De seksscène in de stop-motion animatiefilm Anomalisa is een verademing. Je ziet zelden echte, onhandige, tedere seks in de bioscoop, met normale, niet al te jonge lichamen. Zó mooi, de film staat nu al in Kees’ toptien.

Hoor de voice-over: ‘What is it to be human? What is it to ache? What is it to be alive?’

Menselijk zijn, leven, is in Charlie Kaufmans stop-motion animatiefilm Anomalisa het gevolg van met grote precisie een stel poppen beeldje voor beeldje manipuleren en fotograferen. Alle tijd en moeite die dat heeft gekost hebben vruchten afgeworpen: de poppen in Anomalisa leven echt. Ze lijden pijn. Ze horen bij de meest genuanceerde personages die u dit jaar in de bioscoop zult aantreffen.

De poppen horen bij de meest genuanceerde personages die u dit jaar in de bioscoop zult aantreffen.

Ik schrijf ‘dit jaar’, want ik durf nu al te voorspellen, al is het pas februari, dat Anomalisa in mijn toptien van 2016 zal belanden. Zo goed is hij. En zo echt.

Het voorbeeld dat eruit springt, ook omdat je het in animatie niet snel verwacht, is de veelgeroemde seksscène tussen de succesvolle maar neerslachtige zelfhulpboekenschrijver Michael (met de stem van acteur David Thewlis) en zijn verlegen aanbidster Lisa (met de stem van Jennifer Jason Leigh), die hij ontmoet in een karakterloos zakenhotel. Het is teder, onhandig en ontroerend. In de bioscoop zie je seks zelden zo realistisch in beeld gebracht.

Zoals Jennifer Jason Leigh zei in een interview over de dialoogopname van die scène: ‘Het was de meest expliciete seksscène die ik ooit heb gedaan en dat terwijl ik mijn kleren aanhield. Ik zat twee meter van David Thewlis. Ik voelde me zo naakt en kwetsbaar. Het voelde echt en expliciet en gênant.’

Tastbaar echt voelen ook de lichamen, ontworpen als normale mensen in plaats van perfect afgetrainde filmsterren. Zoals Kaufman zei in datzelfde interview: ‘Volgens mij accepteren kijkers gemakkelijker dat deze poppen wat vet op hun lichaam hebben dan als ze gedwongen zouden worden om te kijken naar seks tussen acteurs die wat vet op hun lichaam hebben.’

Het is de eerste animatiefilm van Charlie Kaufman, die de regie voerde, maar de feitelijke animatie overliet aan Duke Johnson. Toch is een onmiskenbare Kaufman-film geworden, met het ontmaskeren van merkwaardige onderliggende psychologische mechanismen van een wereld die verder lijkt op die van ons.

In Kaufmans meesterlijke debuut Synecdoche, New York (2008) regisseert een monomane theatermaker (een van de mooiste rollen van Philip Seymour Hoffman) een complete kopie van zijn eigen leven. En ook in de films die Kaufman schreef voor anderen (Eternal Sunshine of the Spotless Mind voor Michel Gondry; Being John Malkovich en Adaptation voor Spike Jonze) is er altijd zo’n tweede, vreemde, fantasievolle en droomachtige laag waarin de gewone wereld wordt weerspiegeld.

Omdat in animatie, fantasie tot het verwachtingspatroon behoort, is die onwerkelijke laag in Anomalisa juist minder vreemd. Neem Michaels gedeprimeerde gevoel dat de mensen die hij tegenkomt allemaal op elkaar lijken. In Anomalisa hebben alle mannen, vrouwen en kinderen dan ook echt hetzelfde gezicht en dezelfde stem. Als je zoiets in live-action zou proberen, met computereffecten bijvoorbeeld, zou het resultaat waarschijnlijk belachelijk worden. Maar in de animatiewereld van Anomalisa klopt het. Je herkent het gevoel direct. Een gevoel van onthechting, moedeloosheid en eenzaamheid dat alleen in animatie zo echt in beeld gebracht kan worden.

Anomalisa van Charlie Kaufman (winnaar, als eerste animatiefilm, van de Grote Juryprijs in Venetië en genomineerd voor de Oscar voor Beste Animatie) draait vanaf 25 februari 2016 in de Nederlandse bioscopen.