Wat heb je nou nog aan die vermaledijde vrijheid van meningsuiting als je ‘m niet eens mag gebruiken voor onfrisse regeringsleiders? (En wel om de nuance van een ander weg te schreeuwen?)

Hé, daar is-ie weer, terug van heel even weggeweest: de vrijheid van meningsuiting. Een schitterend stuk gereedschap dat in geen huishouden mag ontbreken, maar waarvan je tegelijkertijd moeilijk kunt ontkennen dat-ie de schroefjes die je graag wat losser had willen hebben soms hopeloos dol draait.

Voor wie dacht misschien iets te lang met de ogen geknipperd te hebben: er was de afgelopen weken dus niets speciaals aan de hand, hè, met voetballende Marokkanen. De premier, de vice-premier en de minister van Sport sprongen er niet gretig bovenop omdat zich ergens op een veld een akelig incident had voorgedaan, maar puur en alleen vanwege de bromsnorderige uitlatingen van Johan Derksen in Voetbal Inside – een praatprogramma waarin door sidekick René van der Gijp nog bijna wekelijks vol ontzag wordt gesproken over het boa constrictor-achtige monster dat Ruud Gullit tussen zijn benen schijnt te hebben hangen. Hetgeen mogelijk verklaart waarom ze in dat programma zo verontwaardigd zijn dat Marokkanen niet naakt willen douchen, maar soit.

Wat volgde, was een schoolvoorbeeld van de tragiek van ons ‘debat’. Wat begon met een prikkelende, genuanceerde column van Hugo Borst over het onbegrip tussen Nederlandse trainers en voetballers van Marokkaanse afkomst, inclusief de aansporing ‘we moeten hier over praten’, werd door Derksen geïnterpreteerd als: zwembroekjes uit, bokshandschoenen aan, alle Marokkanen over één kam en door de mangel, omdat iemand maar eens moet zeggen wat verdomme niet gezegd mag worden.

Gelijk de Rode Zee spleet het land zich ogenblikkelijk in kamp-‘Derksen zegt waar het op staat’ en kamp-‘Derksen is een racist’, waarna we ons nog eens lekker omdraaiden onder het warme dekentje van het eigen gelijk, op veilige afstand van wat mogelijk een echte discussie had kunnen worden.

Natuurlijk had het veel prettiger gevoeld wanneer Angela Merkel een mapje liet maken voor Erdogan met alle recente verwensingen aan haar eigen adres.

Behoorlijk zonde eigenlijk. Het voetbalveld is een van de weinige plekken waar alle lagen van de bevolking elkaar treffen. Hoog en laag opgeleid, arm en rijk, wit, zwart en alles er tussenin. Een soort proeftuin voor de multiculturele samenleving dus. Je bent naïef als je beweert dat er niks aan de hand is op de velden. Je bent niet op de hoogte als je niet weet dat dat besef bij heel veel amateurclubs diep is doorgedrongen en er op talloze manieren wordt geprobeerd de situatie te verbeteren. En je bent volgens mij niet werkelijk geïnteresseerd in een serieuze discussie als je het probeert aan te zwengelen met een honkbalknuppel in je hand – zeker niet als je net hebt vastgesteld dat het een te groot eergevoel is dat ‘die gasten’ parten speelt. ‘We moeten hier over praten’ is toch net even iets anders dan: jullie moeten het allemaal over je heen laten komen en daarna gewoon normaal doen – ook als je toevallig allang normaal deed. Want dan is het de schuld van je neef, met zijn grote bek.

Maar goed, het is allemaal klein bier vergeleken met het ongemak dat de Duitse cabaretier Jan Böhmermann creëerde met zijn grappen over Erdogan. Het is een belachelijk en beangstigend idee dat hij daarvoor daadwerkelijk veroordeeld zou worden, hoe ongelooflijk grof en vooral zeer ongrappig ik zijn Witzen verder ook vond. Natuurlijk had het veel prettiger gevoeld wanneer Angela Merkel de Duitse ambassade in Ankara even opdracht had gegeven een mapje voor Erdogan te maken met alle recente verwensingen aan haar eigen adres en alle cartoons waarin ze is afgebeeld in nazi-uniform dan wel deels ontkleed in diverse compromitterende poses. Boodschap: dit mag nou eenmaal bij ons, en als het je niet zint stik je er maar in.

Als je die verdammte vrijheid van meningsuiting niet meer kunt gebruiken voor onfrisse regeringsleiders met dictatoriale neigingen, dan is het niet veel meer waard. Dus daar sta je dan, schoorvoetend achter Böhmermann, in het besef dat onfrisse regeringsleiders meestal ook de langste tenen hebben, en dat de onfrisse regeringsleider in kwestie ons allemaal stevig bij de ballen heeft, omdat hij de onlangs gesloten vluchtelingendeal – waar overigens ook heel wat onfrisse kantjes aan zitten – zomaar kan opblazen. Het is een krankzinnige situatie, maar over een paar jaar zit er misschien een goeie mop in.