Roman
Mannelijke schrijvers zijn het best in staat een tragische heldin te scheppen, vertelde Jan Siebelink in een interview. Zie Madame Bovary van Flaubert, Eline Vere van Couperus. Een mogelijke verklaring is volgens Siebelink dat mannelijke schrijvers meer oog hebben voor het raadsel van de vrouw. Waar een vrouwelijke schrijver haar personage transparant wil maken, zal een man het raadsel heel willen laten.
In Het lichaam van Clara heeft Siebelink, die in 1975 debuteerde en in 2005 een kassucces schreef met het magistrale Knielen op een bed violen, speelt een vrouwelijk personage de hoofdrol. Dat het slecht afloopt met deze vrouw is van meet af aan duidelijk, wanneer mannen van de mortulancedienst &#8216;een in macaber lichtblauw zeildoek gewikkeld lichaam&#8217; naar buiten dragen. Clara, tweeënzestig geworden, wordt door een buurtbewoonster aangeduid als &#8216;de straatveegster&#8217; &#8211; ook dat belooft al weinig goeds.
En het klopt, Clara&#8217;s bestaan blijkt een aaneenschakeling van tragische gebeurtenissen. Een jeugd met twee ouders die het misschien wel goed bedoelden, maar wier beperkingen te groot waren om ook maar enige warmte in hun opvoeding te leggen, een seksuele relatie op de middelbare school met een gymleraar die haar ertoe aanzette zich te prostitueren, een mislukt huwelijk en een verloren dochter. Bovendien lijdt Clara sinds haar jeugd aan een dwangstoornis met talloze telrituelen, bidt ze obsessief en automutileert ze.
Het geluk lijkt haar toe te lachen wanneer ze de beroemde schrijver Oscar Sprenger ontmoet, die een roman heeft geschreven waarin Clara haar eigen leven herkent. Ze wordt er door in vervoering gebracht; deze man is haar verlosser. Nu haar trouwe hond ook nog eens net is overleden, is al haar hoop gericht op Sprenger in wie zij de potentie van een grote liefde ziet.
Sterk is hoe Siebelink de onzekerheid verbeeldt van iemand die niet op haar eigen waarneming durft te vertrouwen. De dwanggedachten, het tellen, het obsessieve bidden, het automutileren en ook de magische ervaring een roman te lezen die over haar gaat, zijn pogingen greep te krijgen op dat wat onzegbaar is, de existentiële leegte te bezweren.
Die onbetrouwbare waarneming wordt treffend weergegeven in de scène waarin Clara als kind haar fiets in de schuur zet, en steeds terugkeert om zich er van te vergewissen dat de fiets er echt staat. Dan gaat Siebelink uitleggen: wanneer ze haar teen stoot, vaagt de pijn de dwang uit. De roes van de pijn werkt bevrijdend en deze ervaring is de bron van het veelvuldige snijden in eigen vlees dat daar op volgt. Daar blijft het niet bij. Tot in den treure wordt Clara overvallen door herinneringen aan ervaringen die haar ziekelijke gedrag zouden kunnen verklaren en onderwerpt ze zich aan zelfanalyse om erachter te komen wanneer &#8216;de scheur in het oppervlak van de ziel was ontstaan en het beest uit zijn hok was gekomen&#8217;. Er komt een therapeut aan te pas die haar gedrag duidt als een verlangen naar niets-zijn, waarop Clara schreeuwt dat ze enkel vrij wil zijn.
Resultaat is dat er bijster weinig te raden over blijft. Heeft Siebelink een tragische en mysterieuze romanheldin willen creëren, of willen tonen wat er ten grondslag ligt aan de verwording van een geesteszieke vrouw?
Jan Siebelink
Het lichaam van Clara
De Bezige Bij
272 p., € 24,90

Marte Kaan

De vrouw die zichzelf niet vertrouwt

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots