Franse autofictie
Emmanuel Carrère dankt zijn faam als schrijver grotendeels aan zijn keuze voor opmerkelijke personages. Meer dan om zijn stijl of zijn verbeeldingskracht wordt hij gelezen om de precisie waarmee hij ware gebeurtenissen reconstrueert. Zijn bekendste boek, De tegenstander, gaat over een man die achttien jaar lang deed alsof hij dagelijks naar kantoor ging, terwijl hij in werkelijkheid op een bankje in het park ging zitten. Toen in zijn omgeving de waarheid aan het licht kwam, vermoordde hij zijn vrouw, zijn kinderen, zijn ouders en hun hond. Daarna wilde Jean-Claude Romand de hand aan zichzelf slaan, maar het draaide eropuit dat hij tot de huidige dag in de Franse gevangenis zit.
Ook in zijn nieuwste boek, Een Russische roman, kiest Carrère voor een figuur uit de werkelijkheid, namelijk: zichzelf. Dat heeft als voordeel dat nu een krankzinnig chapiter uit de Franse krantengeschiedenis grondig is geboekstaafd. Op 20 juli 2002 publiceerde Carrère in Le Monde een erotische &#8211; sommigen zeggen: pornografische &#8211; brief aan zijn geliefde. De krant had hem gevraagd om een verhaal over reizen, Carrère droeg zijn vriendin in die brief op om te gaan masturberen in de wc van de trein waarmee zij op die zwoele zomerdag naar hem toe zou reizen. Literair was het geen hoogstandje, en dat is er in de Nederlandse vertaling niet beter op geworden. Tragischer voor Carrère was dat zijn vriendin die dag niet naar hem toe kwam en hijzelf enige tijd de risee werd van het literaire wereldje. Le Monde wrong zich in een commentaar achteraf in bochten om de publicatie te rechtvaardigen.
Uit het boek leren we dat de brief een vergeefse wanhoopsdaad van de schrijver was om zijn relatie mee te redden. Zijn vriendin kwam die dag niet naar hem toe, maar was binnen de relatie degene die juist probeerde de ander te bereiken. Hijzelf was het die hun geluk onmogelijk maakte. Carrère is een getroebleerde, jaloerse, egoïstische sadist, en daarmee is het beeld dat hij van zichzelf schetst nog mild samengevat. Net als Romand is hij zelf zijn grootste tegenstander. Daar houdt iedere overeenkomst met dat meesterlijke boek op. Met Een Russische roman begeeft Carrère zich op het pad van de autofiction, beter bekend als het nombrilisme. Uw nombril is uw navel, denk aan het Nederlandse &#8216;navelstaarderij&#8217;. Een experimenteel genre &#8211; mengvorm tussen autobiografie en fictie, resulterend in beschrijvingen van wat de werkelijkheid lijkt, maar dat niet is &#8211; maar ja, Big Brother was ook experimenteel. Soms geeft het lezen van autofiction de lezer het gevoel dat hij wordt gedwongen naar evenveel afleveringen van dat programma te kijken als het boek pagina&#8217;s heeft. In dit geval 269. Dat is veel, zeker als daarin ook nog sprake is van &#8216;argeloos cynisme&#8217; en &#8216;kinderlijke, morbide opwinding&#8217; &#8211; onbegrijpelijkheden die met minder zekerheid aan de vertaling zijn toe te schrijven dan de spel- en grammaticafouten in dit boek. Hoe intens Carrère ook over zichzelf nadenkt, het zet de lezer niet op zijn beurt aan het nadenken.
Toch zit er ook schoonheid in dit in Frankrijk bekroonde boek. Carrères zelfonderzoek heeft te maken met een verdwenen grootvader, die via zijn nagelaten brieven veruit de krachtigste stem in het hele boek is. Van Carrère wordt beweerd (en niet alleen door hemzelf) dat hij door de duivel bezeten is, maar deze Georges Zourabichvili was het zeker. In gejaagd, ijlend proza beklaagt hij zijn lot. Zijn kleinzoon heeft het niet van een vreemde. Maar het aantal momenten dat hij zijn grootvader evenaart, zijn schaars. Eigenlijk reikt hij niet eens tot diens navel.
Emmanuel Carrère, ‘Een Russische roman’, vertaald uit het Frans door Marianne Kaas, Arbeiderspers, 269 pagina’s, € 19,95

Pieter van den Blink

Door de duivel bezeten

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots