Filmschrijvers, staakt!

Het boek Kill your darlings van Rogier Proper is een handboek voor de scenarioschrijver. Tijdens de presentatie was het ouderwets roerig. Proper is een alleskunner. Hij bedacht Goede Tijden Slechte Tijden, was de man achter de Wim T. Schippers-creatie Ronflonflon met Jacques Plafond, maar bedacht ook het onsterfelijke radioprogramma Welingelichte kringen. De laatste jaren doet Proper het rustiger aan. Zijn bedrijfje Doctor Proctor Scripts, waar non-stop scripts voor televisieseries werden geschreven, verkocht hij voor een paar miljoen aan Endemol. En zo had hij ruim de tijd een boek te schrijven over de geheimen van het scenario schrijven, te gebruiken door iedereen die droomt van een glanzende carrière in de wondere wereld die Hilversum heet. Op de presentatie in het Amsterdamse Bingerinstituut staat het een half uur voor aanvang al blauw van de rook, er hangt een echt jarenzeventigsfeertje. VPRO-coryfeeën als Wim Schippers, zijn vrouw Ellen Jens en oud-hoofdredacteur Jan Haasbroek geven acte de présence. Vriend Martin Bril houdt het boek ten doop. Televisie is de kortste weg naar de roem, zegt hij. Maar die weg is niet voor iedereen weggelegd, dan moet je wel knap zijn of grote borsten hebben. Voor de lelijkerds en gebochelden is er altijd nog het scenarioschrijven, dat ondergeschoven kindje van de film en televisie-industrie. Propers favoriete scenarioschrijver is Jean van de Velde (onder meer Oeroeg en De kleine blonde dood). Scenarioschrijvers zouden vertroeteld en verwend moeten worden, zegt Van de Velde. Maar dat gebeurt niet. Ze krijgen te weinig betaald, soms staat er bij de credits naast hun naam die van de regisseur, die immers óók heeft meegedacht over het script. En dat terwijl de scenarioschrijver toch aan het begin van alle film en televisiedrama staat. ‘De ziel is het scenario.’ Waarom, zo suggereert Van de Velde, nemen de scenarioschrijvers in Nederland geen voorbeeld aan hun collega’s in de Verenigde Staten? Die zijn afgelopen week in staking gegaan. ‘David Letterman is binnenkort door zijn grappen heen, die worden allemaal door schrijvers verzonnen.’ De stemming raakt opgewonden. ‘Laten we inderdaad gaan staken,’ roept een bebrilde vijftiger. ‘Revolutie,’ roept een ander. En dan wenkt de bar. Het bleef nog lang onrustig aan de Nieuwezijds Voorburgwal.

Harm Ede Botje

Kinderen tegen coffeeshop Future

Vanwege de door hem georganiseerde demonstratie tegen de terugkeer van coffeeshop Future, heeft meneer Ben Ayad vandaag vrij moeten nemen van zijn nieuwe baan. Jarenlang was hij liftmonteur. Maar naast het reparen van liften had hij nog een passie: zijn geloof. Kasten vol boeken staan er in de woonkamer, allemaal studies over de Koran. Een juiste interpretatie van de islam, weet hij, voorkomt radicalisering. Inmiddels is het hem gelukt van zijn studie zijn werk te maken, hij is als imam in dienst bij justitie getreden.

Daarnaast is meneer Ben Ayad voorzitter van de commissie Kinderrijk, een groep bewoners uit Osdorp die actievoeren tegen de terugkeer van de coffeeshop. Future wil zijn deuren opnieuw openen vlak naast de flat van meneer Ben Ayad en om de hoek van de islamitische basisschool El Amien waar zijn jongste dochter op zit. Vroeger zat de coffeeshop ongeveer op dezelfde locatie, maar de afgelopen jaren zaten ze ergens anders, omdat dit deel van de buurt helemaal werd vernieuwd. Inmiddels is er een prachtige nieuwe flat verrezen, waarin voornamelijk grote Marokkaanse gezinnen wonen. De ouders zijn panisch voor het dreigende gevaar van de hasj. De coffeeshophouders, Marokkaanse Osdorpers, zijn alleen bereid te vertrekken als ze een leuk stekje terugkrijgen om hun handel te drijven. En dat is nog niet zo eenvoudig.

Terwijl de demonstranten zich voor De El Amienschool verzamelen en de kinderen zich achter de spandoeken opstellen: ‘Onze kinderen clean en niet stoned’, ‘Don’t blow our future’, wordt er om de hoek door klusjesmannen de laatste hand gelegd aan het verven van de coffeeshop: de betonnen vloer krijgt een donkerbruine laag. Een van de ruiten is kapotgeslagen. Een waarschuwing? Een voorbode voor wat er kan gebeuren als de coffeeshop straks zijn deuren opent?

Geëscorteerd door de politie lopen de honderdvijftig demonstranten door Osdorp, op weg naar het stadsdeelkantoor, waar ze de handtekeningen aan de wethouder zullen aanbieden.

De stoet loopt langs lunchroom ‘Alles halal’ Ernos, en passeert haarmodewinkel Loes de Kort. De kinderen scanderen dat ze geen coffeeshop in hun buurt willen. Een breed grijnzende autochtone toeschouwer roept: ‘Ga dan lekker op je twaalfde aan de alcohol.’ Wethouder Marjo Teuling vangt de demonstratie op voor het stadsdeelkantoor. Ze kijkt een beetje angstig naar de schreeuwende kinderschare. Het laatste wat ze wil is een confrontatie tussen de coffeeshophouder en de buurt. Vandaar haar bezwerende woorden bij het in ontvangst nemen van de handtekeningen. Meneer Ben Ayad staat te stralen: ‘We blijven actievoeren, maar we doen het volgens de regels.’

Margalith Kleijwegt

Eredienst voor een goede Duitser

Het is een publiek dat weet wat 9 november allemaal betekent voor de Duitse geschiedenis: het einde van de Eerste Wereldoorlog en de troonsafstand van de keizer in 1918; de mislukte putsch van Adolf Hitler in 1923, de Reichskristallnacht in 1938; de val van de muur in 1989. Op 9 november vieren ze dat het laatste deel is verschenen van de Nederlandse vertaling van het verzameld werk van de Duitse historicus-journalist Sebastian Haffner, in zijn honderdste geboortejaar. Het voorheen katholieke kerkgebouw De Duif in Amsterdam zit afgeladen vol.

De bijeenkomst heeft alles van een dienst van een geloofsgemeenschap. De modus operandi: lange, boeiende lezingen, zonder plaatjes. Het beeld van de schare gelovigen: intellectueel, grijs en kaal. In een eerste pauze bevestigt een voorganger van de minstens vier uur durende feestdienst dat het Nederlandse Haffnergenootschap ‘sektarische trekken’ vertoont. Tot zijn tevredenheid.

Zij die een nawoord hebben geschreven in een van de delen van het Verzameld werk, hebben het geschopt tot hogepriester. Een van hen, Koos van Weringh, zegt tevreden: ‘Toen ik binnenkwam zag ik het direct: we zijn er weer allemaal.’ Een andere exegeet licht toe: ‘Haffner is voor ons de verlosser van het Duitse geweten. Mijn generatie had hem nodig, een intellectuele goede Duitser die je met plezier leest.’ Later op de middag volgt een discussie op de plaats waar vroeger het altaar stond. De koster van de gemeente, de uitgever Jan Mets, heeft dan al van achter het katheder medegedeeld dat twee van de nabesprekers ‘ons helaas zijn ontvallen’, Marius Broekmeyer en Bart Tromp.

Ook zelfkastijding blijkt onderdeel van de eredienst. Want al beklagen de schriftgeleerden van de middag zich traditiegetrouw over de miskenning die Haffner ten deel viel in academische kring, een voor een laten ze in hun schriftlezingen zien dat hun toewijding zo ver reikt dat ze zelfs graag met elkaar discussiëren over de feilbaarheid van hun held.

Als het om zijn voorspellingen gaat, spreekt historicus-journalist Hubert Smeets zelfs van ‘faliekante missers’. Columnist-historicus Jan Blokker merkt op dat Haffner zonder Hitler waarschijnlijk ‘een onbetekenende ambtenaar’ was geworden. En de historicus Frits Boterman benadrukt dat Haffner te weinig oog had voor de sociale structuren waarin Hitler aan de macht kon komen.

Zoveel intellectuele toewijding overtuigt de zesentwintigjarige journalist en geschiedenisstudent Joost de Vries. Enthousiast vraagt hij aan een zelfverklaard ouderling of hij lid mag worden van ‘dit bijzondere genootschap’. Maar voor ieder lidmaatschap moet worden geleden. De ouderling bast terug: ‘Eerst folderen, jongen. Op zaterdagmiddag in de Kalverstraat.’

Pieter van Os

De magiër van de avant-garde

Hij geloofde in tijdreizen, in het einde van de mensheid en in de disconnectie van de geest en het lichaam. ‘Whenever you read this words, I’m there,’ schreef William Burroughs (1914-1997). De schrijver geloofde dat hij voor altijd voort zou leven in de geesten van zijn lezers. William Burroughs, de Amerikaanse schrijver en performer, is niet meer. Zijn fysieke lichaam althans. Want Burroughs’ geest leeft inderdaad voort. Op zaterdagavond bevindt deze geest zich in Paradiso, tijdens een speciale avond ter ere van de schrijver en zijn werk. Met een documentaire, een muzikaal en audiovisueel optreden en twee lezingen wordt ingegaan op de ideeën en de romans van de schrijver (onder andere Junkie en The Naked Lunch), performer, uitvinder, junk, wapenfreak, homoseksueel, primatoloog, humanist en individualist. In de documentaire Words on Advice, William S. Burroughs on the road is de schrijver tijdens zijn leven te zien. Burroughs was een reiziger, vaak onderweg voor het geven van performances. Als performer werd hij wereldberoemd. In de documentaire is te zien waarom. Met zijn krakende stem en zware, Amerikaanse tongval vertelt de oude Burroughs op een grappige manier verhalen en weet hij het publiek met zijn perfecte timing te verrassen. Ook nu weer.

Het credo van de avond is duidelijk: Burroughs laat een grote erfenis achter. Die erfenis is terug te vinden in muziek, beeldende kunst en literatuur. Een belangrijk onderdeel van Burroughs’ nalatenschap is de ‘cut-up’, een literaire techniek waarbij alle mogelijke teksten door elkaar worden gehusseld om na wat creatief plak- en knipwerk opnieuw in elkaar gezet te worden. Kranten, tijdschriften, teksten van Shakespeare, alles volstaat. Hiërarchie in teksten verdwijnt, net zoals de woorden zelf in het proces kunnen verdwijnen of vervagen. De taal wordt beeldend, de mogelijkheden van dit goochelen met woorden en zinnen zijn oneindig. Je zou het kunnen samenvatten als een staaltje postmodernistische magie. Publicist Wilfried Houjebek is een groot bewonderaar van de schrijver. In zijn lezing over de cut-uptechniek van Burroughs vraagt hij zich af: ‘Was Burroughs met al dat taalgegoochel de Hans Kazan van de avant-garde?’ In de zaal wordt gegniffeld. Nee, een Hans Kazan was Burroughs niet, zegt Houjebek. Niet zo letterlijk althans. Maar een twinkeling in de ogen van Houjebek verraadt: Burroughs was misschien geen magiër, maar hypnotiseren doet de schrijver nog steeds.

Rachel Visscher