Roman
Wat gebeurt er als je uit vrije wil afdaalt in de kelder van het menselijk bestaan?
De laatste jaren wisselt Dimitri Verhulst autobiografische romans af met dunnere werkjes die voortkomen uit een buitengewoon, haast Saramagoiaans uitgangspunt: een wereldgeschiedenis vanuit de mens bezien, een internetaankondiging van een Messias-visite in Brussel en ditmaal, in het dunste en tegelijk het rijkste van de drie, een bejaarde die undercover gaat in de wereld van de dementerende.
De gevoelens bij lezing van dat meer experimentele deel van Verhulsts oeuvre volgen elkaar vaak in dezelfde volgorde op: het aanvankelijke enthousiasme over zoveel stilistisch trapezewerk, het geweldige ritmegevoel en die verbeelding die geen halt houdt bij het voor de hand liggende en het mogelijke, verdampt en maakt plaats voor de lichte teleurstelling die je ervaart wanneer de verpakking meer belooft dan het cadeautje kan waarmaken. Verhulst oefent zijn stijl zoals een voetballer met een fantastisch schot en een gebrekkige dribbeltechniek na de training nog een uurtje op doel blijft rammen.
En toch, stijloefening of niet: De laatkomer overstijgt zijn recente voorgangers. Niet in ambitie, want het verhaal over de vermoeide Désiré die na ettelijke decennia ongelukkig huwelijk te lui is om zijn onsympathieke eega Moniek de Petter (‘voornaam rijmt op koliek, achternaam op etter’) te verlaten, is op het eerste gezicht niet meer dan een uitwerking van dat beginpunt: een man neemt de rol van dementerende op, om zo het leven op de valreep nog in eigen hand te nemen. De personages om Désiré heen blijven eendimensionaal, het leven in het tehuis voldoet aan elke (afschuwelijke) verwachting en natuurlijk loopt hij een mummelende jeugdvlam tegen het lijf. Maar Désiré is een verteller van vlees en bloed, geen schim waarop het verhaal wordt geprojecteerd. Zijn absurde maskerade, verteld in allersmakelijkst Verhulst-Vlaams, weerspiegelt niet slechts de deplorabele levenskwaliteit van mensen wier hersenpan een vergeetput wordt, maar bovenal de existentiële paniek van hen die hebben nagelaten op tijd hun eigen geluk na te jagen.
Dimitri Verhulst, ‘De laatkomer’, Atlas-Contact, 192 p., € 19,95