De zondige zomervakantie

De mooiste tijd van het jaar breekt weer aan: zomervakantie. Drie weken vrijheid, waarin het leven licht is en het kiezen van een restaurantje de belangrijkste dagtaak. Het geld mag weer rollen, dus fuck it, dit jaar gaan we gewoon lekker met het hele gezin naar Thailand. Of Bali.

Maar daar heb je het Het Geweten weer, VN’s zuurste zeurpiet. Want dit ongetwijfeld welverdiende zomerse genieten is een majeure ecologische zonde. Voor een gemiddeld Nederlands gezin kost een retourtje Thailand meer CO2-uitstoot dan een doorsneedak vol zonnepanelen in drie jaar kan besparen. Of ruim vijf jaar geen grammetje vlees eten of drie jaar volledig veganistisch. Met die drie zorgeloze weken in de tropen vernietig je al je groene heldendaden van het afgelopen jaar – en nog veel meer. Wie dat heerlijke huisje in de Provence heeft gehuurd of met auto en tent op de bonnefooi naar Italië rijdt, vervuilt veel minder, maar is ook niet zonder zonden. Hoe vier je zo groen mogelijk vakantie?

Hoe luxer, hoe vervuilender

Wat maakt een vakantie milieubelastend? De ene vakantie is de andere niet. Wie thuis op de fiets stapt, in drie weken het IJsselmeer rondt en onderweg kampeert in een tentje, vervuilt zo goed als niets – hulde. Maar wie naar Australië vliegt en daar drie weken lang met een camper rondtrekt om van de ongerepte natuur te genieten, stoot al snel evenveel CO2 uit als een jaar lang je huis verwarmen – niet zo cool. Overigens is CO2 niet de enige schaduwzijde van onze vakantiepret – denk aan waterverbruik, geluidsoverlast, afval of domweg onze aanwezigheid in ongerepte natuur of een idyllisch oud stadje – maar omdat CO2 zich het best laat kwantificeren, richten we ons vooral daarop.

Het vervoer naar de vakantiebestemming legt doorgaans het meeste gewicht in de schaal. Met afstand is de milieubelasting van een vliegtuig het grootst, gevolgd door auto, touringcar en trein. De verschillen zijn aanzienlijk: een gezin van vier personen dat naar Nice vliegt, stoot 2240 kilo CO2-equivalenten uit. Was het met de auto gegaan, dan was dat ruim drie keer minder (660 kilo) geweest. Met de bus zou het 360 kilo en met de trein 300 kilo zijn, blijkt uit cijfers van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal.

Een caravan is ook niet echt klimaatvriendelijk. Het huisje op wielen zorgt voor zestig procent meer brandstofverbruik dan een auto zonder. Een echtpaar dat met auto en caravan naar de Middellandse Zee trekt, had wat het klimaat betreft net zo goed met het vliegtuig kunnen gaan en ter plekke een stacaravan kunnen huren. Eenmaal op de bestemming aangekomen is kamperen het minst milieubelastend. Hotels en vakantiehuisjes volgen daarop en ontlopen elkaar niet veel. Maar hoe luxer de vakantie, hoe groter de vervuiling. Zwembaden, sauna’s en airco’s vragen immers veel energie. Tot slot maakt het natuurlijk uit wat je tijdens je vakantie doet. Snorkelen en luieren aan het strand kan weinig kwaad, golfen en heliskiën des te meer.

De paradox van de eco-lodge

Wat nu als je een prachtige eco-lodge in Brazilië boekt en volledig in harmonie met het ongerepte oerwoud vakantie viert? De natuur zal wonderschoon zijn, maar met een ecologisch verantwoorde vakantie heeft het niets te maken. ‘Duurzaam toerisme is een paradox,’ vertelde Bas Amelung, onderzoeker aan Wageningen University & Research, mij eens. ‘Ecologisch verantwoorde bestemmingen liggen doorgaans ver weg. En hoe verder je vliegt, hoe slechter dat is voor het milieu.’

