hij weer die jongen die machteloos is overgeleverd aan de grillen van de volwassenen in zijn directe omgeving die hem een gevoel van veiligheid en geborgenheid zouden moeten geven. In het jonge leven van Damian was er geen ruimte voor een dergelijke basis.
Damians voogd wil dat hij contact zoekt met zijn biologische ouders. Zijn vader heeft hij acht jaar niet gezien. Hij heeft nu een ernstige spierziekte. Een keer was hij hem komen bezoeken bij Heinz en Maria. Bij het weerzien was weinig warmte te bespeuren. Damian zat zwijgend op de bank, naast de man die zijn vader was. Deze maakte wat kleinerende opmerkingen en vertrok weer naar Limburg om zich aan zijn verslavingen te wijden.
Als zijn voogd over een ontmoeting begint, verandert het gezicht van Damian, gaan zijn wenkbrauwen naar beneden.
‘Nee, dat hoeft niet.’
Met zijn zusje heeft Damian soms contact via WhatsApp. Met zijn oudere broer niet.
Zijn moeder kwam twee jaar geleden langs. Damian had een wedstrijd moeten spelen. Was ze naar de club gekomen. Had hij machtig gevonden, dat zijn moeder hem zag voetballen. Na de wedstrijd was ze in de kantine aan het bier gegaan. Toen was hij boos vertrokken.
Vanaf het terras ziet Damian in de verte een politieauto aankomen. Nauwlettend volgt hij de route die de auto kiest. Zijn gezicht krijgt iets brutaals.
‘Als je niets uithaalt, kunnen ze je niets maken.’
Als hij nu dat colaflesje naar de politieauto zou gooien. Dan zouden ze verhaal komen halen. Hij lacht als de politieman zijn richting uit kijkt.
De laatste keer dat hij met de politie te maken had, was die avond bij Heinz en Maria. Was hij met ruzie weggegaan. Naar een feest van de Jumbo. En daarna was hij niet teruggegaan. Had hij hun telefoontjes genegeerd. Tot hij om drie uur ’s nachts voor de deur had gestaan.
Van een woordenwisseling was het ineens overgegaan in geduw en toen had Damian wild uitgehaald en had het gezicht van Maria onder het bloed gezeten.
Toen hadden ze de politie gebeld: ‘Kom hem maar halen.’
Damian moet er nog vaak aan denken. Hoe ze hem hadden meegenomen naar het bureau. Een paar uur later hadden ze hem over de nachtelijke snelweg naar god weet waar gebracht.
Toen was dat oude gevoel teruggekomen. Van toen hij nog zo klein was en ze hem van hot naar her brachten. Toen eigenlijk alle vijf gezinsleden een andere kant op gingen, alsof er een bom was ontploft en iedereen een andere richting op vloog.
Heel lang had hij het niet meer gehad. Misschien wel al die acht jaren dat hij bij Heinz en Maria woonde. Bijna de helft van zijn leven. Hij dacht aan wat Maria zei, dat hij voor haar als een zoon was. Een echte zoon. Nu hadden ze hem weg laten gaan.
Hij dacht aan hoe het was als ze samen waren. Maria, Heinz, zijn halfzus met haar kleine kinderen. Al deden ze de afwas, dan nog was het fijn.

Laat je niet opjutten

In die opvang was alles anders. Zo druk als die kinderen deden. Waar hij zich ook bevond, steeds weer hoorde je iemand tekeer gaan. Tegenover hem woonde een jongen. Elke keer als die hem zag, keek hij hem uitdagend aan: ‘Wat moet je?’
Daar had Damian niet stilgestaan bij Maria’s woorden die hij elke keer als hij de deur uitging moest horen: ‘Laat je niet opjutten. Doe geen domme dingen.’
Sloeg hij al zijn verdriet en onmacht eruit. Moest de leiding eraan te pas komen om ze uit elkaar te halen. Daarna hadden ze hem naar de andere kant van het gebouw verhuisd.
Hij voelde zich ellendig. Boos ook. Zeiden ze van de leiding dat hij niet zo dreigend rond moest kijken. Dat als hij zich opgefokt voelde, hij maar even moest afkoelen in de time-out, een kale ruimte met een zitzak. Moesten zijn schoenen uit, zijn horloge af, de riem uit zijn broek.
Dat had hij niet op zich laten zitten. Zo’n lege kamer is als een klankkast. Als je met je vlakke hand tegen de ruiten slaat, klinkt dat door het hele pand. Hij had gehoord hoe andere kinderen het deden. Als hij zich ellendig moest voelen, mocht iedereen dat meebeleven.

Trammelant

In de auto onderweg naar Heinz en Maria is Damian stiller dan anders.
Sinds hij in de crisisopvang woont, bezoekt hij ze elk weekend. Veel kinderen uit de opvang gaan het hele weekend naar hun ouders. Sommigen zelfs de hele zomervakantie. Damian neemt ’s ochtends de trein, die via Nijmegen twee uur later in Cuijk arriveert. Na het avondeten neemt hij de trein terug. Hij mag niet langer bij hen logeren.
Heinz en Maria staan glimlachend in de deuropening van hun bescheiden woning met kunststoffen schrootjes langs de wand.
Als ze zitten, vraagt Maria hem of hij nog iets heeft gehoord van de trammelant.
‘Moet je daar nu over beginnen?’
Maria wil het vertellen, maar Damian wil het echt niet. In plaats daarvan wordt er gebak gegeten. Daarna gaat Damian op bezoek bij zijn pleegzus, die een straat verderop woont, en vervolgens vertelt Maria over de ‘trammelant’.
Hoe Damian twee dagen eerder met zijn woongroep was gaan zwemmen. Hoe hij met een paar jongens was meegelopen en spullen had weggehaald bij een verlaten handdoek. Zomaar. De leiding was erachter gekomen en had de gedupeerde gevraagd aangifte te doen, maar die had er niet zo zwaar aan getild. Het waren jongelui van de crisisopvang, toch?
‘Het is typisch voor Damian,’ zegt Maria. ‘Dat hij geen inschatting kan maken van wat hij zou moeten doen. Net zo makkelijk doet hij verkeerde dingen.’
Ze benadrukken dat Damian een goede inborst heeft. Als Maria, die wat ziekelijk is, weer eens op de bank lag, nam hij zonder vragen haar taken over. Bracht hij haar thee en brood. Ruimde hij de keuken op. Maar er is ook die andere kant.
Ooit hebben ze zich voorgenomen om hem zo lang ze konden te blijven helpen. Maar op afstand hebben ze geen grip op hem. ‘Wat als hij straks zichzelf moet redden? Zonder werk komt te zitten?’
Damian maakt zich geen zorgen of hij wel echt werk zal kunnen krijgen, of zijn salaris wel boven het minimumloon zal uitstijgen. Of hij een bankzitter zal worden en zich zal moeten verzoenen met een leven op de armoedegrens. ‘Je moet geen depressieve gedachten toelaten.’
Hij wil kunnen dromen, net als elke andere achttienjarige. Hij is niet anders. Heus niet.

{

{

{

Paul Teunissen (48) is schrijver. Hij werkte lange tijd voor het Leger des Heils. Zijn hart ligt bij de langere en mooi geschreven reportage over mensen in de marge. Voor Vrij Nederland schreef hij eerder over o.a. een depressieve boer, een dakloos pubermeisje en een hobby-zaaddonor (zie vn.nl). Daarnaast publiceerde hij twee boeken over mensen met psychische problemen: ‘Extreme ov