Duurzaam toerisme is ook om andere redenen geen duurzame oplossing. Wij gaan graag naar ecologisch verantwoorde bestemmingen omdat ze ongerept en onaangetast zijn door massatoerisme. Maar de wereld kent een groeiend aantal toeristen die allemaal een plekje onder de zon willen. Amelung: ‘Het aantal toeristen stijgt zeer snel, en die kun je niet allemaal kwijt in kleinschalige resorts. Kleinschalig ecotoerisme is dan ook geen alternatief voor massatoerisme. Daarbij heeft massatoerisme ook zo zijn voordelen. Infrastructuur en waterzuivering, om maar wat te noemen, kun je veel beter op grote schaal regelen.’

Kleinschalig ecotoerisme is geen alternatief voor massatoerisme.

Sterker: als je de milieubelasting hoofdelijk omslaat, is die van toeristen in de vakantiekazernes in Benidorm minder dan die van bezoekers van een afgelegen eco-lodge. De vakantievierende massa’s ontspannen wat dat betreft heel wat duurzamer dan de eco-elite.

Waarom zo ver?

Hoe verder we reizen, hoe mooier de vakantie, nietwaar? We willen zon, en liefst iets exclusiefs en exotisch. ‘Maar waarom zou je zo ver reizen voor je vakantie?’ vraagt Paul Peeters zich af. Peeters is directeur van het Centre for Sustainable Tourism and Transport van de Nederlandse Hogeschool voor Toerisme in Breda. ‘Ik begrijp best dat mensen dromen van een rondreis door China of het beklimmen van de Kilimanjaro, en dat je daarvoor in het vliegtuig moet stappen. Maar meerdere keren per jaar vliegen, en elke vakantie naar steeds exotischer oorden, vind ik gezien de klimaatschade steeds minder verantwoord. Als je vindt dat de doelstellingen van de Parijse klimaatakkoorden gehaald moeten worden, kún je gewoon niet elk jaar vliegen.’

Peeters heeft natuurlijk gelijk: ook al stem je op de groenste partij en hang je je huis vol met ledlampen, wie klimaatverandering serieus neemt, vliegt niet of nauwelijks. Zelf vliegt Peeters – nota bene opgeleid als vliegtuigbouwkundige – nooit, tenzij hij er voor zijn werk echt niet onderuit kan. ‘Als ik tegen mensen zeg dat ik niet vlieg, voelen ze zich vaak aangevallen, alsof ik ze een grondrecht wil ontnemen. Voor veel Nederlanders is vliegen de normaalste zaak van de wereld. Maar vliegen is juist exceptioneel, een enorme luxe; negentig procent van de wereldbevolking heeft nog nooit een vliegtuig van binnen gezien.’

Hoe moeten mensen hun vakantiebestemming kiezen? Peeters: ‘Geniet dit jaar lekker van je toch al geplande vakantie. Maar vraag je voor volgend jaar eens af wat je tijdens je vakantie hoopt te vinden. Uit onderzoek blijkt dat veel mensen nader tot elkaar willen komen, avonturen willen beleven, van de zon en de natuur genieten of andere culturen ontdekken. Daarvoor hoef je helemaal niet ver weg. Tussen Nederland en Thailand ligt zo veel moois, waarom zou je dat allemaal overslaan?’ En ga eens met de trein op vakantie, zegt Peeters. ‘Ik ging onlangs met oude schoolvrienden in de Alpen wandelen. Op mijn aandringen gingen we met de trein. Mijn vrienden zagen er tegenop, maar na afloop vonden ze het geweldig. Zeeën van tijd, en we zaten met z’n allen comfortabel in een eigen coupé in plaats van opgepropt in een lawaaiig vliegtuig. Het was haast een schoolreisje, de treinreis voegde juist iets toe aan onze vakantie.’ Dat geldt ook voor jonge gezinnen. ‘Voor kinderen is een lange, internationale treinreis – zeker als het een nachttrein is – een avontuur dat ze nooit meer vergeten.’ En jij komt volledig uitgerust aan – klaar voor je droomvakantie.

En vliegkilometers compenseren door bomen of windmolens? Op z’n best een lapmiddel, op z’n slechtst een zinloze aflaat. Volgende maand lees je waarom, en hoe je, als het echt niet anders kan, de klimaatschade van je vliegreis het best kunt compenseren.